Ad Valvas 1980-1981 - pagina 87

AD VALVAS — 10 OKTOBER 1980

5

Angst en blufop de universiteit De Universiteit. Leuk voor later om de kleinkinde­ ren te verhalen over studentikoze grappen en gedurfde akties. Een paradijsje van vrijheid, waar we ons k u n n e n voorbereiden op de maatschappij. Studenten zijn bevoorrecht. Dit is het beeld dat alom bestaat en door de meeste betrokkenen hoog­ gehouden wordt. Desnoods met wat verbeten lip­ pen. Wolf Wagner, docent aan de Vrije Universiteit in Berlijn, zet het mes in dit beeld met zijn boekje 'Stu­ dietijd, wordt wijzer en raak jezelf niet kwijt.' Achter de wetenschappelijke blikken gaat angst schuil om niet a a n de normen te voldoen en onze­ kerheid wordt weggedrukt door bluf. I n wat hij schrijft zullen velen een beeld herkennen uit h u n eigen studietijd. Vier hoog achter op een tochtig zolderkamertje de knappe intellectueel spelen. Slechts 20% van de VU studenten studeren binnen zes jaar af, is een voorlopige conclusie van een onder­ Wim Crezee en zoek van het bureau studentenad­ D/r/c de Hoog ministratie. Een onderzoek aan de UvA komt tot ongeveer dezelfde conclusie. A lgemeen wordt aange­ nomen, dat krap de heUt van het Het antwoord op het onbehagen aantal mensen, dat zich ooit als over het bestaande wetenschaps­ student laat inschrijven eens als bedrijf is voor progressieve studen­ doctorandus de wereld weer ingaat. ten jarenlang geweest het aktievoe­ De universiteit lijkt weinig efficiënt ren tegen beleidsmaatregelen van en rendabel te werken als het om de regering. Maar daarmee kon niet studieprestaties gaat. Haagse on­ ongedaan gemaakt worden dat ook derwijskundigen hebben dit argu­ nieuwe onderwijsvormen, zoals ment altijd gebruikt om de univer­ projektonderwijs, saai en autoritair siteiten te herstruktureren. verzorgd kunnen worden. De vak­ De afgelopen maanden zijn de dis­ bonden zijn dan ook al jaren bezig kussies over selektie, onderwijs­ met een heroriëntatie op hun poli­ prestaties en vooral de voorspel­ tiek. 2to werd de aandacht in de baarheid van sukses van aanko­ eerste helft van het vorige decceni­ mende studenten weer opgeleefd. um welhaast volledig opgeslokt Onderwijsminister Pais lanceerde door akties tegen de dreigende ver­ vlak voor de zomer een plan om hoging van de collegegelden en te­ voor studierichtingen met een stop gen de herstrukturering van het de schoolresultaten en een toela­ wetenschappelijk onderwijs. De tingsexamen een belangrijke rol toe overheidsplannen brachten de stu­ te kennen bij de verdeling van de dentenvakbonden ertoe hun aktivi­ beschikbare studieplaatsen. Het teiten sterk op 'Den Haag' te richt­ achterliggende idee is duldeUjk. Be­ ten. Vele malen werd in die periode tere prestaties op de middelbare het Binnenhof door de 'massa's van school geeft een grotere kans op studenten' bezocht om kond te doen betere resultaten op de imiversiteit. van hun kritiek. A l met al belang­ Oftewel je bent intelUgent of je bent rijk werk, dat er bijvoorbeeld toe het niet, zo simpel ligt het. geleid heeft dat tot op heden de Maar uit verschillende onderwijs­ kursusduur nog niet wettelijk be­ kundige onderzoekingen blijkt, dat perkt is tot vier of vijfjaar. tussen intelligentie, schoolpresta­ ties en de levensloop op de universi­ Maar de kritiek op de studie­inhoud teit helemaal niet zo'n duidelijk verband bestaat. 'Sociale factoren' ' zélf, op de dominante wetenschap­ sopvattingen en de ontwikkelingen blijken vaak van doorslaggevende van alternatieve studiepraktijken betekenis bij het al dan niet slagen stonden in feite laag op het priori­ in de studie. Alleen al het gegeven, teiteniystje van aktiviteiten van de dat twee keer zoveel vrouwen als Studentenbonden. Daar kwam bij mannen de studie staken lijkt vol­ dat voor veel studenten het verband doende bewijslast voor deze stel­ tussen de akties tegen 'de plannen ling. uit Den Haag' en hun konkrete Het opmerkelijke is echter, dat pas (veelal slechte) studiesituatie vaak nu enige serieuse aandacht voor niet duidelijk was en nauwelijks be­ het probleem van selektie begint te diskussieerd werd in de vakbond. Er ontstaan. Vanuit de studentenvak­ was sprake van een 'krisis in de bonden zijn al­jarenlang akties te­ studentenbeweging'. Dat manifes­ teerde zich bijvoorbeeld in een da­ gen selektie gevoerd, die meestal lende opkomst voor de universitai­ door de besturen van de fakulteiten met de nodige verachting gene­ re verkiezingen; het ledental zakte geerd werden. Het probleem werd en de bonden waren voor steeds eenvoudig afgedaan door de oorza­ ken bij de studenten te leggen: 'Ze werken niet hard genoeg.' Maar wie de welzijnsinstellingen van de universiteit binnenstapt komt tot andere conclusies. Stu­ denten verliezen hun motivatie, knappen af op het abstrakte onper­ soonlijk gebeuren, hadden zich iets anders van het studeren voorge­ steld. Een kenner bij uitstek van het lief en leed in de studentenwereld, minder studenten een inspiratie­ pater van Kilsdonk, die al twintig bron voor politieke aktiviteiten. jaar in A msterdam als studenten­ De nog overgebleven 'aktivisten' pastoor werkt, zei onlangs in een voerden hun diskussies in een ge­ interview in het dagblad de Waar­ heimtaal van afkortingen van heid: 'Geen enkel leerproces heeft wetsvoorstellen en nota's uit de naar mijn bescheiden mening in­ Haagse of universitaire vergader­ houd, als het uitsluitend werkt met circuits. De diskussies binnen de de positivistische methoden en tech­ studentenvakbonden over de nieken. Er zijn op dit moment nog 'speerpunten' in het aktieprogram­ zoveel studenten die uitvallen zon­ ma kregen een technisch karakter. der dat een tekort aan intellectuele Wie belangstelling had voor het aanleg aanwijsbaar sou zijn. De stu­ universitaire wel en wee, maar niet dielust, de studievreugde, meer tech­ zo deskundig was, die moest zwijgen nische gesproken de studiemotiva­ of hield uit zichzelf z'n mond, tie, is afwezig omdat hun persoon­ slechts hapklare aktiebrokken kon­ lijkheid niet wordt aangesproken, den geserveerd worden. De vraag niet geboeid raakt. Veel studenten naar de inhoud van de gevoerde raken op geen enkele wijze over­ vakbondspolitiek en de maatschap­ tuigd van de menselijke geldigheid pelijke positie van de studentenbe­ van het gebeuren dat wetenschap weging kon door gewone leden nau­ heet.' weUjks gesteld worden. En zo be­

gönnen de onderdrukkingsmecha­ nismen, die eens bekritiseerd wer­ den aan de autoritaire universiteit van de j^ren zestig, steeds sterker de interne verhoudingen van de stu­ dentenvakbonden te kleuren. Genoodzaakt door en vanuit dit isolement ten opzichte van de overgrote meerderheid van stu­ denten begonnen de studenten­ vakbonden met een zelfkritiek. Het weinig demokratische 'diskus­ sieklimaat' werd onder de loep ge­ nomen en het studentenprotest moest niet langer enkel in termen van sociaal­ekonomische belang­ en worden gedefinieerd; het gaat in de universiteit vooral om ideeënstrijd, zo werd gesteld. 'Terug naar de studenten en de iakultelten' was het credo van de nieuwe vakbondspolitiek. De stu­ dentenvakbonden gingen zich meer bekommeren om frustaties die studenten ervaren in hun stu­ die­ en leefsituatie.

eigenschappen" op de universiteit zijn: op de hoogte zijn, inzicht heb­ ben, boven de zaak staan, alles kuta­ nen beredeneren en iiischatten. Maar het positieve, dat beslist aan­ wezig is in dergelijke eigenschap­ pen, gaat, als het ten dienste van een angstafweerfassade in imponerend gedrag wordt omgezet, steeds meer verloren. Het wordt een bijzaak en vervangen door de funktie, vooral niet de indruk te wekken, dat je niet voldoet aan de prestatieverwachtin­ gen.' Net zo als in het kaartspel, dient het bluffen in de wetenschap ertoe de ander te overtroeven, los van de vraag of je nu werkelijk de troeven in handen hebt, of je nu werkelijk er zelf iets van begrijpt. De bluf funktioneert zo als een beschutting tegen kritiek van ande­ ren en tegen je eigen angst om door

zonder jezelf te verliezenT. Ten eer­ ste is, volgens Wagner, van belang om de angsten en blufgedrag samen met anderen te erkennen en te on­ derzoeken, en inzien dat de proble­ men niet alleen persoonlijk zijn, maar samenhangen met de manier van met elkaar omgaan op de uni­ versiteit. Een voorbeeld ziet Wag­ ner in de wijze waarop vrouwen­ groepen op een solidaire wijze el­ kaars zwakheden, problemen en ideeën voor verandering bespre­ ken. Ten tweede is het zo, dat de nuttige eigenschappen van wetenschap op de universiteit op de achtergrond raken en dat wetenschap alleen nog maar een middel is ter verkrijging van titels, banen en prestige. De tegenstrategie van Wagner is erop

Wagner Deze verandering in politiek vond onder andere zijn weerslag in de uitgebreide aandacht die het stu­ dentenblad Pharetra vorig jaar bes­ teedde aan het boekje van de duitse politikoloog Wolf Wagner: 'Uni­ Angst und Unv­Bluff, wie studieren und sich nicht verlieren.' De situatie die Wagner op de duitse universi­ teiten signaleert, vertoont veel pa­ rallellen met de Nederlandse situa­ tie. De SUA, een uitgeverij die met haar publikaties probeert aan te sluiten bij diskussies in de studen­ tenbeweging en die wil stimuleren heeft daarom de vertaling op de markt gebracht.* Het boek van Wagner gaat over problemen, waar elke student wel eens tegen aanloopt: kontaktar­ moede, het gevoel psychisch niet meer tegen de studie op te kunnen, de skriptie waarvan na zes maan­ den boeken doorworstelen nog geen letter op papier staat, en het nut van een tentamen of de studie überhaupt niet meer inzien. Het 'onderwijs genieten' is voor veel studenten een relatief begrip en neemt eerder de vorm aan van angst. A ngst voor het tentamen, angst om in de werkgroep een vraag te stellen over de stof waar je geen touw aan vast kunt knopen, angst om te falen op de universi­ teit.

Geen Idylle Deze angst wordt, volgens Wagner, veroorzaakt doordat studenten zich spiegelen aan het idyllische beeld van de universiteit als een vrij­ plaats waar men zich frank en vrij zelfstandig kan voorbereiden op een toekomstige loopbaan. Dit beeld blijkt niet te kloppen, maar de medestudenten gedragen zich er­ naar (de bluf), zodat je denkt dat je alleen staat met je angstgevoelens. De anderen vertonen het intelli­ gente, schrandere gezicht, hebben

'De angst voor het "intelligente gezicht". Een geziclit dat zijn angst met toont, maar dit door duidelijk, vanzelfsprekend, nonchalant en zeker optreden bedekt. Ze zien eruit alsof ze alles waar jij denkt te falen, zonder problemen klaarspelen.' (Wagner p.38). de mand te vallen in de konkurren­ gebaseerd dat studenten zich de tieslag. vraag stellen wat het persoonlijke Welke fraaie doelstellingen dan ook nut en zin van de studie is. 'Wat wil in de studiegids staan vermeld, het ik met deze studie doen, welke pro­ leren en het onderwijzen neemt in blemen moet de studie voor mij feite de vorm van een m^htsver­ oplossen?' Pas dan is het, volgens houding aan. Dat uit zich in een Wagner, mogelijk bewust te stude­ 'zakelijk', onpersoonlijk en vaak ar­ ren, voor jezelf een zinvol studie­ rogant onbegrijpelijk taalgebruik plan samen te stellen en zinloze ­>in de wetenschap dat je jezelf moet bezigheden te beëindigen. Wagner aanleren, zonder dat het praktische geeft aan het einde van zijn .boek nut ervan duidelijk is. voorbeelden en werkwijzen over Het tentamen is de meest extreme 'hoe wetenschappelijk werk ook situatie, waar zal blijken of je de plezierig kan zijn.' uni­angst aan kan en het spel van De SUA heeft onlangs als vervolg de bluf beheerst. Wie zich tijdens op het boek van Wagner een bundel het tentamen onzeker, bang en te­ uitgebracht, waarin studenten en neergeslagen gedraagt, laat zien docenten zélf verslag doen over hun dat hij geen leiderskwaliteiten bezit ervaringen en moeilijkheden op de in de mate en op de manier die voor universiteit, en de wijze waarop ze zijn beroep gewenst zijn. Tenta­ zich proberen te handhaven. Stu­ mens schijnen een soort moed te deren en werken, stoppen of door­ willen testen om de angst met bluf gaan, de vrouwvijandigheid op de de baas te blijven en lijken hierin universiteit, het onderwijs geven zelfs vandaags de dag nog op de zijn onder andere de zaken die in initiatieriten van de zogenaamde 'Kantlijnen'** door de betrokkenen primitieve volken. Het studiesucces in hun eigen verhaal naar voren hangt daardoor niet af van de intel­ worden gebracht. lektuele vermogens, maar zijn af­ hankelijk van het feit of het lukt de * Wolf Wagner, 'Studietijd', wordt universitaire machtstaal te beheer­ wijzer en raak jezelf niet kwijt, So­ sen en de bluf eigen te maken. cialistiese Uitgeverij Amsterdam, Is het alternatief dan afhaken óf f 14,75 aanpassen aan het ritueel? Wagner * * Kantlijnen, Mensen pver studie, brengt een aantal mogelijkheden studeren en studentenbeweging, So­ naar voren om je te verzetten tegen cialistiese Uitgeverij Amsterdam. deze keuze. 'Hoe kan je studeren f9.­

Nieuwe diskussie­thema's in de studentenbeweging een zakelijk­gedistantieerde ma­ nier van praten en kennen de we­ tenschapstaai met haar ontelbare vreemde woorden. Door het pa­ troon van omgangsvormen op de universiteit prent je jezelf in dat je de enige bent die het k o U e ^ ^ i e t kan volgen, de enige die zich een­ zaam voelt in de leerfabriek die uni­ versiteit heet. Als je al niet gestopt bent met de studie dan is de reaktie om je staande te houden: aanpas­ sing. A anpassing aan de rituelen van de wetenschap, voldoen aan wat andere studenten kennelijk van je verwachten en meedoen met het blufspel. Daarmee sluit zich de cirkel van angst en bluf.

Prestatie Wagner: 'De "positie gewaardeerde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen