Ad Valvas 1980-1981 - pagina 162

6

AD VALVAS

Het is de laatste tijd al vaker opgemerkt: waarschijnlijk heeft nog nooit een instelling zo lang 100 jaar bestaan als de VU. Maar vorige week kwam met het kongres 'Wetenschap en emancipatiebewegingen' toch een definitief einde aan de serie wetenschappelijke bijeenkomsten in het kader van de eeuwviering. Dit door studenten georganiseerde kongres had overigens weinig uitstaande met het overige gereformeerde feestgedruis. De VU financierde de zaak en stelde faciliteiten beschikbaar, maar liet de organisatoren verder de vrije hand. Vier dagen lang hielden enkele honderden studenten zich bezig met de heersende wetenschapsopvatting die weinig ruimte laat voor het bestuderen van de problemen van emancipatiebewegingen. 'De studenten vragen om brood, de universiteit geeft ze stenen.' De huidige wetenschapspraktijk wordt door veel s t u d e n t e n als te a b s t r a k t en te wereldvreemd gezien. Wetenschappelijke theorieën zijn namelijk nauwelijks te gebruiken m de praktijk van de e m a n cipatiebewegingen, w a a r s t u d e n t e n zelf d a n vaak aktief m zijn. Deze kloof tussen h e t studeren en h e t aktief bezig zijn m de derde wereld-, vrouwen-, k r a a k - of milieubeweging vloeit voort uit een m a n i e r van denken in de universiteiten. Het mtellektuele d e n k p a t r o o n wordt beheerst door een speurtocht n a a r algemene wetten waarbij voor h e t unieke geen plaats meer is en de mens als onmondig wezen wordt gezien. Gevoel, emotie en betrokkenheid moeten plaats m a k e n voor rationele analyse, zakelijkheid en afstandelykheid. Daarbij leidt de universiteit de s t u d e n t op tot een radertje in een o n d e r d r u k k e n d systeem. M a a r misschien is dit te vera n d e r e n en hoe dan? Ziedaar de globale probleemstelling van h e t kongres. Een groep student e n uit de meest uiteenlopende fakulteiten ('we h a d d e n vaak dezelfde h e r k e n n i n g s p u n t e n en kritiek op onze studie', aldus één v a n de organisatoren) bereidde de zaak voor en b r a c h t een lijvige kongresmap uit. Meteen al op de eerste dag van h e t kongres kreeg h e t 'deskundigendom' h e t zwaar te verduren. Diverse sprekers, al d a n niet aktief in een

Advertentie

@

@

Kongres 'Wetenschap en e 'dat het ook anders Margreet Onrust en Wim Crezee emancipatiebeweging, b r a c h t e n de eenzijdigheden van de gangbare wetenschap n a a r voren. Zo stelde Ferry Amons (bioloog a a n de UvA) dat de 'deskundigheidskennis' een open benadering van m a a t s c h a p pelijke problemen in de weg staat. Op elk probleem wordt geprobeerd direkt een wetenschappelijk gefundeerd antwoord te geven (bijv. in h e t geval van de k e m r e a k t o r e n ) zonder d a t gevraagd wordt n a a r h e t o n t s t a a n van de problematische situatie. Thijs de la Court, aktief in de energiebeweging, zette zich af tegen de figuur van de, door de universiteit opgeleide, professionele deskundige, die v a n u i t een superieure positie en met een beroep op de wetenschap in feite politieke u i t s p r a k e n doet. Ook in sommige delen van wat zich de energiebeweging n o e m t is, volgens hem, de m a c h t a a n de deskundige. D a a r m e e wordt de demokratie uitgehold, w a n t 'leken' k u n n e n slechts j a en a m e n zeggen. Het i n s t i t u u t voor milieuvraagstukken van de VU beperkt zich tot h e t doen van p u u r technisch onderzoek n a a r de milieugevolgen van bijv. gevaarlijke stoffen. Daardoor funktion e e r t ze in feite als legitimatie van de afwezigheid van een energiebeweging.

Sierksma K a n de wetenschappelijke kennis, zoals die momenteel op de universiteit gedoceerd wordt, probleemloos voor een a n d e r doel gebruikt worden? Op welke wijze zit de m a a t schappelijke funktie van de wetenschap ingebakken in de s t r u k t u u r van h e t denken? Vragen voor de 'theoretische dag' van h e t kongres, waarop Rypke Sierksma (docent politieke filosofie, afdeling b o u w k u n de van de T H Delft) m een u i t e r s t polemisch betoog inging. Tegenover een 'misschien t h e o r i e vijandige zaal' gaf hij h e t belang a a n van wetenschappelijke theorievorming. Het volgende voorbeeld moest zijn s t a n d p u n t k r a c h t bij zetten: 'Men k a n zich de vraag stellen: w a n n e e r is in de ontwikkeling van de mensheid deze ertoe overgegaan om nieuwe arbeidsmiddelen en ins t r u m e n t e n te g a a n gebruiken? Op h e t eerste gezicht en v a n u i t de direkte ervaringskennis is m e n geneigd te antwoorden: mensen voeren d a n hulpmiddelen bij de arbeid in, w a n n e e r voor h e t verrichten van een bepaalde t a a k een gebrek a a n energie en arbeidskracht is. M a a r bij n a d e r onderzoek over de geschiedenis van de laatste tweeh o n d e r d j a a r blijkt d a t de invoering van nieuwe technologieën plaats vindt w a n n e e r er juist een overvloed a a n arbeidskracht (werkloosheid) IS. H e t voorbeeld toont a a n dat we by de verklaring van deze paradox niet k u n n e n volstaan m e t de alledaagse e r v a n n g van elk van ons', zo hield hij zijn gehoor voor.

Terug naar waardenvrije wetenschap?

met onze studentenpas komt u ver over de minimum loongrens De Werkbank UITZENDBURO Kinkerstraat 2 -Amsterdam Tel 020-162121

Meer in het algemeen trok Sierksma van leer tegen degenen die in de alledaagse en authentieke ervaring de toets voor de juistheid van theorieën zien. Hij stelde ('om nog wat verder te provoceren') dat de schakeling tussen universitaire diskussie en feminisme hierbij een belangrijke rol heeft gespeeld. 'De stelling dat de onderzoeker gemotiveerd moet zijn vanui'. de ervaringen van de mensen die onderzocht worden, lijkt me eerder een platitude dan een revolutionaire bijdrage van de huidige wetenschapskritische beweging. Ook de verstokte positivist is meestal diepbewogen door de problemen en het

leed van de mensen die hij onderzoekt. Wat bij hem ontbreekt is een verklarende theorie van de oorzaken van al die ellende.' Sierksma zag deze onjuiste opvatting van emancipatoir onderzoek terug in de gedachte dat de onderzoeker op moet g a a n in de groep die aktie voert, en slechts zyn specifieke kennis gebruikt om de wetenschappelijke t r u n k s van de m a c h t hebbers door te prikken. 'De onderzoeker komt d a n niet toe a a n een verklaring van problemen waarover aktie gevoerd wordt, l a a t s t a a n d a t hij h e t verband k a n aangeven tussen de aktie, w a a r i n hij participeert, en andere maatschappelijke bewegingen.' Kortom, een pleidooi voor een a p a r t e wetenschappelijke t a a k om relatief los van de ellende en situatiegebonden ervaring van m e n s e n in bijvoorbeeld stadsvernieuwingsgebieden en los van de direkte aktie, onderzoek te doen dat bijdraagt a a n een wetenschappelijke verklaring van de algemeenheid van h e t stadsvernieuwingsvraagstuk in alle grote Europese steden. Dus toch weer waardenvrije wetenschap? Sierksma: 'Ik bepleit geen ontsubjektivenng van de onderzoe-ker. Wie gedreven wordt door de ellende van de binnenstadbewoners zal waarschijnlijk meer doorzettingsvermogen en precisie opbrengen bij h e t onderzoek dan de p u u r op beleid gerichte stadssocioloog, die uit is op h e t zgn. onderbouwen van een van de grootstedelijke lulverhalen van zyn burgemeester en wethouders.' Sierksma a c h t t e h e t kortzichtig om u i t de stelling d a t veel van de in u n i versiteiten geproduceerde theorie o n d e r d r u k k e n d werkt, de konklusie te trekken d a t elke vorm van objektieve wetenschap onmogelijk is. 'De wereld zit ingewikkeld in elkaar. L a t e n we h a a r ook als zodanig begrijpen, en h a a r niet kortsluiten over de schakel van de allergrootste simpelheid, die van de a u t h e n t i e k e ervaring.' D a a r o m verklaarde hij zich tegen h e t omvormen van h e t bestaande wetenschappelijk onderwijs in 'een reeks t h e r a p e u t i s c h e praatgroepjes'.

Zere been Dit was tegen h e t zere been van die toehoorders in de zaal, die een dag eerder overtuigd waren van h e t gelijk van Hugo Verbrug (docent p a t hologie a a n de VU). Deze h a d n a m e lijk zijn ervaringen geschetst m e t de vervanging van a u t o r i t a i r e hoorkolleges door diskussie-werkgroepen. In deze groepen konden n a a s t de traditionele lesstof ook meer filosofische vragen a a n de orde komen, zoals: wat is de betekenis van ziekte m de levenscyclus; is

Vrouwenforum

over de

arbetdsposttie

h e t n u wel goed om t e n alle tijden in een ziekenhuis h e t leven op een k u n s t m a t i g e wijze te verlengen? etc. Deze vragen van s t u d e n t e n in de werkgroepen waren aanleiding voor een grondige herbezinning op h e t vak ziekteleer. Verbrug had dus een positievere kijk op 'praatgroepjes'. En Sierksma, hiermee gekonfronteerd, stelde vast d a t in de problematiek van de- verhouding tussen wetenschap, politiek en subjektiviteit en een radikaal onderscheid bes t a a t tussen sociale en n a t u u r w e tenschappen. 'Mijn verhaal ging over de sociale wetenschappen, ervan u i t g a a n d e dat de zaal voor zeker 95 % gevuld is met s t u d e n t e n uit deze n c h t i n g ' . Het was een verkeerde inschatting, w a n t een niet onaanzienlijk gedeelte van zijn toehoorders bestond uit s t u d e n t e n uit de bèta-sfeer. Thijs de la Court, een van hen, m e r k t e op d a t Sierksma, met zijn moeilijke verhaal, duidelijk b m n e n h e t universitaire systeem funktioneert. 'In kernenergievraagstukken zegt m e n v a n u i t de hoek van deskundologen ook altijd "er is meer onderzoek nodig". J o u w roep is dezelfde', aldus de la Court. En een klein applaus was zijn deel. Om de problematiek van het kongres op w a t konkreter nivo te belichten, was een dag ingeruimd voor twee 'voorbeeld-bewegingen'. Via parallel lopende programma's konden de kongresdeelnemers kennis nemen en diskussiëren over de relatie tussen wetenschap en resp. derde wereld en vrouwenbeweging.

Technologie in Suriname Zo zette Hans Knol, werkzaam in h e t S u r i n a m e - k o m m i t é , uiteen hoe h e t ontwikkelingsproces in S u r i n a me, in weerwil m e t de formele onafhankelijkheid van dit land, gedomineerd wordt door westerse t e c h n o logieën en bedrijven. De g e h a n t e e r de ontwikkelingsfilosofie in S u r i n a m e is volgens hem klassiek te noemen: gestreefd wordt n a a r een snelle ekonomische groei door in een beperkt a a n t a l gebieden uitgebreide inf r a s t r u k t u r e l e voorzieningen te treffen. Buitenlandse investeerders zouden hierdoor moeten worden a a n g e t r o k k e n om de n a tuurlijke h u l p b r o n n e n te exploiteren. De ekonomische 'multi-plier effekten' doen de rest, zo wil deze filosofie. M a a r h e t feitelijke gevolg is de ondergang van de kleinschalige S u r i n a a m s e industrie en daarmee een enorme stijging van de werkloosheid. Bovendien, zo stelde Knol, wordt de eenzijdigheid en afhankelijkheid van de ekonomie vergroot, vanwege h e t feit d a t zo'n 90 %

van de export bestaat uit bauxietprodukten. De grootschalige industrialisatiep l a n n e n voor S u r i n a m e zijn m e t n a m e een p r o d u k t van Nederlandse makelij. Ingenieursburo's verbonden a a n de Nederlandse Heidemaatschappij, Shell-Biliton, Boskalis etc. denken de Projekten uit en verdringen zich om de toepassing ' van h u n wetenschappelijke kennis in S u r i n a m e in klinkende m u n t om te zetten. Het heeft weinig uits t a a n d e m e t de overdracht van technologische kennis a a n S u r i n a mers. Eerder is h e t tegendeel h e t geval: de ingenieursburo's zuigen gekwalificeerde mensen uit h e t ambtenarenapparaat van Suriname weg en monopoliseren op deze wijze de benodigde kennis voor de opbouw van h e t land, aldus Knol.

Groenerevolutie Een ander voorbeeld v a n de wijze waarop de westerse technologie S u r i n a m e in de greep heeft, zag hij in de zgn. groene revolutie. Vooral de Landbouwhogeschool van Wagen m g e n heeft in h e t verleden a a n de weg getimmerd om nieuwe technieken van voedselproduktie in Sur i n a m e ingang te doen laten vinden. Kunstmest, msekticide, veredelde zaaigoederen en landbouwm a c h m e n e : h e t waren de zegeningen van de westerse techniek die een oplossing voor de h o n g e r moesten bieden. M a a r ook op dit p u n t werd m é t de techniek een m a c h t s verhouding geïntroduceerd. Om de d u r e landbouwtechnologie te k u n n e n financieren was de S u r i n a a m s e boer aangewezen op partikuliere geldschieters. En deze geldschieters waren vaak dezelfde als degenen die weer de rijst opkochten en de prijs ervan vaststelden. Dit proces heeft in de afgelopen twintig j a a r in sommige streken geleid tot een verpaupering en v e r p r o l e t a n s e n n g van de boerenmassa. Immers, de opkopers/geldschieters werden n a verloop van tijd de nieuwe klasse van grootgrondbezitters die de boeren als losarbeiders in dienst n a m e n en u i t b u i t t e n . 'Ik wil niet zeggen d a t v a n u i t Nederland dit proces bewust gestimuleerd of gewild is, m a a r h e t IS wel h e t feitelijke effekt van de Nederlandse bemoeienis', zo stelde H a n s Knol. Een oplossing van de sociaal-ekonomische problemen van S u r i n a m e zag hij in h e t t e r u g dringen van de invloed van grootschalige buitenlandse o n d e r n e m i n gen en h e t stimuleren van de eigen binnenlandse industrie en landbouw.

Workshops Een groot gedeelte van de vier dagen was ingeruimd voor de workshops. Dit als tegenwicht tegen de lezingen in de klassieke universitaire opstelling, die h e t beeld oproept

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen