Ad Valvas 1979-1980 - pagina 73

5

AD VALVAS — 28 SEPTEMBER 1979

VU-opleiding

bijbelvertaler in vernieuwde opzet van start

'Een bijbelvertaler moet klaarwakker zijn en liefde voor de taal hebben' Sinds enkele jaren bestaat aan de VU een doctoraal-opleiding; bijbelvertaler, waarvoor de belangstelling toeneemt. Een opleiding die openstaat voor studenten die hun kandidaatsexamen in een van de moderne talen, de klassieke of semietische talen in hun zak hebben dan wel kandidaats theologie hebben gedaan. Binnenkort — op 1 oktober — is er een informatiemiddag over de opleiding (in 5 A-12, hoofdgebouw VU, aanvang 14.00 uur). Een open dag voor studenten die serieuze belangstelling hebben. De verschillende docenten zullen een korte inleiding houden. Vragen staat vrij en voor diskussie is ruimte. „De studenten kunnen natuurlijk ook met elkaar kennismaken. Dat kan heel bevruchtend werken als bijvoorbeeld een letteren-student en een theologie-student met elkaar in gesprek raken, omdat zij elk voor zich anders tegen bijbelvertalen aankijken." Dat zegt drs. J. Helderman, voorzitter van de commissie opleiding bijbelvertaler, met wie wij een kort gesprek hadden. Drs. Helderman, sinds 1972 wetenschappelijk hoofdmedewerker bij de vakgroep Bijbelwetenschappen, houdt zich bezig met het onderzoek naar het Johannes-evangelie en daarnaast met de vernieuwde opleiding bijbelvertaler. De geschiedenis van het bijbelvertalen aan de VU, vertelt hij, gaat terug op prof. dr. R. Schippers, nu emeritus-hoogleraar, nieuw-testamenticus. „Die heeft zich de vragen naar de mogelijkheden van het bijbelvertalen aan de VU vanuit het Nederlands Bijbelgenootschap ter harte genomen. Hij heeft ook de kontakten met prof. Siertsema, linguiste aan de VU, gelegd. Toen is al meteen afgesproken dat mensen die dat werk gingen doen in ieder geval ook een beetje geroken moesten hebben aan andere vakken zoals culturele anthropologie, niet-westerse sociologie enzovoorts." „Nu is de commissie gekomen tot een vernieuwde opzet. Zij begon daarover in 1978 te denken. Het gaat er nu niet meer om studenten in de letteren een aantal boeken te laten bestuderen over inleidingsvragen; bv. wie was de schrijver van het

Harm Tilstra dachten die moeten er direkt bij, want dat zijn direkt-betrokkenen. En aan mij de taak om het allemaal te koördineren en te propageren."

Karig De brochure is erg karig over beroepsmogelijkheden. „Ja, karig omdat ik voorzichtig wil zijn. Natuurlijk is het hoofddoel „translationconsultant" dat wil zeggen dat iemand naar een Indianenstam in Zuid-Amerika gaat. Hij of zij heeft dan een bepaalde training gekregen om, als dat nog niet gebeurd is, die klanken in schrift te brengen, te analyseren. De mensen die in zo'n heel bijzondere taal gaan vertalen krijgen adviezen over hoe de begrippen uit die oude kuituren aan de Middellandse Zee zijn weer te geven in de betreffende taal." „Interessant en zeer aanbevelenswaardig is het in het Wycliff Centre bij Londen de zomerkursus te volgen omdat je daar de praktijk van mensen

Drs. J. Helderman, van de cie opleiding taler.

voorzitter bijbelver-

tore traditore, vertalen is verraden. J e kunt nooit precies weergeven vanuit de gevende taal in de ontvangende taal. Neem maar een gedicht, soms zijn er in de ontvangende taal niet eens woorden voor. En dat geldt ook en met name voor bijbelvertalen. J e hebt immers niet alleen met een afstand in tijd te maken, met heel andere kuituren, maar ook nog met een boek dat in de geschiedenis zo aangekorst is met alle mogelijke gedachten erover, dat vertalen hier een enorme opgave is, heidens moeilijk. Wat nou voor mij het genoegen van vertalen is, dat is de bevreemding aan den lijve ondervinden van, ik weet, door veel lezen nu wel

wat er in het Grieks staat maar hoe moet ik dat in het Nederlands van nu weergeven." Als Helderman zo formuleert komt onontkoombaar het debat aan de orde tussen wat heet, „idiolect-concordant" en „dynamisch-equivalent" vertalen. De eerste manier: je moet die bevreemding van de oorspronkelijke taal de lezer laten proeven door, hortend en stotend misschien, een vertaling te geven die het idioom van de gevende taal onaangetast laat. Hij geeft een voorbeeld van een dergelijke manier van vertalen uit het begin van het boek Ruth: „En het was in de dagen van het richten der richteren en er was honger in het land en een man uit Beth-lehem, Jehoeda ging om als gast te wonen in de velden van Moab hij en zijn vrouw en zijn beide zonen en de naam van man Elimelech en de naam van zijn vrouw Naomi..." De nieuwe vertaling zegt het zo: „In de dagen dat de richters richten, gebeurde het dat er een hongersnood in het land was. Toen trok een man uit Betlehem in J u d a met zijn vrouw en zijn beide zonen weg om als vreemdeling te vertoeven in het veld van Moab. De naam van de man was Elime-

Toenemende bebngsteliigvoor opleidiig lech, de naam van zijn vrouw Naomi..." De idiolect-concordante vertalers hebben bijtende kritiek op die Nieuwe Vertaling, om maar niet te spreken van vertalingen als „Groot Nieuws voor U". Over de dynamisch-equivalente methode nu. Hierbij moet de

Pais: 'Doelmatiger, goedkoperen

minder

die dat hebben meegemaakt onder ogen krijgt. Dat centrum behoorde oorspronkelijk tot een zendingsgenootschap, is enigszins behoudend van signatuur zonder dat het vervelend wordt, een beetje vrolijk-orthodox. Ze hebben overal in de wereld centra. Een bepaalde tak die erg belangrijk is geworden bleek die vertaaltak. Het Centre heeft een zeer aantrekkelijk programma, dat ook is vermeld in de brochure. (De commissie heeft deze onlangs uitgereikt; de brochure bevat gedetailleerde informatie, red.) De linguïstiek in de praktijk, zo zou ik het willen zeggen en ik ken daar zeer enthousiaste verhalen over." ,.Iedereen kent natuurlijk het Italiaanse spreekwoord: Tradu-

„Vertalen is verraden" heeft ook te maken met de westerse bril waardoor ook de westerse bijbelvertalers kijken. De oude kuituren van Oude en Nieuwe Testament worden via het twintigste eeuwse westen vertaald voor een Indianenstam in Zuid-Amerika. „Hier komt het vak kulturele anthropologie om de hoek kijken. Prof. Tennekes wil in die opleiding duidelijk maken dat onze werkelijkheid niet automatisch even werkelijk is voor anderen en andersom. Een bijbelvertaler moet iemand zijn die klaarwakker is, die ook zich zelf kent, die liefde heeft voor het fenomeen taal, zonder dierbaar te willen doen, want het is geweldig dat eenmens kan spreken en die daar gewoon iedere keer nog van onder de indruk is, of hij nou met Grieks bezig is of met Nederlands of Frans."

dierenleed'

Plan: landelijke centrale voor proefdieren Minister Pais overweegt ernstig om de verschillende proefdierbedrijven in ons land te vervangen door één centrale landelijke voorziening. Een centrale kennel waar proefdieren worden gefokt en verzorgd is, aldus de bewindsman in een bespreking met de Vaste Commissie voor Onderwijs en Wetenschappen van de Tweede Kamer, „niet alleen doelmatiger en goedkoper, maar leidt in het algemeen tot minder ellende voor dieren". Minister Pais kwam tot dergelijke uitspraken in een mondelmg overleg met de commissie bij de bespreking van zijn eerder dit jaar gepubliceerde nota en enquête over het gebruik van proefdieren, ofwel over vivisectie ten bate van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

eerste evangelie, in welke tijd, wie waren de geadresseerden. Nu is de opzet door kursorisch lezen, door veel te lezen in de oorspronkelijke talen het fenomeen taal te betrappen. Natuurlijk komen bij dat lezen van een stuk oude testament vragen op: wat bedoelt die profeet hier en komt dat ergens anders ook nog voor. Dus vanuit de tekst uitstapjes maken naar exegetische vragen, inleidingsvragen, vragen naar historische omstandigheden." De commissie opleiding bijbelvertaler bestaat uit: prof. dr. B. Siertsema (letteren), drs. E. Talstra, een theoloog die bij Siertsema gestudeerd heeft en veel van linguïstiek weet, en dr. A. de Kuiper voor het Nederlands Bijbelgenootschap. „We

vertaling equivalent zijn aan de „gevende" taal, maar toch bewegelijk. De vertaling moet zich met souplesse aanpassen aan de „ontvangende" taal, dus er moet goed Nederlands uitrollen. Helderman ziet in beide iets wat de moeite waard is. De idiolecte vertalingen kunnen goed, met een juiste dictie, worden gezegd, in de eredienst. Binnen studiegroepen kunnen ze funktioneren om het oorspronkelijke op het spoor te komen. „Voor het dynamisch vertalen wil ik ook iets goeds zeggen en ook eerlijk bekennen me daar persoonlijk meer bij thuis te voelen: om het juist buiten de erediensten, buiten de kerk, bij de mensen thuis te brengen moet je niet onnodig een steen des aanstoots aan ze meegeven, daarom een pleidooi voor goed Nederlands." In de opleiding wordt geen voorkeur uitgesproken voor één van beide. Vooral in het facultatieve werkcollege bijbelvertalen zal de diskussie over beide methodes een rol spelen.

De afzonderlijke commissieleden bleken bij die gelegenheid allen in principe in te stemmen met Pais, die overigens als vegetariër al veel langer actief is in de antivivisectie. Sterker nog, de parlementariërs die met Pais van gedachten wisselden over zijn beleid ten opzichte van dieren stelden zich soms harder op ten aanzien van het proefdiergebruik, dan de bewindsman zelf. De heer Mertens van D'66 drong aan op een betere registratie van het proefdiergebruik, dan Pais voor elkaar kreeg in zijn eerste nota. De vertegenwoordiger van D'66 maakte daarbij duidelijk weinig heil te verwachten van een „intercollegiale toetsing" van proefdiergebruik. „In dit soort v£in gesloten clubjes van collega's mag toch niet beslist worden over dierproeven," aldus D'66. Van eenzelfde teneur getuigde de PvdA, die zich bij monde van mevrouw De Boois „zeer ingenomen" toonde over het initiatief van minister Pais. Zij vond het „droevig" dat de nieuwe wet op de dierproeven nog steeds op uitvoering wacht. Zij vond de respons die Pais kreeg op zijn recente enquête naar het proefdiergebruik „onthullend". Het antwoord van de

Hein Meijers medische faculteit van Leiden op de vragen van Pais noemde zij „bruusk en onhoffelijk". Rotterdam antwoordde naar haar smaak „uiterst summier", waarbij zij wees op het protest van Rotterdamse studenten tegen de min of meer verplichte vivisectie in hun onderwijs. Zij bracht daarbij ook duidelijk de kritiek onder woorden over het tamelijk kwantitatieve ka-

rakter van de nota van Pais.

Ingredient „Het dier wordt", aldus de woordvoerster van de PvdA, „uitsluitend als ingrediënt voor de proef beschouwd, zoals andere materialen en men beschikt over weinig meer dan inkoopgegevens en wat gegevens betreffende de distributie over de verschillende afdelingen. Ook in de aard van de proeven geeft de enquête weinig inzicht, maEir de nogal vage en ruime vraagstelling kan daartoe hebben bijgedragen. Een scherpere scheiding tussen het gebruik voor onderzoek- en onderwijsdoeleinden kan in de toekomst wellicht nuttig zijn als handvat voor beperkende maatregelen". Verder bracht mevrouw De Boois naar voren, dat er rekening moet worden gehouden

Vervolg op pagina 11

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen