Ad Valvas 1979-1980 - pagina 466

AD VAU NI

Studiedag op 'VU tussen

naar Nieuwe m

'De VU is altijd een bijzondere universiteit geweest, in meerdere opzichten.' Zo begint Geert Mak, huidig redakteur van 'de Groene', eens, in de jaren zestig een rebellerende VU­student, ex­redakteur van Pharetra, zijn met milde distantie, evenwichtig en 'sans rancune' geschreven bijdrage voor de studie­ dag 'VU tussen twee VU­ren', die vorige week woensdag in de betonnen VU­kolos plaatsvond en waarop alles wat met de VU zelf en haar relatie met de maatschappij overhoop werd gehaald. Kennelijk had hij er lang op zitten broeden, want zijn verhaal was te laat binnen om nog te kunnen worden opge­ nomen bij de 45 andere auteurs die samen voor een superdikke congresbundel met allerlei aanbevelin­ gen voor waar het met de VU heen moet zorgden. In een oude kartonnen kruideniersdoos lag zijn ge­ schrift in fotokopie 's woensdags op de congresbalie voor ieder die er alsnog belangstelling voor had. Wie er van de tussen de 100 en 200 bezoekers aan begon las om te beginnen heel helder en beknopt waar het bij de VU om draait. Een anekdote. Het dilemma van Katoentje. 'Een van de meeste typerende ver­ halen heeft mijn vader mij eens een keer verteld, over prof. Van Gelde­ ren, beter bekend als Katoentje. Bij Van Gelderen kreeg hij ­ het moet in het begin van de 20'er jaren geweest zijn ­ als student de eerste indrukken over het ontstaan en de wording van bijbel en canon. In tegenstelling tot zijn meer konser­ vatieve kollega's durfde Van Gelde­ ren zo nu en dan openlijk te spreken over het bestaan van meerdere re­ daktoren van een Bijbelboek: een tweede Jesaja, meer dan een schrij­ ver van het boek Job. "Hier zal een tweede redaktor de tekst hebben aangevuld", zei hy dan fijntjes als uit tekstonderzoek bleek dat het oorspronkelijke verhaal in later ja­ ren totaal was overhoop gehaald. Voor de gereformeerden van toen was het idee alleen al bijna godsla­ sterlijk. Men hing daar algemeen de traditionele inspiratietheorie aan, waarin zulke historisch­kritische onderzoekingen taboe waren. Van Gelderen moet het daarmee ontzet­ tend moeilijk gehad hebben. Aan de ene kant zag hij het als zijn weten­ schappelijke verantwoordelijkheid door te denken over dit soort zaken, aan de andere kant voelde hij een grote loyaliteit tegenover de VU en de ideeën die daaraan ten grondslag lagen. Uiteindelijk kulmineerde dat in­ nerlijke konflikt zich in een eigen­ lijk zeer dramatische situatie: tij­ dens een kollege kwam Van Gelde­ ren al filosoferend en redenerend op een gegeven moment zo klem te zitten tussen wat hij als weten­ schapper ontdekt had en wat hij als VU­hoogleraar meende te moeten doceren dat hij opeens zijn referaat afbrak, stilviel, langzaam van de katheder afstapte, ernaast ging staan en zei: "Mijne heren, ik spreek nu als gewoon gemeentelid. Ik geloof in de Heilige Schrift als het onfeilbare en betrouwbare Woord van God". Einde kollege. De gespletenheid van de VU in optima­ forma. Van Gelderen's dilemma hebben in

Jan van der Veen later jaren talloze andere VU­do­ centen en studenten ieder op zijn eigen manier ervaren: hun erva­ ring, onderzoek, rondkijken in de wereld leverde konklusies op die op gespannen voet stonden met doel­ stelling en grondslag van de VU. Die spanning is nog steeds reëel, een bron van veel verdeeldheid en onrust. De benoemingskwesties die zo nu en dan nog de kop opsteken, de kommunistenjacht van een paar jaar geleden, ze hebben meer met Van Gelderen, de kwestie Geelker­ ken en de dilemma's waar mijn vader en zijn vrienden mee zaten gemeen dan zo op het eerste gezicht lijkt. Want telkens opnieuw gaat het bij de VU om dezelfde soort keuzes: tussen een opea universi­ teit in de wereld of een gesloten front tegen de wereld, tussen een doelstelling als stimulans of een doelstelling als afbakening van de eigen identiteit, tussen het chris­ tendom als inspratiebron of het christendom als noodrem.' Tot zover Geert Mak, die vindt dat 'de VU met haar christelijke doel­ stelling iets heeft waar andere uni­ versiteiten heel jaloers op kunnen zijn: er wordt ondanks alles, op de VU tenminste over dit soort dingen gepraat.' Andere universiteiten lij­ ken hun bestaan zo'n beetje als een natuurverschijnsel te beschouwen, maar aan de VU wordt men bij tijd en wijlejuist door die grondhouding gedwongen om stil te staan bij de vraag 'Waar zijn we eigenlijk mee bezig met z'n allen?' Dat was punt één de winst van de 'VU tussen twee VU­ren', die het wat verkrampte stilzwijgen rond de identiteit van de universiteit aan de De Boelelaan via een boven ver­ wachting van de organisatoren ge­ makkelijk te mobiliseren serie au­ teurs van binnen en buiten de VU en diskussies doorbrak. Winst was het ook dat er nu, anders dan het laatstgehouden congres

over de VU zelf ­ het Senaatscon­ gres van twaalf jaar geleden, dat zich in beslotenheid afspeelde ­ op een publiek toegankelijke dag ge­ diskussieerd kon worden. De tijden zyn veranderd. — Ook de kijkrichting veranderde. Ging het in 1968 vooral over het verruimen van de grondslag van de VU naar wat nu de doelstelling heet ('De Universiteit stelt sich ten doel, overeenkomstig de grondsla g der Vereniging, a l ha a r a rbeid in ge­ hoorzaamheid a a n het Eva ngelie van Jesus Christus te richten op het dienen va n God en Zijn wereld'), op deze studiedag was de blik behalve op de betekenis en werking van de doelstelling intern even sterk ge­ richt op het maatschappelijk funk­ tioneren van de VU. Beseft de VU dat wetenschap zonder daarbij aan de samenleving te denken niet meer mogelijk is? Is de VU­hulp aan de Derde Wereld steun van een élite aan een élite? Enkele vragen die diskussiegroepen bespraken. D e meningen liepen uiteen over de toe­ komst van de VU (en de Vereniging waar zij van uitgaat). In de span­ ningsvelden ('VU­ren') werd ver­ schillend positie gekozen, wat ook wel te verwachten was. Bijvoor­ beeld over de vraag wat je nu aan moet met de doelstelling, die een groot aantal mensen aan de VU als zodanig weinig zegt, terwijl toch van allen die aan de VU werken instemming daarmee of respect daarvoor wordt verwacht en hogere personeelsleden dat eerste boven­ dien met een handtekening moeten bekrachtigen. Volgens emeritus­hoogleraar prof. H.R. Wijngaarden (VU) is elke 'ver­ wettelijking' tegengesteld aan het christelijk geloof. Hij was een van degenen die de conclusie van een van de (acht) diskussiegroepen deel­ de dat de eis van instemming zou moeten worden vervangen door een verantwoordend getuigenis. Hij kreeg het als bijwoner van het slot­ forum 's avonds aan de stok met forumlid prof. J.H. van Bemmel die daar toch wel 'heel veel moeite mee zou hebben'. Ook forumlid mr. D . Schut (voorzitter Vereniging) vond een handtekening wel zo veilig. Prof. E. van Olst, die ook in het forum zat, vond dat afschaffing van de instemmingseis niet veel uit zou maken. 'Mensen die vanuit een be­ paalde overtuiging werken, zullen dat blijven doen, terwijl anderen die dat niet doen dat ook zullen blijven nalaten.' Hij meende dat het erop aankomt hoe je in die situatie te werk gaat. Het forum, dat verder uit de hoogleraren J.P. Kuiper en P.J.D. D renth bestond en werd voorgezeten door prof. E. Boeker, voelde er dus overwegend niet voor om de eis van instemming te laten vallen.

Doelstelling mag geen jur idische formule wor den Unaniem was men het in een dis­ kussiegroep erover eens dat de doel­ stelling geen louter juridische for­ mule of loze kreet mag worden, 'want dan keert zij zich tegen zich­ zelf.' Maar hoe de doelstelling dan intern moet fungeren? was een vraag waarop drie verschillende antwoorden werden gegeven, waar­ van de meest vergaande was dat het, gegeven de huidige VU, beter zou zijn haar als christelijk geët­ iketteerde instelling te beëindigen. De andere: het proberen te verster­ ken en vernieuwen van de loyali­ teit, onder meer door middel van het benoemingsbeleid; en je richten op praktische invulling van de doel­ stelling op vakgroeps­ en faculteit­ sniveau, met ruimte voor doorden­ ken van de voorvragen van de we­ tenschap in bezinningscentra. Of de VU een christelijke doelstel­ ling moet hebben werd nauwelijks in de diskussiegroepen aangeroerd. Wel stond bijv. ter diskussie waar­

Studenten kla a gden de VU vunuit verschillende gezichtshoeken a a n tijdens het slottorum va n de studiedag Ze wa ren weinig aan bod gekomen, evena ls het technisch en adniinistratiet personeel. Ze uitten hun onvrede over de on­ duidelijke lijn van de universiteit wa a rzij studeren. over we het aan de VU eens moeten zijn. Prof. C. Sanders, een van de vier inleiders aan het begin van de studiedag, meende dat de doelstel­ ling als richtinggevende kracht voor wetenschapsbeoefening door christenen moet betekenen dat al het wetenschappelijk werk gerela­ tiveerd wordt door het 'te stellen in }iet licht van een hogere begrijpe­ lijkheid'. 'Het spel van de weten­ schap is een volstrekt legitiem spel, maar hoe je dat spel ook bedrijft, tot welke school of richting je ook be­ hoort, dat is een zaak die geen wezenlijke betrekking heeft tot het christelijk geloof. 'Als psycholoog mag ik positivist zijn, mag ik de mens zien als een robot. Maar ik zal mij altijd moeten realiseren welke beperkingen ik heb aangebracht. Anders ga ik over de schreef.'

Kokosnoot Prof. P. Nijkamp, ook een inleider, vroeg zich af of de VU zich in de toekomst als 'vrije instelling van christelijk wetenschappelijk onder­ wijs' kan handhaven. Hij citeerde een passage uit Robert Pirshig's 'Zen en de kunst van het motoron­ derhoud' over de manier waarop in Azië apen worden gevangen. D at gebeurt met een uitgeholde kokos­ noot waarvan het gat juist groot genoeg is om een apehand door te laten. D e noot wordt met wat rijst gevuld en aan een paal gebonden. Omdat de begerige apehand vol zit met rijst kan het dier zijn hand niet terugtrekken en zit vast. Zo raakt het zijn vrijheid kwijt. 'Soms heb ik het gevoel dat we op de VU onze ziel zozeer verknocht hebben aan de be­ geerbjke rijst van de wetenschap dat alle andere waarden daarvoor moeten wijken. D e doelstelUng dient dan alleen nog om de pijn van schaafwonden te verzachten, maar

van een christelijke inspiratie is dan vaak allang geen sprake meer.' Nijkamp pleitte voor een duidelijke keuze: of een VU waar het christe­ lijk karakter onverkort wordt hoog­ gehouden door o.a. een stringent toelatingsbeleid, bezinning op christelijke wijsbegeerte en de voor­ onderstellingen van wetenschap, een tegengaan van de macht van de Vereniging, of anders ­ 'misschien is dat in het licht van de ontwikke­ lingen in de afgelopen jaren een eerlijker oplossing' ­ een algemene universiteit. Dat laatste zou hij met pijn in het hart zien gebeuren.

Durven De Leidse theoloog prof. H. Berk­ hof, een derde inleider, was ervan overtuigd dat de VU toekomst kan hebben. 'Kuyper kunnen we niet voortzetten, we kunnen wel zijn in­ zet herhalen.' Hij meende dat de VU de durf moet hebben om op te roeien tegen de neiging in de weten­ schap van deze tijd om de werkelijk­ heid tot zo min mogelijk elementen te reduceren tot men bij één min of meer definieerbare oerkracht uit­ komt. 'Ik heb het gevoel dat mijn vrienden aan de VU nog wel eens betrap op zekere gevoelens van minderwaardigheid daarbij.' Berkhof meende dat het bijzondere van de VU zou kunnen zijn dat zij 'vecht voor meer dan het gewone'. 'Ik wil iets bescheideners dan Abra­ ham Kuyper, maar iets preten tieu­ zers dan Pais, om twee onvergelijk­ baren met elkaar te vergelijken.' Wil de universitaire studie wesr een inspirerend bedrijf worden voor studenten, dan zijn vier jarsn te­ kort. 'Kju Pais de VU niet als € xperi­ menieeruniversiteit willen erken­ nen om aan haar eigen karakter te ontplooien? In zijn bijdrage aan de congresbundel opperde de Leidse

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen