Ad Valvas 1979-1980 - pagina 13

A

AD VALVAS — 31 AUGUSTUS 1979

13

Vereniging natuurkunde-onderwijs confereerde op de VU over de 'sommencultuur' en hoe het anders kan

Meer oriëntatie op de samenleving in liuidige natuurkunde-onderwijs „Onder welke hoek en met welke beginsnelheid moet een raket van de 7e verdieping van een Uilenstede-flat worden afgeschoten om een dalend vliegtuig volledig tot zwijgen te brengen? De luchtweerstand mag je verwaarlozen." Deze opmerking, die ik een tijdje geleden in een keuken op Uilenstede hoorde, zegt niet alleen iets over de lawaaioverlast die vliegtuigen de Uilenstedebewoners aandoen. Ook blijkt daaruit iets van het maar al te vaak louter vaktechnische karakter van het natuurkunde-onderwijs. De sommencultuur, die op haar beurt weer afspiegeling is van de waardenvrije wetenschapsopvatting van de ivoren toren. In de bestaande natuurkundeleerboeken is maar weinig terug te vinden van de ingrijpende invloed van de natuurkundige kennis op onze samenleving. In de meeste schoolboeken gaat het om aanleren van hoofdzakelijk abstracte, „zuivere" natuurkunde. Benadrukt wordt dat mede dankzij de natuurkundigen onze huidige kennis en inzicht vele malen zo groot zijn als die van onze voorouders. Bijna altijd wordt alleen de positieve zijde van de ontwikkeling belicht en dat gebeurt op zo'n manier dat de leerlingen niet tot na- en doordenken worden gestimuleerd. Op 16 en 17 augustus jl. hield de Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in de Natuurwetenschappen (NVON) in het gebouw van Natuurkunde en Sterrenkunde op de VU haar zomerkonferentie onder het thema „Natuurkundeonderwijs en Samenleving". Aanwezig v-'aren zo'n 180 leraren natuurkunde in Nederland (d.i. ± 10% van het totaal) en anderen, die betrokken zijn bij het onderwijs in de maatschappelijke aspekten van allerlei zaken die nauw verbonden zijn met de natuurkunde (energie, bewapening, automatisering). De organisatoren van de konferentie zijn van mening dat de relatie tussen natuurkunde en samenleving een integraal onderdeel van het lessenpakket behoort te zijn. Op dit ogenblik is dat nog niet het geval. De konferentie beoogde de leraren op dit gebied beter toe te rusten. Op de konferentie konden leraren kennis maken met allerlei sktiviteiten die ontwikkeld zijn om deze tegenstelling tussen

Adrie Bos dat voor de verdere diskussie zinvol bleek te zijn. Het natuurkundeonderwijs kan gericht zijn op ten eerste de systematiek van de natuurkunde, ten tweede op de toepassing van de leerstof, ten derde bepaald worden door de relevantie van het onderwerp of tenslotte ten vierde bepaald zijn door een gekozen (maatschappelijk) thema. De behandeling nu dient dikwijls alleen de systematiek met als stilzwijgend uitgangspunt dat de natuurkunde pas leeft en tot z'n recht komt als men de wetten begrijpt. De toepassingen die men noemt dienen om de theorie te verhelderen en niet om de leefwereld van de leerlkig begrijpelijk voor h e m / haar te maken. Van Aalst echter vindt dat het natuurkundeonderwijs gegeven dient te worden met gevoel voor de samenleving d.w.z. meer themagericht, b.v. behandeling van as-

maatschappelijke aspekten te behandelen? Gaat het niet ten koste van het eindexamenproSTamma? In de forumdiskussie op de tweede dag van de konferentie ging prof. dr. E. Boeker op deze kwestie in. Het huidige natuurkunde examenprogramma is ontstaan uit maatschappelijke behoeften in het verleden. Een zorgvuldige analyse van de huidige behoeften zal opleveren dat deze niet meer samen vallen met die van vroeger. Zo zal de burger meer dan in het verleden om z'n mening gevraagd worden. Het is daarom goed dat de leerling een eigen mening leert ontwikkelen. J e hoeft daarbij niet eerst de fysika (volledig) te beheersen voordat je een mening over het gebruik ervan mag hebben. Anderzijds mag zo'n mening niet in strijd zijn met b.v. de wet van behoud van energie. Inzicht in het funktioneren van de fysische kennis verschaft de leerling, volgens een ander forumlid, de leraar P. Hogenbirk, vaardigheden om beter te kunnen funktioneren in de samenleving. Het maakt het natuurkundeonderwijs dus relevanter. Dat het thema van de konferentie serieus werd genomen bleek uit een reaktie van de deelnemers tijdens, de lunch in het VU-restaurant, waar ze gekonfronteerd werden met broodbeleg dat plakje voor plakje verpakt is in plastic. Bmnen de kortste keren tekende bijna iedereen een motie waarin met verbazing werd geconstateerd dat voor de verpakking van de etenwaren vast wel evenveel energie en grondstoffen zijn gebruikt als voor de inhoud. „Wij vinden dat, zeker i.v.m. de onderhavige konferentie, te gek om los te lopen".

NAS-projekt Het was geen toeval dat deze konferentie juist aan de subfakulteit Natuurkunde en Sterrenkunde van de VU gehouden werd. Drie jaar geleden is daar een projekt Natuurkunde in de Samenleving (NAS) gestart, bestemd voor natuurkundeonderwijs in de bovenbouw van het VWO. Hierin staan juist de maatschappelijke implikaties centraal.

De conferentiezaal

was aardig

enerzijds het functioneren van de natuurkunde in de samenleving en anderzijds de academische natuurkunde op te heffen. In kleine groepen kon men kennis nemen van ervaring opgedaan in dit onderwijs zowel aan Nederlandse als aan Engelse scholen. Ook vond er uitwisseling van informatie plaats over simulatie- en rollenspelen, „krant in de klas" en aktiviteiten rond een thema (kernbewapening, aangepaste technologie, automatisering).

Meer

thema-gericht

Verder werd gediskussieerd over de vraag of maatschappelijke aspekten wel in het natuurkundeonderwijs thuishoren. Drs. H. van Aalst (coördinator Projekt Leerplan Ontwikkeling Natuurkunde, PLÖN) die de plenaire diskussie op de eerste dag inleidde, bracht een viertal onderscheidingen aan in de wijze waarop het natuurkundeonderwijs gegeven kan worden

gevuld. pekten van de verkeersveiligheid, waarbij de natuurkunde ingebracht kan worden door de funkties en beperkingen van \ eiligheidsgordels en valhelmen te behandelen. Hij beseft dat de traditionele behandeling van begrippen als eenparig versnelde beweging etc. dan overbodig w ordt. Deze behandeling staat dan ook op gespannen voet met de academische integriteit van de leraar (lerares) die geneigd is vooral de natuurkunde tot z'n recht te laten komen. Als je de natuurkunde echter niet onafhankelijk v£in de invloed op de maatschappij wil zien dan moet ]e, vindt Van Aalst, over deze drempel heen.

Aarzeling Bij een aantal konferentiegangers was duidelijk een aarzeling te bespeuren om maatschappelijke aspekten binnen het natuurkundeonderwijs te halen. Zijn w e wel gekwalificeerd om

In dit projekt worden onderwerpen behandeld zoals bij energie: „besluitvorming inzake kernenergie" en bij geluid: „geluidshinder en wegverkeer". Ook is aandacht voor onderwerpen zoals „wapens", „wetenschap en techniek in de ontwikkelingslanden" en „de spiraal van natuurwetenschap, techniek en samenleving". Een leerboek uitgegeven door de VUBoekhandel dat deze onderwerpen behandelt, is het afgelopen jaar door 19 scholen voor het eindexamen VWO gebruikt en v/ordt, zoals uit enquêtes blijkt, door leerlingen en leraren zeer positief gewaardeerd. Het nieuvre schooljaar heeft de staatssecretaris van O. en W. 46 scholen toestemming gegeven om een keuze-onderwerp „Natuurkunde in de Samenleving" in het eindexamenpakket natuurkunde op te nemen. Ook tijdens de konferentie was er enthousiasme bij leraren te bespeuren, naast een duidelijke behoefte om meer informatie en bijscholing. Opvallend veel deelnemers pleitten voor een databank, waarin ideeën, leermiddelen, literatuur en ervaringen op dit gebied zijn gebundeld en waaruit men zou kunnen putten. Ook werd gekonstateerd dat lerarenopleidingen aandacht aan dit soort onder-

Geïnteresseerd kijken conferentiegangers naar het uitgestalde lesmateriaal, waarvan een kleine tentoonstelling was georganiseerd. werpen dienen te geven. Verschillende keren viel te beluisteren dat het NAS-onderwijs niet beperkt mocht blijven tot een keuzeonderwerp maar het hele natuurkundeonderwijs en niet alleen op het VWO dient te doordringen.

Tegenstelling Voor degenen, die bekend zijn met het onderwijs in de natuurwetenschappen aan de VU, valt een tegenstelling op. Enerzijds is er vanuit de subfakulteit Natuurkunde en Sterrenkunde een projekt op de middelbare school gestart dat kennelijk aanslaat en kan gekonstateerd worden dat de subfakulteit hiermee op relatief goedkope en adekwate wijze een maatschappelijke funktie vervult die consistent is met de Natuurkunde en Samenlevings-gedachte. Anderzijds zien we van die gedachte in het onderwijs van de sub- en fakulteit zelf weinig terug. Ik bedoel niet alleen in het natuurkunde didaktiekonderwijs, maar in het onderwijs van de bèta-fakulteit in het algemeen. Dit is des te opvallender daar de VU als enige in Nederland een vakgroep Geschiedenis en Maatschappelijke Aspekten der Natuurwetenschappen heeft. Het is een manco, dat door veel studenten betreurd wordt, dat binnen die vakgroep alleen

aandacht geschonken wordt aan de geschiedenis van de natuurwetenschappen (hoe belangrijk dit op zich ook is) en niet aan de hedendaagse maatschappelijke aspekten. Terwijl natuurkundestudenten aan bijna alle universiteiten in Nederland Wetenschap en Samenlevings-colleges krijgen en het kunnen kiezen als bijvak, komt het vak aan b.v. de natuurkunde subfakulteit niet eens voor op de lijst van goedgekeurde bijvakken, en gaat dit onderwijs niet verder dan een vrijblijvend Fakultair Studium Generale. Van huis uit heeft de VU erkend dat de wetenschap niet op zichzelf staat. De noodzaak van niet alleen een filosofische oriëntatie maar ook onderwijs in geschiedkundige en maatschappelijke aspekten is dan al vroeg (t.o.v. andere universiteiten) onderkend en de VU heeft een mfra-struktuur waar andere universiteiten jaloers op zijn. Maar het lijkt erop dat hiermee een remmende voorsprong is verkregen. „Er staat hier een schat aan materiaal", vertrouwde de bibliothecaresse van de vakgroep me een tijdje geleden toe, „maar er is geen kip die er naar kijkt". Het is gewenst dat daar snel verandering in komt. De auteur van dit artikel, Adrie Bos, is bijna afgestudeerd in de natuurkunde op de VU.

SARA verzorgt inleidende computercitsussen De Stichting Academisch Rekencentrum Amsterdam verzorgt in september/oktober 1979 vier cursussen bestemd voor nieuwe gebruikers van het computersysteem. Zij zijn toegankelijk voor huidige en toekomstige gebruikers van SARA. Het programma luidt: AL 2. Inleiding computergebruik bij SARA. Organisatie en diensten van SARA; rondleiding. Geen voorkennis vereist. Datum: 21 september. SY 1. Inleiding besturingssysteem. Voldoende kennis om normale „batchjobs" te kunnen verw^erken. Vereiste voorkennis: AL 2. Data: 24 tot en met 27 september. SY 2. Interactief computergebruik bij SARA. Informatie, nodig voor een goed gebruik van interactieve terminals. Vereiste voorkennis: SY 1. Data: 1 tot en met 4 oktober. PR 2. Inleiding PASCAL op de CYBER. Leren programmeren in PASCAL voor het schrijven van eenvoudige programma's. Vereiste voorkennis: SY 1. Data: 22 oktober tot en met 2 november. De cursus AL 2 duurt van 9.00 tot circa 16.00 uur. De cursussen SY 1 en SY 2 bestaan elk uit 4 halve dagen voordracht en drie halve dagen practicum. Bij PR

2 zijn er 12 halve dagen voordracht en 6 halve dagen practicum. Alle cursussen worden gegeven in de Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105. Wie zich opgeeft wordt over de juiste plaats ingelicht. Het cursusgeld bedraagt voor AL 2 ƒ 10,— en voor de overige cursussen elk ƒ 20,—. Men kan zich slechts opgeven onder gelijktijdige betaling (contant, per cheque, giro of b a n k ) : 1. bij de receptie van SARA, De Boelelaan 1101, of de SARA-voorlichtingsbalie in de Roetersstraat 15 (van 13.00 tot 16.30 u u r ) ; 2. schriftelijk via een opgaveformulier, te vinden in SARA Bulletin nummer 15. Meer informatie (en het opgaveformuUer) staan in SARA bulletin nummer 15, dat gratis verkrijgbaar is in de SARAleeskamers bij de VU, de UvA (Roetersstraat 15) en het Mathematisch Centrum (Tw^eede Boerhaavestraat 49). Het cursusjaarprogramma staat in SARA Bulletin nummer 14. Nadere informatie kan men vragen aan G J Roebersen of J. J. A. Koot, De Boelelaan 1101, tlfoon 548 5425.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen