Ad Valvas 1979-1980 - pagina 235

11

AD VALVAS - 18 JANUAR11980

Initiatiefnemer dr. J. Stellingwerff (VU) bestudeerde bij antiquair op de /cop getiicte eeuwenlange bestseller 'Groot ABC ofHaneboek'

Antiek ABC-boekje nu nieuwe relatiegeschenk 0. en W. De feministen onder ons kunnen gerust zijn. Volgens dr. J. Stellingwerft, bibliothecaris van de VU, kunnen mannen weliswaar hanig zijn en vrouwen kattig of poezelig, maar heeft dit zinnebeeldige gebruik van deze dieren niets te maken met het 'Groot ABC ofHaneboek'. Dit antieke schoolboek is een nieuw relatiegeschenk van het ministerie van onderwijs en wetenschappen. Staatssecretaris De Jong overhandigde dit boekje in december in facsimile-uitgave aan de initiatiefnemer van dit alles, dr. Stellingwerff, die bovendien over dit werkje een 'Kleine Geschiedenis'schreef. In tegenstelling tot gangbare opvattingen over bibliothecarissen is dr. Stellingwerff geen stoffige boekenwurm. Weliswaar heeft op zijn kamer in het hoofdgebouw de papierduivel goed toegeslagen in gebonden en ingenaaide vorm, Stellingwerff zelf maakt eerder de indruk een goedgeklede, rapgekapte manager uit het bedrijfsleven te zijn. Op zijn kamer verder een viertal schitterende etsen van Indonesië, die ooit aan koningin Wilhelmina werden aangeboden. Enthousiast vertelt Stellingwerff hoe hij namens de Stichting Vrienden VU Bibliotheek (sie het hierbij afgedrukte kadertje) voor 'enkele honderden guldens' bi) een antiquair een Haneboek uit 1781 op de kop tikte, erdoor geïntrigeerd werd en er vervolgens een studie aan wijdde. Vier eeuwen lang is het Haneboek een bestseller geweest. Stellingwerff: 'In elk gezin was een bijbel aanwezig, maar elk kind in een gezin had een Haneboek'. Het boekje bevatte naast het ABC meestal de Tien Geboden, het Onze Vader en vaak nog enkele andere gebeden. Het was het leerboek voor kinderen van vijf jaar en ouder. Stellingwerff heeft de geschiedenis van het meestal zestien pagina's

STICHTING VRIENDEN

VRIJE UNIVERSITEIT BIBLIOTHEEK De Stichting Vrienden VU-Bibliotheek is opgericht in 1973, niet zozeer om geld in te zamelen alswel om propaganda te maken, tentoonstellingen te organiseren en uitgaven te versorgen. Hoofddoelstelling echter IS om mensen attent te maken op de mogelijkheid hun bibliotheek aan de VU te schenken. De Stichting is opgericht door een aantal medewerkers van de VU en Dr. J. Stellingwerff als bibliothecaris van de vu, is secretaris-penningmeester. Men kan op de hoogte blijven van de activiteiten van de Stichting door lid te Worden. Stellingwerffs 'Kleine Geschiedenis van het Groot ABC of Haneboek' werd aanvankelijk onder auspiciën van de Stichting gepubliceerd.

Bert van Muyiwijk tellende boekje vanaf het begin van de 15e eeuw kunnen achterhalen. In de 18e eeuw verscheen er op de titelpagina van een Noord-Duitse uitgave een haan. Het bleek een prent te zijn van een relikwiehouder uit de kerk te Wittenberg, waar Luther zijn stellingen aan de poort sloeg. Al snel werd de haan door andere drukkers overgenomen met niet altijd dezelfde symbolische betekenis. Je had de kerkse haan die opriep tot godsvrucht en kerkbezoek. Daarnaast de schoolse haan die wat moralistischer was: 'Alsgij den haan hoord kraayen en u wekken. Rijst uit het bed, uw kleedren wüd aantrekken, Wast u, dankt God, en dan na School wilt gaan, Doet wel en leerd, soo sal men u niet slaan.' Zo staat er in de 'Kleine Geschiedenis'. Kom daar vandaag de dag nog eens om.

Warm Met zijn studie ging dr. Stellingwerff naar het ministerie van O. en W. en wist daar de mensen warm te krijgen voor facsimile-uitgave van het Haneboek uit 1781. Het papier werd geanalyseerd en nagemaakt. De tekst, zorgvuldig schoongemaakt en gerestaureerd, werd hier middels speciale technieken op afgedrukt en ziedaar, een nieuw relatiegeschenk was geboren. Stellingwerff vertelt met een zekere trots over dit alles. Het aardige voor hem is ook dat ondanks de populariteit van het Haneboek van de 15e tot de 19e eeuw, er nog nauwelijks studies over zijn verschenen. Dat het Haneboek grote bekendheid genoot blijkt wel uit het feit dat er door de eeuwen heen enkele miljoenen exemplaren van zijn gemaakt en gebruikt. Toch zijn ze uitermate zeldzaam. Uit de 16e eeuw is er één teruggevonden evenals uit de 17e eeuw en ongeveer honderd stuks resteren nog uit de 18e eeuw. Het Haneboek heeft niet altijd on-

der deze naam bekend gestaan. Aanvankelijk heette het de Emder Bedingen, d.w.z. het gebedsboekje uit Emden. In de 17e eeuw komt het voor als Groot ABC-boek en pas in de 18e eeuw verschijnt de haan op het toneel. Stellingwerff gaf zijn 'Kleine Geschiedenis' het motto mee: 'Anse for it is Day'. Deze zinsnede is afkomstig van een uithangbord van een zekere John Day, 16e eeuws drukker in Londen, die met deze woordspeling zichzelf en de nieuwe leerplichtwet bejubelde. Want onder welke naam ook verschenen, het Haneboek is steeds een schoolboek dat te vergelijk valt met ons Aap-Noot-Mies. De schoolmeester uit die dagen diende echter wel van onberispelijke levenswandel te zijn. Je moest je kind naar school sturen, uiteraard, maar ' . . . niet tot allen scolen int ghemene dan daer die beste meester is, die selver van goeden leuen ende regiment is'. Met het kraaien van de haan opstaan en naar school, maar dan wel met de kippen op stok: moraliteit kent geen tijd.

"^Ilaen WMMft 'tß Heeren il^g/ i|ee^fipfpni^#0c(inont(a)jJ ^ ï^ toq^eett pdet ^t^tx^ aen tïotm/

Academische Raad kwaad op Pais over negeren van zijn adviezen Binnen de Akademische Raad is men hevig ontstemd over de manier waarop minister Pais geen gebruili maakt van adviezen die de raad over een nieuwe bebestuursstruktuur heeft uitgebracht. De onvrede wordt duidelijk verwoord in het één dezer dagen n a a r de instellingen verzonden pre-advies op het voorontwerp van de Wet op het Wetenschappelijk Onderwijs 1981, van één van de belangrijkste kommissies van de AR, de kommissie Evaluatie WUB (naar h a a r voorzitter ook wel de kommissieMaas genoemd). iln het pre-advies wordt de bewindsman verweten, dat hij de adviezen van de AR zodanig heeft genegeerd, dat 'de adviesfunktie van de raad ernstig wordt ondergraven. De Akademische Baad moet vaststellen', zo schrijft de kommissie-Maas, 'dat zijn beschouwingen door de bewindslieden kennelijk slechts in enkele gevallen van zodanig bijzonder belang werden geacht, dat het een verwijzing naar het Raadsstandpunt rechtvaardigde. In het algemeen zijn de door de Baad tegen de opvattingen van de kommissie voor de bestuurshervorming (de kommissie-Polak) aangevoerde argumenten niet besproken, laat staan weersproken.' In haar overwegend zeer kritisch uitgevallen kommentaar op het voor-

ontwerp, waarin Pais zijn eerste proeven van een nieuwe universitaire bestuursstruktuur uiteen heeft gezet, ventileert de AR-kommissie ook heel duidelijk haar ongenoegen over de manier waarop de bewindsman zijn wijzigingen van de WUB heeft beargumenteerd. Opgemerkt wordt dat na de rapportage van de kommissie-Polak weliswaar veel gegevens over het funktioneren van de WUB beschikbaar waren, maar dat na de veelal sterk uiteenlopende interpretaties door onder meer de AR, de Universitaire Kiesraad en de kommissie-Polak het ministerie zelf met een oordeel over de WUB had moeten komen. 'Het voorontwerp zou dan,' aldus de kommissie-Maas, 'een duidelijker achtergrond hebben gehad'. Nu gaat de toelichting van het voorontwerp op dat alles echter nauwelijks in; volstaan wordt met vage verwijzingen.'

Brede aanpak

VU-bibliothecaris dr. J. Stellingwerff krijgt een exemplaar van het HaAeboek in facsimile van staatssekretaris De Jong van O. en W. overhandigd toen dese in december bi} de VU op werkbesoek was.

Ondanks deze teleurstellende ervaringen in het verleden heeft de AR ook ditmaal zijn advisering over het voorontwerp weer grootscheeps aangepakt. Naast het pre-advies van de kommissie-Maa^ is ook van de Permanente Plannings Commissie van de AR (de PPC) een kommentaar te verwachten, dat zich richt op al die artikelen uit het voorontwerp die op de planning en de financiering van het wetenschappelijk onderwijs slaan. Het voorbereidende advieswerk omvat verder nog een pre-advies van een speciale werkgroep van de Dagelijkse Raad van de AR, de werkgroep-Bevoegdheidsverdeling, waarin het deel van het vooront-

werp onder de loep wordt genomen dat over de positie van de Akademische Raad zelf gaat. Het is de bedoeling dat de AR op 28 maart - elf dagen na het verstrijken van de door minister Pais gestelde adviestermijn - op basis van deze pre-adviezen en de reakties van de instellingen daarop, zijn uiteindelijk standpunt over het voorontwerp formuleert. Aangezien het vrijwel het hele voorontwerp by de kop pakt, zal het pre-advies van de kommissie-Maas hiervoor het belangrijkste dokument moeten zijn. (GUPD, Folia Civitatis; Utrechts Ublad) — Het nieuwe Homologie-nummer. Het decembernummer van 'Homologie' is weer uit. In dit nummer o.a. 'Pedofilie opnieuw bekeken'; 'Uit het ongerede', een nieuwe rubriek ('nu met lesbisch lekkers'); interview met Hans Hafkamp over verdoezeling in de nederlandse literatuur, boekbesprekingen en 'Zwijnen, knuffels en bioenergetica'. Homologie is te koop in dg progressieve boekhandels.

Acivertenties opgeven bij J. G. Duyker, postbus 40, Noor(dwol(de (Fr.). Tel. 05612-541 ÜNIVERSITEITSPASTORAAT Bureau: Hoofdgebouw Vrije Universiteit, kamer O A 31, tel. (548) 2664. Universiteitspastor: ds. S. A. Boonstra. Spreekuur: volgens afspraak. Bereikbaar: in het algemeen elke middag van 2 tot 3 uur. Bij geen gehoor bellen naar (548) 3812.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen