Ad Valvas 1979-1980 - pagina 160

AD VALVAS — 23 NOVEMBER 1979

van moraal wordt groter' Vervolg van pag. 3

Het oktobernummer van „Wetenschap Samenleving" gaat grotendeels over de pottenkijkers bij de multinationals. De handel en wandel van drie stichtingen (o.a. gesubsidieerd door de Nederlandse Commissie Ontwikkelingssamenwerking) die door de sleutelgaten van de transnationale ondernemingen loeren, wordt onder de loep genomen. Vaak werken die stichtingen voor bedrijfsledengroepen en ondernemingsraden. Daarom ook een artikel van een medewerker van de Industriebond FNV. ^ Verder in dit nummer Hannelore Schroder over het boek ».Psychoanalysis and Femenism" van Juliet Milche! Schröder verwijt de schrijfster een te lankmoedige houding tegenover de patriarchale schrijfsels van opperpenisdrager S. Freud. Ook nog een verslag van de werkgroep Xanthippe over wederwaardigheden van een wetenschapsvrouw. Wetenschap en Samenleving 79/7/8, oktober 1979 prijs ƒ 5,00 Verbond voor Wetenschappelijke Onderzoekers in Utrecht.

Lize Stilma schreef „Wuiven naar de dominee". Een boekje over de verstandelijk-gehandicapte en de kerk, vooral de kerkdienst. Een verzameling cijfers, feiten, foute reakties, verhaaltjes en gedichtjes (soms wat al te lief) maar vooral voorbeelden van hoe het in de liturgie zou kunnen. Volgens het jargon: Een handreiking. „Wuiven naar de dominee", de verstandelijk gehandicapte en de kerk. Lize Stilma Callenbach Nijkerk.

De cyclus „Over schrijven, lezen en kijken" van het Studium Generale aan de VU is in een boekje beland. „Dichters? Dat zijn mensen die niets te zeggen liebben en het toch zeggen" begmt J. Bernlef zijn bijdrage over poëzie en onderwijs. Over het laatste is hij zeer verbolgen: „De lezer heil dat zou het devie's van het literatuuronderwijs moeten worden". Verder stelt W. Hoogendoorn het avant-gardistisch toneel aan de orde, vraagt Erik Vos zich af of een tekst heilig is, blijkt volgens D. W. Fokkema het moderne toneel in Afrika en de traditie nog een hechte band te vormen en hoopt dr. M. Schipper-de Leeuv. op de ineffectiviteit van de censuur in China. De lezing van Hannes Meinkema wordt wegens auteursrechtelijke omstandigheden slechts samengevat. Helaas, zo betreurt ook de redaktie van de uitgave. „Over schrijven, lezen en kijken" J. Bernlef e.a. Callenbach Nijkerk in samenwerking met Studium Generale Vrije Universiteit. Advertentie

DIKS Autoverhuur bv V. Ostadestraat 278, Amsterdam-(Z). Telefoon 714754 en 723366 Fil. W. de Z w i j g e r l a a n l O l Telefoon 183767 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder; FORD - VW - SIN^CA - OPEL NIEUWE t^ERCEDES VRACHTWAGENS TOT 26 Iv13 EN 5 TON Lage prijzen en studenten 10 procent korting

vrij groot. Zo'n verschijnsel is een uitdaging voor de evolutietheorie omdat het wijst op een gedrag van een individu bij sommige diersoorten waardoor de reproduktiekansen verkleind worden. Sociobiologen hebben daarom naar een verklaring gezocht, bijvoorbeeld dat je niet moet letten op de voortplantingseffekten van een individu maar op het genenmateriaal. De waarschuwende vogel verkleint zijn eigen kansen op reproduktic maar vergroot daardoor het totaal aantal reproduktiekansen voor zijn groepsgenoten die hetzelfde genenmateriaal bezitten. Als je dan kijkt naar de hoeveelheid genen die gereproduceerd worden dan zal het batig saldo best positief kunnen zijn. Maar ik vind dat de altruïsmediscussie in de äociobiologie in de eerste plaats een negatieve bijdrage levert aan de moraal, theorie. Het hangt er maar van af hoe je altruïsme definieert. Als sociobiologen het over altruïsme hebben duiden ze op het waarneembare gedrag bij dieren en hebben ze het niet

De NlO-kroniek is een tweemaandelijkse uitgave van de vereniging iNieuwe Internationale Orde. Een politieke aktiegroep die aandacht vraagt voor een rechtvaardiger wereldorde In het laatste nummer artikelen over onder andere: De top van ongebonden landen, de vrijheid van ontwikkelingslanden om zich te ontplooien zoals ze dat zelf willen en de ontoegankelijkheid van de ether voor ontwikkelingslanden om kritiek en informatie te verspreiden. Verder een kommentaar op de troonrede en een interview met Milieudefensie. NlO-kroniek ƒ 2,80 op postgiro 5453, ten name van het NIOsekretariaat, Leliegracht 21, Amsterdam, tel. 278888.

In de Derde Spreker-serie een boek van de Indiase schrijver R. K. Narayan, „De Geldschieter" Het verhaal gaat over Margaya en zijn wederwaardigheden als geldschieter, die onder een warin ginboom in de Indiase stad Malgoedi in de open lucht zijn kantoor houdt. Ondanks ironie en trieste ondertoon een vrolijk boek zegt de NOVIB. Daarbij ook nog een indringend beeld van het leven in een Indiase stad. „De Geldschieter" R. K. Narayan Novib, Almalialaan 7, Den Haag ƒ 15,00 exklusief portokosten.

links. In elk nummer staat één thema centraal, in nummer 40 de automatisering, „links en de chips" zogezegd. Daarnaast meer op de aktualiteit ingaande verhalen, ook uit de Westeuropese pers. Tenslotte worden de linkse partijbladen besproken. „Achtergrond" 5e jaargang, nummer 40 Antwoordnummer 52, Driebergen. * Vorder kwam bij ons binnen: „Historische pedagogiek van Nederland" Prof. dr. N. F. Noordam Callenbach Nijkerk. En in dezelfde serie Intro, dus van dezelfde uitgever: „Mensen worden niet geboren", inleiding tot de pedagogische waardenleer. Dr. M. 3. Langeveld. (Red.)

Een vernieuwde „Achtergrond": een veertiendaags verschijnend blad met informatie en diskussie vanuit linkse partijen. Leidraad voor achtergrond: de samenwerking van

'HET is meer wat HET geweest is./ De heer C. A. Bos, aktief Verenigingslid en leroar klassieke talen in Zwolle, schrijft ons: „De predikant van buiten zou „op de zak" preken, zoals dat heette. Inderdaad behaalde hij een rijke collecte. Nog herinner ik me de tekst: „Zij meende dat HET de hovenier was". De spits van de preek luidde als zou Maria de persoon (i.e. haar Heiland!) tot een HET („Es") geneutraliseerd hebben. Welk een jammerlijk onbegrip, bij de predikant wel te verstaan. Dit speelde zich af in de tijd dat ouders zich afvroegen „Hoe vertellen wij HET onze kinderen?" (en het daar bij lieten). Overtijdse meisjes wisten niet „Hoe vertellen wij HET onze ouders?" of waar de kliniek was. m de Statenvertaling was nog sprake van de zonen Heths. Vandaag de dag is dat allemaal verleden tijd. Wie aan de Universiteit komt, weet HET allemaal al. Eenmaal van studiebeurs en lidmaatschap ener taakgroep SRVU voorzien, bekijken we nog slechts „Zoals HET nu is, hoe dat uitwerkt en hoe HET zou kunnen zijn." Aldus Mariande in Ad Valvas 2 nov. 1979, p. 4. Ze wil een onderzoek dus naar HET onderwijs van de CIF. Meer duidelijkheid over HET een en ander wordt nog beloofd. Je zou je kunnen „voorstellen dat ZO'N onderwijs een zinniger funktie in gaat nemen dan nu vaak," zegt ze. ZO'N

dochter van je zal Nederlands in haar examenpakket gehad hebben! Haar verhaal staat bol van taalfouten en onduidelijke zinnetjes, maar ook van wantrouwen. Ik denk dat ze niet weet wat CIF voorstelt; ze zal aan CIA gedacht hebben. Want „In de hele (VU-) wereld neemt de CIA een ontzettend centrale plaats in". Ontzettend d u s . ' Ze HET zeker wat tegen CIF? Een HETZE? De taakgroep is „nu al ZO'N maand bezig met HET eens op een rijtje zetten van dit soort problemen". De angst slaat je om het hart: „Over ZO'N jaar HET ZE ZE misschien wel op een rijtje!" Want wat zijn eigenlijk de bedenkingen? Wel: „Soms is HET heel vervelend of nietszeggend, soms erg star". Een voorbeeld " kan er ook nog af: „bv. HET beruchte Wijsbegeerte der Wetsidee"!!! Nog nimmer heb ik Zó dramatisch de mislukking van het onderwijs der CIF gedemonstreerd gezien, als in dit lidwoordje HET. HET zal je docent maar wezen, die je HET Idee van de wijsbegeerte der Wets heeft opgedrongen. Tenslotte: ik heb 17 jaar geleden de VU verlaten; wij spaarden geen punten destijds. Kan Mariande mij eens, ten behoeve van mijn ZO'N die aankomt, meedelen hoe t.z.t. ook zijn studie-situatie in zijn fakulteit „een baal punten oplevert"? HET zou mij deugd doen."

over de binnenkant, over een gezindheid die bij de mens wel belangrijk is.

hoeder

Theresa

Wat nu specifiek geldt voor het menselijke altruïsme dat is het zelfopofferend gedrag dat mensen geen persoonlijk voordeel oplevert. Er zijn natuurlijk wel verschijnselen in de menselijke samenleving die lijken op altruïsme maal* het in feite niet ziin. Het geven van geschenken in primitieve samenlevingen werd vroeger opgevat als spontane vrijgevigheid, geboren uit de goedheid des harten. Later zag men wel in dat dit als een soort smeermiddel beschouwd moest worden ten dienste van de eigen zelfbevestiging of van de hoop om later iets terug te krijgen. Dit soort wederkerig altruïsme komt bij de mens natuurlijk ook voor. Maar ik houd staande dat er bij de mens een zuiver soort altruïsme kan voorkomen, dat noch op de korte, noch op de lange termijn voordeel voor de eigen persoon oplevert". Geef eens een voorbeeld. „Het belangeloze offeren van een moeder Theresa in de sloppenwijken van India. Dat is belangeloos en een zuivere vorm van altruïsme." En de Nobelprijs dan? (Gelach) „Ook zuiver altruïstisch gedrag kent zijn eigen beloningen. Je hebt bijvoorbeeld ook psychische beloningen, zoals de voldoening over de vervulling van 'n goddelijke taak. Maar wat ik vooral wil zeggen is dat zuiver altruïsme bij de mens niet te verklaren is met behulp van de verklaringsmodellen die door de sociobiologen zijn ontwikkeld in de discussie ovr de genetica van het altruïsme."

Buikhuisen Ook Buikhuisen maakt gebruik van gegevens uit de sociobiologie bij zijn onderzoek naar crimineel gedrag bij mensen. Wat vind je van zijn aanpak? .,Op zich is het niet zo onzinnig de biologische basis van bepaalde menselijke gedragingen te onderzoeken. Dat kan best bepaalde resultaten afwerpen. Maar het meest omstreden in Buikhuisens aanpak is dat hij blijft bij één maatschappelijke groep: de criminelen. Maar wat versta je daaronder? Het maakt nogal een verschil of je praat over lustmoordenaars en kinderlokkers of over dieven. Maatschappelijke omstandigheden maken vaak de dief en niet zozeer de individuele geaardheid. Maar bepaalde gedragingen die een duidelijke psychologische karakteristiek hebben kunnen wel op hun biologische achtergrond onderzocht worden. Naar mijn m e ning oriënteert Buikhuisen zich te gemakkelijk aan een maatschappelijk gedefinieerde term .als crimineel gedrag." Met behulp van gegevens uit de culturele antropologie toon je aan dat moraal in alle samenlevingen eenzelfde inhoudelijke kern heeft. In ^Ike cultuur bestaan grondregels als niet stelen, niet doden en niet liegen en basisprincipes als gelijkheid en wederkerigheid. Je verzet je dus tegen het cultureel relativisme, de stroming die elke cultuur afzonderlijk wil bestuderen en universele kenmerken afwijst?

Moraal heeft in alle samenlevingen dezelfde kern „Ja. Er bestaat natuurlijk wel veel ondersteunend materiaal voor deze opvatting. Tussen

culturen bestaan nu eeiimaal grote verschillen in morele praktijken en opvattingen. Die verschillen moet je ook niet onder tafel werken. Maar aan de andere kant is 't toch mogelijk een gemeenschappelijke noemer op te sporen, waarmee je die verschillende opvattingen bijvoorbeeld over moord aan elkaar kunt verbinden. In alle culturen bestaat een formele grondstruktuur die alle regels binnen verschillende culture»' met betrekking tot doodslag gemeen hebben. Bij de Eskimo's is het toegestaan je bejaarde ouders te doden wat voor ons immoreel is. Maar in die Eskimo-samenleving bestaat wel een verbod op het doden van andere familieleden. Het „Gij zult niet doden" komt in elke cultuur voor. Het doden van soortgenoten is als regel verboden. Je kunt dat als gemeenschappelijke regel uit die verschillende culturen destilleren. Die gemeenschappelijke regel heeft in elke cultuur weer zijn eigen gerechtvaardigde uitzonderingen". Maar sommige uitzonderingen op die regel bij sommige samenlevingen gaan toch wel erg ver. Denk aan de genocide in het nazitijdperk of in een meer beperkte, maar wel meer extreme vorm de zelfdoding of moord bij de Jones-sekte in Guyana. Wordt die regel dan niet heel erg ondergraven? „Het is heel goed mogelijk 'dat een regel vanuit zijn uitzonderingen wordt ondergraven. In een bepaalde cultuur of periode kunnen zoveel rechtvaardigingsgronden geaccepteerd worden om te doden dat de werking van het verbod uitsluitend beperkt wordt tot een kleine groep. Wat de Jonesclan betreft, ik spreek meer over regels in ietwat stabiele samenlevingen. Als moraalwetenschapper zou ik zo'n situatie met een ander analysemodel willen benaderen, namelijk in een brede conceptie van m o raal die ik ethos noem. Dit ter onderscheiding van sociale moraal zoals ik het begrip hanteer in mijn studie, namelijk in een smalle conceptie. Moraal in de brede conceptie kun je beschouwen als het geheel van regels en principes die gericht zijn op de realisering van een hoogste goed of doel. De inhoud -van ethos kan zodanig zijn dat de mensen geheel en al in conflict raken met de voorschriften van de moraal. Men kan er zulke idealen op na houden dat de funktie van de moraal totaal gefrustreerd wordt en in het extreme geval gaat zo'n samenleving naar de knoppen."

Vooruitgang? Kun je tegen de achtergrond van de kernbewapening, met daarbij de mogelijkheid van massale vernietiging, ook nog spreken van een vooruitgang in de moraal, in het bijzonder met betrekking tot het verbod op doodslag? „Het enige positieve wat ik kan zeggen van de evolutie van de moraal is dat het bereik van de moraal groter wordt. De moraal van primitieve samenlevingen beperkte zich uitsluitend tot de eigen groepsgenoten. Mensen van buiten de groep vielen buiten de moraal. Die mochten wel gedood worden. Als je nu kijkt naar het nazi-tijdperk dan zijn er altijd terugvallen mogelijk. Maar als wij het *iu hebben over ,.je mag niet doden" dan bedoelen we: je mag geen Nederlander doden, maar je mag ook geen buitenlanders doden." Musschenga's dissertatie zal binnenkort in handelseditie verschijnen als eersteling in een nieuwe serie over filosofische ethiek bij Van Gorcum in Assen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen