Ad Valvas 1979-1980 - pagina 255

AS JARI 1980

chiedenis 'Rosenberg heeft een heel nieuw soort studie gedaan over een perio­ de, die door de meeste historici als afgegraasd wordt beschouwd, na­ melijk de tijd van Bismark. Zeg maar de periode 1870­1895. ­Hij heeft nieuw licht op die periode­ geworpen, door uit te gaan van de lange golfbeweging en vandaaruit de invloed op politieke verhoudin­ gen, op de buitenlandse politiek, op het denkklimaat na te gaan. Wat hij geprobeerd heeft voor die ene perio­ de zou je voor de hele tijd van het industrialisatieproces in Europa moeten doen. Dan kom je veel kon­ kreter bij de leef­ en denksituatie van de mensen.'

De ontvyikkeling van het obligatierendenient in Nederland en de ontwikkefing van de welvaartsgroei volgens Schumpeter en Kondratieff.

trek van arbeidskracht naar de fa­ brieken in de steden. Of, wat we momenteel zien, een trek van ar­ beidskracht vanuit fabrieken naar de diensten sektor en de overheid. Destabilisering van de sociale strukturen, door bijvoorbeeld stag­ natie in groeisectoren, zou dan het kenmerk zijn van een krisis. Alfred Kleinknecht, een onderzoe­ ker uit Berlijn, die in september by het Projekt komt werken, heeft de groei van de ekonomie na de tweede wereldoorlog onderzocht en komt tot de konklusie, dat zeven bedrijf­ stakken de trekfunktie vervullen. Hij noemt Onder andere de chemie, de elektrotechniek, de autoindus­

Over^golfbewegingen met regelmaat van SOjao'? In het werk van Rosenberg worden opkomend anti­semitisme en pre­ fascisme benaderd vanuit het op gang komende industrialisatiepro­ ces. De behandelde periode wordt gekenmerkt door een krisis van de producenten in de landbouw en de industrie door een sterke daling van de prijzen. Het is een periode van vertraagde groei, wat allerlei span­ ningen oproept tussen klassen en

trie en de kunstvezels. Processen van concentratie en rationalisering van de produktie binnen deze secto­ ren kunnen heel snel leiden tot destabilisering van de maatschap­ pelijke sectoren door een toene­ mende'werkloosheid. Van Roon: 'Maar in tijd van krisis is het misschien juist nodig om te spreken van restabilisering. Je ziet een verharding, een toespitsing van politieke verhoudingen. In tegen­ stelling tot bij een opgaande kon­ junktuur komen groepen scherper tegenover elkaar te staan. Dat is in zdjn algemeenheid wel een aardig vertrekpunt om veel nauwkeuriger verhoudingen op politiek gebied, in de vakbeweging, in de rechtspraak, de kerk, te analyseren. Je krijgt dan een beeld van iets als een konjunk­ tuurperiode, maar veel nauwkeuri­ ger dan als je bijvoorbeeld de vakbe­ weging alleen maar meet via het aantal gestaakte dagen.'

Golven in de polHielf

groepen, tussen stad en platteland. Er leeft een sterk gevoel van onze­ kerheid en angst die zich uit in akties tegen buitenlandse werkne­ mers (er worden veel Polen het land uitgezet bijvoorbeeld), tegen Joden en tegen de opkomende sociaal­ demokratie.

Ongelijke groei De Grip: 'Ik denk dat belangrijk is, hoe Rosenberg het mechanisme schetst. De spanningen tussen en binnen sociale groepen, zoals de kleinburgerij, die door de opkomen­ de industrialisatie gemarginali­ seerd worden. Zeker in eeh periode waarin het met de hele ekonomie 1 vrij slecht gaat, polariseert die si­ *; tuatie heel erg sterk. Ik denk dat 1 zo'n mechanisme nog sterker uitge­ f werkt is door Siegenthaler, die een gastkoUege heeft gegeven. Hij i schetst lange golven' vooral als ' struktuurveranderingen, die ver­ oorzaakt worden door ongelijke ; groei van ekonomische sektoren.' De ongelijke groei heeft tot gevolg, dat de samenstelling van sociale klassen verandert. Blijft de groei in de landbouw achter, ontstaat een

Dat brengt ons op de vraag of er ook golfbewegingen bestaan in po­ litieke ontwikkelingen. Er bestaan wel theorieën over periodiek terug komende jaren, waarin de socialis­ tische revolutie aan de deur klopt: 1848, het jaar waarin de keizer­ skronen door de straten van de Europese hoofdsteden rollen; 1870 de burgeroorlog in Frankrijk met als hoogtepunt de Parijse commu­ ne; 1917 de Russische revolutie; 1936 het begin van de Spaanse bur­ geroorlog. Van Roon: 'Soms zie je een zekere samenhang, ik formuleer het voor­ zichtig. De eerste Kondratief f start kort voor de Franse revolutie. Als je een stapje verder gaat kan je ook de ontwikkelingen rond 1848 duidelijk uitwerken. Het is moeilijk om het patroon, wat zich steeds anders voordoet, precies te onderkennen. De "timelack" tussen ekonomische en andere ontwikkelingen moet je steeds in de gaten houden. Het is interessant om het Jordaa­ noproer als voorbeeld te nemen. De ekonomische neergang is al vanaf 1929 aan de gang. Je ziet dan het inleveren van lidmaatschapskaar­ ten van vakbonden en partijen uit angst om zijn werk te verliezen. Pas in 1934, als de ontwikkelingen naar een dieptepunt gaan, wordt er gere­ ageerd. De Grip: 'Ook hier moet je opletten dat je rekening biyft hou­ den met de totaal veranderde struk­ turen. Je kunt niet één theorie heb­ ben voor die hele periode. In de negentiende eeuw zie je met name armoede oproeren. Dat hangt sa­ men met het karakter van de krisis, namelijk vooral een schaarste krisis door stagnatie in de landbouw. La­ ter zie je belangrijke stakingsgol­ ven, in tijden waar de positie van de vakbeweging sterk is. Ook verande­ ringen als marktconceotratie of versterkt overheidsingrijpen geven weer een ander beeld.'

Ekonomisme? De theorieën over het bestaan van lange golven sijn binnen de ekono­ mische wetenschappen ontstaan.

De werkgroep wil vanuit die inlich­ ten verbanden leggen met sociale en politieke verschijnselen. Bestaat niet het gevaar ddt die verbanden eenzijdig vanuit de ekonomie ver­ klaard sullen worden, oftewel is dit Projekt een terugval naar ekonomis­ me? Van Roon: 'Het is misschien een terugval naar de geschiedenis en dat is nooit zo erg. Het tegen elkaar opbotsen van de Kleine Luyden en de opkomende arbeidersbeweging in Nederland wordt vaak heel tijd­ loos gekonstateerd. Maar als je dat met die krisisperioden in verband brengt, zie je soms heel zinnige ver­ klaringen ontstaan. Je zou kunnen zeggen, dat je wordt uitgedaagd door een ekonometrische aanpak, om vandaaruit een lijn door de ge­ schiedenis te trekken. Het gaat ei­ genlijk om de maatschappelijke ontwikkelingen, waarvan de eko­ nomie er één is, en een niet onbe­ langrijke.' De Grip: 'Ik denk, dat de ekonomi­ sche ontwikkeling sinds de indu­ strialisatie in de negentiende eeuw een belangrijke verklarende varia­ bele voor andere ontwikkelingen, niet als filosofisch a priorie, maar wel als kenmerk van een bepaalde periode in de geschiedenis.'

Rondcfflant van eeuinrig duiwids stafltsobfigsliss JnNadariand

,

5 .

3 j

OealiaeniaortwMceInBwndewBiwKtiqrail «olgans Sctunpetaran KonitaalisK.

'

1800

1820

1840

1860

Samenwerking tussen vakgebieden bevorderen Eind februari zal de VU een zoge­ naamde Wl)B ­werkgroep rijker zijn. Dan vindt namelijk de officië­ le oprichtingsvergadering van de werkgroep lange golven plaats. Een WUB­werkgroep is een wette­ lijk en gereglementeerd interfa­ kultair samenwerkingsverband met een relatief open organisa­ tiestruktuur. Meer dan tien vak­ groepen hebben (of zullen) hun fiat geven aan de oprichting van de werkgroep en diverse ekonomen, sociologen, kriminologen, filoso­ fen, historici en natuurweten­ schappers zullen daarin hun bij­ drage leveren aan het onderzoek naar de lange golven. Gaat het hier wederom om een 'interdisciplinai­ re aanpak' waarin slechts het pro­ bleem van de versplintering en ar­ beidsdeling in de wetenschap naar voren komt, maar geenszins wordt opgelost? Van Roon bekijkt de mogelijkheden voor samenwerking tussen de ver­ schillende vakgebieden echter posi­ tief: 'Het betrekken van de lange golven in het onderzoeksperspek­ tief biedt een analysekader, waarin makro­ontwikkelingen op heel ver­ schillende gebieden op hun mogelij­ ke samenhang kunnen worden on­ derzocht. Voor een meer integrale bestudering van de verschijnselen uit de moderne geschiedenis, is de konjunktuur­beweging een inter­ essant interpretatiekader. Op deze wijze kan een al te sterke verbrok­ keling en segmentering van het verleden worden tegengegaan, en bestaat de mogelijkheid tot een zin­ volle tijdsindeling van de (Neder­ landse) geschiedenis te komen. We proberen met deze werkgroep de versplintering van vakweten­ schappen te doorbreken. Soms blijkt dat wetenschappers in een vakgroep geïsoleerd met dit onder­ werp bezig waren. In de werkgroep kan men nu gesprekspartners vin­ den, statistische steun krijgen, at­ tent worden gemaakt op nieuwe literatuur enz. Zo kun je opeens kommunikatielijnen opbouwen. Voor de organisatie van onze akti­ viteiten hebben we uitdrukkelijk gekozen voor een werkgroep en niet voor een instituut, omdat een insti­ tuut erg isoleert. Het milieu­insti­ tuut is een beetje het negatieve voorbeeld binnen de universiteit: een heel belangrijke problematiek is eigenlijk dichtgetimmerd in een instituut; dat werkt isolerend. Wij willen daarentegen dat onze aktivi­

teiten doorwerken en aansluiting krijgen bij het onderzoek wat door de vakgroepen wordt gedaan. Onze werkgroep moet de vakgroepen sti­ muleren in hun onderzoek, en stu­ denten de gelegenheid bieden sta­ ges te lopen en skriptie te schrijven op het gebied van de lange golven­ problematiek.'

Golfbewegingen in het verzet Hoewel de formele oprichting nog moet gebeuren, timmert de werk­ groep al weer een tijdje aan de weg. De afgelopen maanden is er een serie algemene kolleges gegeven over 'lange golven en recessie', waarin diverse wetenschappers vanuit hun vakgebied hun licht lie­ ten schijnen over de golventhe­ orie. Een ­ willekeurige ­ greep: kriminoloog B ianchi maakte in

1900

1920

1B40

zijn lezing melding van de merk­ waardige wijze waarop in golven van zestig jaar gewapende riolitie­ ke verzetsbewegingen optreden. Die golven zijn z.i. vrij herkenbaar sinds het begin van de 15e eeuw: vanaf de Hoekse en Kabeljauwse twisten tot en met de jongste golf tussen 1968 en 1975. De werkgroep is van plan deze reeks van algemene kolleges te verfolgen met maandelijkse lezingen, waar­ mee de onderzoeksresultaten aan een breder publiek voorgelegd kun­ nen worden. De werkgroep is, naast de deelpro­ jekten van vakgroepen, geleed in een aantal sekties: prof. J.B.D. Derksen, die reeds vele jaren bij het CBS bezig was met cijferreeksen, is hoofd van de ekonomisch­statisti­ sche sektie en wordt daarbij geassi­ steerd door ekonomie­student Jan Luiten van Zanden, terwijl prof. J.Z. Namenwirth de sociaal­statis­ tische sektie, met assistentie van ekonomie­student Andries de Grip, onder beheer heeft. Dr. Ger van ­ Roon, als historikus verbonden aan de subfakulteit politikologie, is een van de koördinatoren van de werk­ groep.

Groen licht voor criche bij Erasmus De Universiteitsraad van de Rot­ terdamse Erasmusuniversiteit heeft ingestemd met de oprichting van een kinderdagrverblijf op Wou­ destein. Kinderen van personeels­ leden en studenten van Erasmus en van personeel in dienst van der­ den, maar werkzaam bij de univer­ siteit, kunnen hier in de toekomst terecht ä raison van gemiddeld een tientje per dag.

Stamenkovic omgekomen Bij een verkeersongeluk op de snelweg Amsterdam­Den Haag ter hoogte van Haarlemmermeer zijn dinsdagavond twee mensen ge­ dood en één zwaar gewond. Eén van de omgekomen slachtoffers is dr. L. Stamenkovic, lector in de anaesthesiologie aan de VU sinds 1 november. Hij zou juist vandaag zijn ambt met het hou­ den van een openbare les hebben aanvaar^. Het ongeluk is veroorzaakt door een spookrijden iemand, die op de verkeerde rijbaan rijdt. Een aantal auto's is op elkaar gereden daardoor. Sta­ menkovic, die geboren is in B el­ grado, is 46 jaar oud geworden.

Voorlopig blijft de crèche die onder de aula is gepland nog een experi­ ment. Na twee jaar zal bekeken worden of een kinderdagverblijf nog zin heeft. Een schriftelijke toe­ latingsregeling, is in de maak. De oprichtingskosten van deze moder­ ne personeelsvoorziening bedragen 250.000 gulden voor de bouw en de inrichting van het dagverblijf. Om het tekort op de exploitatie gedu­ rende het eerste jaar te dekken draagt de universiteit 70.000 gulden bij. Dit bedrag zal in het tweedejaar 57.500 zijn. De gemiddelde bijdrage van de ouders zal dan 12,50 per kind zijn. (GUPD, QUOD Novum) Advertentie

DIKS Autoverhuur bv V. Ostadestraat 278, Amsteï­dam­(Z). Telefoon 714754,en 723366 Fil. W. de ZwHgerlaan 101 ; Telefoon 183767 400 nieuwe luxe­ en bestelwagens waaronder: FORD­VW­SIMCA­OPEL NIEUWE IvlERCEDES VRACHTWAGENS TOT 26 M3 EN 5 TON (groot en klein rijbewijs) Lage prijzen en studenten 10 procent korting

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen