Ad Valvas 1979-1980 - pagina 468

AD VALVAS — 13 JUNI 1980

10

Reformatorbche maatschappijkritiek Vervolg van pag. 9 b a n d vindt ook de bespreking p l a a t s v a n de meningsvorming over h e t vóór e n tegen v a n chrts­ teltjke partijvorming. Het advies van onze kollega V a n P u t t e n om de grootste n a d r u k t e leggen op dit l a a t s t e element geeft blijk v a n een (vanuit zsjn politikoloog­ zijn t e verklaren?) onderschat­ t i n g v a n h e t feit d a t de meeste besproken a u t e u r s v a n u i t e e n religieus, theologisch en/of ker­ kelijk e n g a g e m e n t k w a m e n t o t h u n positieve, aarzelende of n e ­ gatieve konklusies m b t. christe­ lijke partijvorming Hu v e r o n a c h t z a a m t overigens d a t h e t i n t r o d u c e r e n v a n h e t on­ derscheid 'gereformeerd' ­ 'her­ vormd' i n ons boek m e t leidt t o t h e t tegenover e l k a a r stellen v a n twee groepen m a a r t o t een speurtocht naar de overeenkom­ sten en verschillen tussen verte­ genwoordigers uit beide kringen Daarbij blijkt d a t zij o n d a n k s een t e n dele gemeenschappelijke probleemstelling i n de 19e eeuw u i t e e n g a a n , d a t e r o n d a n k s een gescheiden o p t r e k k e n i n de eer­ ste helft der 20e eeuw n a a s t fun­ d a m e n t e l e verschillen ook ver­ rassende overeenkomsten zijn, en d a t er n a 1965 by een toene­ m e n d e konvergentie i n d e n k e n

/;

toch tjrperende verschillen blij­ ven op h e t p u n t v a n de rol v a n filosofie en ttheologie, alsmede op d a t der christelijke organisa­ ties. 3 Trouwens, h e t betreft hier m a a r één v a n de indelingskriteria u i t ons vergelykingskader Zo wordt n a a s t kerkelijke e n partijpolitie­ ke oriëntatie uitgebreid a a n ­ d a c h t besteed aan de weten­ schappelijke ligging (hoe is de do­ sering v a n classicistische en r o ­ manticistische denkstruktu­ r e n ' ) en a a n de inhoud en rich­ ting van de maatschappijkriti­ sche elementen in h e t denken van de besproken a u t e u r s (kon­ servatief, reformistisch of radi­ kaal). O p deze m a n i e r wordt e e n vergelijking tussen overeenkom­ sten en verschillen binnen de 'ge­ reformeerde' en binnen de 'her­ vormde' kring mogelijk.

Noemer D a t b r e n g t o n s op de o n s gestel­ de v r a a g n a a r de g e m e e n s c h a p ­ pelijke n o e m e r v a n d e bespro­ k e n schrijvers. Wij m e n e n a a n ­ getoond te h e b b e n d a t vrijwel alle b e h a n d e l d e a u t e u r s expli­ ciet t e r u g g r e p e n op de i n h o u d v a n de r e f o r m a t o r i s c h e t r a d i t i e , al bestond er verschil v a n i n ­ zicht i n z a k e d e relatie t u s s e n R e f o r m a t i e e n Verlichting.

Volgens deze t r a d i t i e k u n n e n christenen, als individuen e n groepen, zich rechtstreeks be­ roepen op de goddelijke geboden, ook voor h e t samenleven, het­ geen t o t allerlei doseringen v a n theokratische en demokratische elementen leidt. E n h u n maatschappijkritiek k e n t als gemeenschappelijk ele­ m e n t d a t ZIJ oplossingen p r o ­ beerden t e bieden voor de proble­ m e n die voortvloeien u i t de ver­ breking van de eenheid des le­ vens tengevolge v a n de funda­ mentele processen v a n differen­ tiëring é n p l u r a l i s e n n g v a n sa­ menleving é n wetenschap sinds de 18e eeuw O n s boek beschrijft d a n hoe dit leidde t o t inhoudelijk verschillende reakties. v a n k o n ­ servatief via reformistisch t o t radikaal, m a a r m e t de n a d r u k op reformistisch _ Deze inhoudelijke uitwaaiering IS voor een beoordeling in de praktijk natuurlijk doorslagge­ vend D a t n e e m t e c h t e r m e t weg d a t er q u a d e n k s t r u k t u u r tussen deze diverse reaktietypen allerlei verrassende analogieën, over­ g a n g e n en dwarsverbindingen b e s t a a n Wij ontdekken i n ieder geval ­ m e t i n a c h t n e m i n g v a n doorslaggevende inhoudelijke verschillen ­ vele variaties op een a a n t a l gedeelde t h e m a t a

Denkers laten uitspreken 4. E e n a n d e r e v r a a g betreft onze eigen verhouding tot de behan­ delde problematiek. Klapwijk heeft t e r e c h t o p g e m e r k t d a t de titel 'reformatorische maat­ schappijkritiek' een 'gods­

dienstsociologische p l a a t s b e p a ­ ling' is, k o r t o m e e n t e r m m e t een beschrijvende betekenis. D a t m a a k t d a t ' e e n kwalitatieve analyse op g r o n d w a a r v a n j e wilt g a a n s p r e k e n over reforma­ torische m a a t s c h a p p i j k r i t i e k ' i n h e t grootste deel v a n h e t boek i n d e r d a a d n i e t aanwezig is. D a t geldt zeker i n d i e n kwalitatief opgevat wordt als e e n vooropge­ zette n o r m a t i e v e visie v a n d e twee schrijvers. Wij h e b b e n de zeer verschillende denkers eerst, b i n n e n e e n door o n s opge­ zet vergelijkingskader, willen laten uitspreken. M a a r Klapwijk m e e n d e even t e ­ r e c h t ook e e n 'heimelijk ver­ wachting' by ons w a a r te n e m e n n a a r een te ontdekken relatie tussen de Reformatie en een m ­ houdelyke m a a t s c h a p p y k n t i e k Wy expliciteren dit ook i n h e t laatste hoofdstuk, o a . als h e t g a a t om "dynamisch­normatie­ ve' kernbegrippen e n e e n 'twee­ voudig emancipatiemotief'. V a n P u t t e n spreekt hier over 'syn­ thetiserende konklusies', die te gemakkelyk t o t s t a n d gekomen zyn v a n m t een m e t al te kriti­ sche solidariteit m e t de neokalvi­ mstische traditie. Wy baseren onze persoonlyke vi­ sie op reformatorische m a a t ­ schappykntiek echter op be­ paalde tendenties u i t de 'gerefor­ meerde' é n de l i e r v o r m d e ' t r a d i ­ ties, waarby ook de o.i. doodlo­ pende wegen m t deze traditie worden aangegeven e n afgewe­ zen Wy delen o v e n g e n s de m e ­ ning v a n diverse sprekers op h e t symposium d a t er v a n é é n sa­ menhangend reformatorisch p r o g r a m m a v a n maatschappijk­ ritiek geen sprake is e n hebben dit, evenals de voorgaande p u n ­ ten, ook op h e t symposium t o t u i t d r u k k i n g gebracht.

i^^y.

Neo-calvinisme en fascisme

'„;;;„ «•>•>­

Is dit uw laatste studiejaar? Dan nu reeds het Intermediair Jaarboek en het Intermediair Weekblad aanvragen: Als 1980 uw laatste studiei.iar is, d iii is het mogelijk ze beide gratis te ontvangen Het Jaarboek en een ibonnc ment op het weekblad Kort omsthrcvtn Intermediair jaarboek 1980 t e n waarde vol sollicitatiehandboek voor hen dic zich willen verdiepen in de tarrierc mogelijkheden bij overheid en bcdrijls leven Het boek bevat mtormatic over 11 170 bedrijven en instellingen Weekblad Intermediair Wordt wckcliiks toegezonden aan zo'n 125 000 atgcstii deerden met een universitiire en hogere beroepsopleiding 'n Gewaardeerde bron van ontwikkelingen op wetensthappelijk terrein Psychologie, geschiedenis, politiek, derde wereld, economie, management, architectuur, etc En niet iii de laatste plaats een bekende vacaturegids met wekelijks honderden personeels­ advertenties Criteria voor gratis toezending Onderstaande academici, jonger dan 45 jaar, met een voltooide opleiding economie, rechten, psychologie, pedagogie, politicologie, sociologie, soc geografie, register accountancy en exacte wetenschappen Bon, samen met bewijs van (a s) afstuderen, in gefrankeerde enveloppe zenden aan Intermediair Lezersservice, Postbus 3434,1001AE A MSTERDA M

V. Bon voor gratis toezending.

n

5 E e n laatste p u n t betreft de vraag naar de uitwerking van de be­ sproken denkwereld in de neder­ landse samenleving en op het fei­ telijke gedrag daarbinnen Onze probleemstelling r i c h t t e zich in­ derdaad niet op deze vraag, m a a r op de d e n k i n h o u d e n , zoals deze kenmssociologisch geplaatst k u n n e n worden b i n n e n de o n t ­ wikkeling v a n de k o n t e x t v a n e n h e t denken b i n n e n de westerse samenleving Voor onze visie op de verhouding tussen neocalvinisme e n de kor­ poratistische staatsidee van het fascisme zie m e n onze diskussie m e t V a n W e n n g h (pp 48­51, 62­ 66) E n onze d a a r getrokken kon­ klusies gelden m m . evenzeer voor de wyze w a a r o p J a n Rogier h e t gemeenschapsdenken v a n B a n n i n g c.s in dit v e r b a n d p r o ­ beerde te b r e n g e n O v e n g e n s s t a a t vast d a t de wyze waarop de door ons besproken a u t e u r s u i t de dertiger e n veerti­ ger j a r e n zich in geschrift en/of daad tegenover h e t fascisme hebben opgesteld geenszins de aanblik v a n v e r w a r n n g bood D a t geldt zowel voor A nema, Dooyeweerd en V a n Riessen als voor B a n n i n g , Dippel e a E n d a t

s t e m t ook overeen m e t e e n ge­ m e e n s c h a p p e l y k element u i t de reformatorische m a a t s c h a p p y k ­ ritiek, w a a r i n allerlei v o r m e n v a n pohtiek e n ekonomisch t o t a ­ litarisme worden afgewezen. E e n u i t z o n d e n n g vormde Gerretson, m a a r die poogde zyn sociologie d a n ook vry v a n reformatorische waarden te houden' Resumerend zal h e t duidelijk zijn d a t o n s beeld v a n 'Reformatori­ sche m a a t s c h a p p i j k r i t i e k ' niet o v e r e e n k o m t m e t d a t v a n de con­ tainer, w a a r i n h e t m a t e r i a a l vor­ meloos door e l k a a r opgeslagen is, m a a r e e r d e r m e t d a t v a n de kalei­ doskoop, w a a r i n dezelfde e l e m e n ­ t e n in t e l k e n s a n d e r e figuraties zich i n al h u n veelkleurigheid voor de goede kijker o p e n b a r e n .

^NaschrittD.d.H.enW.C. Ook na lesing van dese reaktie vin­ den we het boek 'Reformatorische maatschappijkritiek' iets weg heb­ ben van een 'container' (een term die de auteurs van het boek overi­ gens hanteerden in een interview met ons) Want wat sijn nu de gemeenschap­ pelijke elementen die steeds weer terug souden keren m anderhalve eeuw protestants denken''D e godde­ lijke geboden en de 'dynamisch­nor­ matieve kernbegrippen' sijn so al­ gemeen dat iedereen er een gewen­ ste vulling aan kan geven en met deselfde norm een bepaalde maat­ schappelijke situatie kan legitime­ ren of bekritiseren De wegen m de protestantse wereld gaan echter uiteen, en so ligt dat ook historisch, wanneer dese begrippen ejj geboden maatschappelijk ver­ taald worden en geanalyseerd wordt welke maatschappelijke krachten het nastreven van nobele saken als naastenliefde, gerechtigheid, solida­ riteit etc in de weg staan We von­ den de kritiek van Van Putten op het symposium, nl dat m de reformatie minder aan eenduidige maatschap­ pijkritiek ligt opgeslagen dan dat de auteurs min of meer veronderstel­ len, dan ook terecht Het verband tussen organistische denkbeelden van A Kuyper en kor­ poratiestischestaatsopvatttingen in het fascisme sou een uitgebreidere analyse vergen (overigens heeft Ben van Kaam in VU­magasme van jan '79 veel materiaal bij elkaar ge­ sprokkeld over de verhouding tus­ sen 'gereformeerden en het fascis­ me' in de dertiger jaren) Onse op­ merkingen daarover waren te kort

P. Hendriks met pensioen De heer GN v d Berg van het Ener­ giecentrum schrijft 'Op 22 mei is de h e e r P . H e n d r i k s m e t pensioen gegaan. N a afscheid g e n o m e n t e h e b b e n v a n collega's e n ' n toepasselijk k a d o i n o n t ­ v a n g s t t e h e b b e n g e n o m e n g a a t hij n u d e energie die hij 12y, j a a r lang als c o n t r o l e b o r d w a c h t e r a a n h e t E n e r g i e c e n t r u m heeft gegeven op een a n d e r e wijze gebruiken. Wij h o p e n d a t hij m e t zijn e c h t g e n o t e e e n fijne tijd tegemoet gaat.'

Ondergetekende wenst kostelo/e toe/ending\ in D |aarbe)ek en Weekbl id D Alken het 1 laiboek D Alleen het Wiekbl id Binnen welke diseipline v illen uw (toekomstige) werk/i iniheden­' M IX een unkiuisen s v p 1 Dpersoiieel/soe beleid/inleiiie opleiding (iDRD 'Dproduktie/leehniek ele 7 0 ilgenieeii nuiugenieiit/ i D nurkeling/verkoop/PR/ieel ime ete diieetie 4Dlin ineien/eeononiie/idni/ieeount ine^ ete 8Dondei­wijs/wetenseh ip SDautoniitisering/inloiniUieNerweikiiig ')D overige diseiplines/n v t In welke werkomgeving

forum over Indonesië

1 Dbediijlsleveii 2Doverheid ^Donelerwiismstelling

forum zo duidelyk geafficheerd wordt m e t de manifestatie 'Stop de samenwerking m e t Indonesië' moet je m e t denken d a t m e n s e n d a a r h e t hoofd op h e t slachtblok neerleg­ gen Een openbare diskussie m t de weg­ g e g a a n ' Nee, die diskussie organi­ seren we zelf wel i n de UR. De aanwezigen op zo'n forum willen alleen nog m a a r h u n oordelen be­ vestigd zien, e n de konf r o n t a t i e m e t die anti­Indonesië­lobby vecht ik liever u i t in de UR, of l a a t ik u i t v e c h t e n door B n n k m a n v a n h e t KvB. Nee hoor, ik h a d er helemaal geen zin i n om op zo'n forum te figureren als de kop v a n J u t . ' De projektverantwoordelljke bij n a t u u r k u n d e , dr Rethmeier, h a n ­ t e e r t ,gelyKluidende a r g u m e n t e n

4Dge/ondheids/org//iekenhuis SDoveiige intellingeii/stiehtingen 6Do\eiigen/n vt

N.iamen vooiletleis Straal en nr Postcode en woonpliats Universiteit \an atstuderen .

« Studieriehting Gebjr

. l.iar+ maand vin afst.

Datum en handtekening Alleen volledig ingevulde coupons met bewijs v iii (a s) ilstudcren worden behandeld

Vervolg van pag. 5

om geen acte de précense te geven op h e t forum ' J e b e n t toch naïef als j e vooronderstelt d a t zoiets e e n re­ delyke diskussie wordt.' H e t is j a m ­ m e r d a t h y de betreffende avond niet aanwezig was, w a n t d a n h a d h y getuige k u n n e n z y n v a n een heel redelyke konfrontatie tussen voor­ en tegenstanders. ' D a t is d a n gewel­ dig', beslmt R e t h m e i e r zonder veel overtuiging.

IndeUR Of n a a s t d e P K V n o g a n d e r e leden v a n de u n i v e r s i t e i t s r a a d zich h a r d zullen m a k e n voor e e n verbreking van de samenwerkingsovereen­ k o m s t m e t I n d o n e s i ë , is op d i t mo­ m e n t nog sterk de vraag. 'Waar­ schijnlijk w o r d t h e t a c h t t e g e n de rest', v e r z u c h t t e e e n PKV­er. M a a r d a t zal duidelijk w o r d e n i n h e t d e b a t in de U R k o m e n d e dinsdag, w a a r h e t a g e n d a p u n t o m ongeveer ,haJl(9<;l)t.aan,d«.ardekDmt.. ''

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen