Ad Valvas 1980-1981 - pagina 41

AD VALVAS — 12 SEPTEMBER 1980

Expositie geeft aard/g bee/d van lOOjaat Wonen, werkenen verkeer in Amsterdam 'In geen enkele periode van zijn bestaan heeft Amsterdam zulke ingrijpende veranderingen ondergaan als in de afgelopen honderd jaar'. Deze niet al te uitdagende en zeker niet diepgravende aanhef van het eerste hoofdstuk van de catalogus bij de vorige week op de VU geopende expositie 'Wonen, werken en verkeer in Amsterdam 1880-1890' vormde in Trouw van 14 augustus de prélude op een buitengewoon venijnige kritiek van Henk Bakker op de tentoonstellingscatalogus. Vervang zo stelde Bakker voor in deze dramatische zinsnede het woord Amsterdam door Zuidpoolgebied en de zin blijft overeind staan. Het is een platitude, een oppervlakkigheid en een met een klaroengeschal ingetrapte open deur. Een bewering die volgens Bakker bovendien tekenend is voor het niveau van de 250 pagina's tellende catalogus. De d'Oude Stadt-activist welbekend van radikale publikaties als 'Buurtvervoer' en 'Amsterdam autovrij' hoopte in zijn Trouw-artikel dat de tentoonstelling zelf een totaal andere geest zal ademen dan het boek. Zo niet dan zou de inrichting ervan verspilde moeite zijn. Nu lopen de 44 expositiepanelen op de evende verdieping van het hoofdgebouw by sociale geografie Jaap Kamerling niet bepaald over van gedurfde analyses over het wonen, werken en culatiebouw worden hier wel archivervoer in onze hoofdstad en waait tecten ingeschakeld die bouwen in er ongeveer dezelfde wind als in het imitatiestijlen met overdadige vermaledijde werkje (waarover vormgeving en erg ruim. Je krijgt straks meer) maar moet ons toch de huizen aan de Vondelstraat, de van het hart dat de expositie de PC Hooft, de Weteringschans en moeite van het bekijken zeker het Museumplein. En dan had je in waard is. die tijd ook nog de semi-filantropiWe hebben er enkele uren doorge- sche bouw. De geldgevers waren echter ook weer niet al te filantrobracht zonder ons te vervelen ook al kunnen we nu niet direct zeggen pisch zodat de kwaliteit van de dat ons 'inzicht in de achtergron- bouw matig bleef. Wie deze bouw den van de hedendaagse proble- wil bekijken kan naar de Mamixmen' is verschaft zoals de Eeuw- straat fietsen. feestkrant van augustus beloofde. En zeker is onze fantasie niet ge- Plan-Berlage prikkeld als het gaat om het schetOmstreeks 1910 doen Berlage en sen van alternatieve mogelijkheden voor de toekomst van de hoofdstad. met hem de Amsterdamse School De tentoonstelling is vooral ge- hun intrede. De Amsterdamse schikt voor de beginnende stads- volkshuisvestingsgeschiedenis begeograaf en de in zijn stad geïnte- reikt tussen 1910 en 1935 een hoogresseerde Amsterdammer, zij biedt tepunt. De Klerk bouwt sierlijke en een aardig historisch hoofdstede- degelijke arbeiderswoningen in de Spaarndammerbuurt en aan het lijk overzicht van wonen, werken en verkeer gedurende de laatste hon- Thérèse Schwarzeplein bouwt hij zelfs arbeiderswoningen als landderdjaar. Nu eerst iets over de opzet van de huizen. Berlage komt in het jaar 1900 met zijn eerste uitbreidingexpositie die door de wethouder van verkeer en ruimtelijke ordening splan geïnspireerd door de schilMichael van der Vlis werd geopend •derachtige sfeer van de Middeleeuen te bezichtigen is tot 27 september wen: in plaats van de monotonie m zaal 7A-05 van het hoofdgebouw. van de 19e eeuwse wijben een grilHet onderdeel 'Wonen' van R.B. lig stratenplan. Het plan wordt Jobse, het enige dat geheel histo- nooit uitgevoerd. Waarom meldt nsch is opgezet, neemt met 18 pane- de expositie niet. > len het grootste deel van de expositie in beslag en is naar mijn idee ook In 1915 een tweede plan-Berlage. het beste. Met foto's, gravures, Nu heel monumentaal onder inkaarten, tekeningen en teksten vloed van de Barok, die als stijl die wordt een typering gegeven van de van de Middeleeuwen heeft verwoontoestanden aan het eind van drongen. Een heel andere verkavede vorige eeuw. Na een eeuw van ling van de ruimte. Brede avenuen stagnatie in de bouw is er omstreeks met aan weerszijden straten die 1980 een dieptepunt in de huisves- veel symmetrie vertonen. Het plan tingssituatie. Er is een eeuw lang dat omstreeks 1933 wordt uitgeweinig gebouwd en wat er werd voerd had in de ApoUobuurt het gebouwd is kwaUtatief slecht. Een Zuiderstation als afsluiting moeten groot deel van de bevolking woont hebben maar zover kwam het voorm kelders, op zolders of in inpandi- lopig met. Een grote tegenslag voor ge woninkjes. In de Jordaan leven het plan. Pas enkele jaren geleden maar liefst 1100 mensen op een heckwam Station Zuid van de Schiptare. De expositie toont o.a. de krot- hollijn op dezelfde plaats waar Berten van de Oude Braak bü de Nieu- lage al zijn Zuiderstation had gewendijk. pland. De sociaal-demokraat WiVanaf 1870 groeit de bevolking snel baut was de man onder wiens leien daarop wordt ingespeeld met de ding deze kwalitatief zeer goede beruchte speculatie- en revolutie- bouw tot stand kwam. bouw. Snelle bouw tegen lage kos- Zijn partijgenoot De Miranda stiten en met een kwaUteit waarvan muleerde de bouw van tuindorpen het lage nivo mee bepaald wordt zoals Betondorp. Ook arbeiders door de permanente dreiging voor moesten in goede eengezinswoninde bouwondernemers van hun fail- gen kunnen wonen vond hy. In 1934 lisement. Je krijgt de monotone wil de gemeente met het Algemeen straten van de 19e eeuwse wijken Uitbreidingsplan voor eens en voor als de Pijp met de slechte fundering altijd de stadsuitbreiding goed regeen de niet doorbakken steken. Bus- len. Een team van onderzoekers en ken Huet dichtte al: 'het metsel- planologen werkt eraan. Tuinsteden als Buitenveldert, Bos en Lomwerk is van één dag'. Voor'de meer gegoede klassen ver- mer en Slotermeer worden gepland. schijnt in dezelfde tijd de eUte en Veel groen en lage woondichthemiddenstandsbouw, die veel dege- den. Het plan lokt veel kritiek uit. lijker is. In tegenstelling tot de spe- Vooral de sterke funktiescheiding

van wonen en werken moet het ontgelden. Door de lage dichtheden valt het aantal te huisvesten Amsterdammers sterk tegen en ook de architectuur is voorwerp van kritiek.

Bijlmer Na de uitvoering van het AUF moet de Bijlmer zoals wethouder Elsenburg het haast profetisch uitdrukt het Nieuwe Testament van de woningbouw worden. De woningen daar zouden 'toekomstwaarde' moeten hebben, ruim en degelijk opgezet. Men vervalt echter in een nog verder doorgevoerde funktiescheiding. Alsof men niet geleerd heeft van de tuinsteden van het AUF. De nieuwe wijk lijkt sterk op Le Corbusiers Cité maar weinig Amsterdanuners zullen gecharmeerd zijn geraakt van dienst denken. Op de expositie ook wat aandacht voor de stadsvernieuwing. Geschetst wordt hoe het kaalslagprocedee plaats maakt voor de gefaseerde kleinschalige aanpak en zoveel mogelijk renoveren. Tenslotte meldt een van de laatste panelen over 100 jaar wonen, dat na 80 jaar woningwet de woonsituatie van de lagerbetaalden zeer sterk is verbeterd maar niet genoeg. De kloof tussen vraag en aanbod blijft onaanvaardbaar groot. Enkele foto's van bekende gekraakte panden illustreren dat. Op de expositie zelf

elf panelen, opgezet door W.J.A. Nelissen en H. Schmal) wordt een beeld gegeven van de enorm toegenomen verkeersintensiteit, de veranderingen in de gebruikte vervoersmiddelen en de gevolgen hiervan voor de stad zoals dempingen, doorbraken en parkeerproblemen. De opvattingen over de plaats van het verkeer in de stad verschuiven en de overheid sluit daar in zijn beleid bij aan. Aardig bij deze twee onderdelen van de expositie is steeds het naast elkaar laten zien

heeft doorgenomen) niet anders dan respect hebben voor de wijze waarop uit de overstelpende (slaat zijn stem over?) hoeveelheid materiaal de markante stukken zijn geciteerd zonder dat de lezer onder het materiaal wordt bedolven. Beide kritici moeten hun kritiek onafhankelijk van elkaar hebben geschreven, het ene verscheen slechts een dag na het andere. Er kan dus niet sprake zijn van een soort óverreaktie van de heer Richter.

Venijnige disl(ussie over catalogus van situaties vroeger en nu. Dan nu wat dieper ingegaan op de gepeperde diskussie die aan de expositie voorafging over de catalogus. Zelden zal een catalogus zulke tegengestelde waarderingen hebben gekregen als hier het geval is. Henk Bakker in Trouw noemt het een treurig geschrift. Volgens hem is het niet eens een catalogus want het geeft geen inzicht in het geëxposeerde en verder vindt hij de drie bijdragen eraan nauwelijks de moeite waard. Van een weten-

De scherp geslepen pen van Bakker heeft overigens wel tot een schriftelijke reaktie geleid en wel in Trouw van 23 augustus waar prof. G.A. Hoekveld hoogleraar sociale geografie aan de VU zich in het strijdperk werpt. Hij gaat onder meer in op enkele belangrijke argumenten van Bakker. De auteur Jobse zou volgens Bakker niet naar de maatschappelijke oorzaken maar naar de gevolgen van de abominabele woonomstandigheden vóór de eeuwwisseling hebben gekeken. Die

s'-'

*<s

^

>^ ' <5i

' "

-

:>,.^'^

s

-A o

Veel belangstelling bij de opening van de tentoonstelling. geen verwijzingen naar mogelijkee oorzaken van het voortdurende woningtekort. En ook geen suggestiess voor verbetering van de situatie. In1 de catalogus wordt op deze zaken1 overigens wel ingegaan. En dan het onderdeel werken,1, waarvoor sociaal geograaf Ed.F. Nozeman verantwoordelijk is. Watt het economisch leven betreft wordn een aantal facetten in beeld ge-1 bracht. Naast een impressie van de toestand waarin de 19e eeuse bedrij-l vigheid van Amsterdam zich be-'_ vond worden ook de veranderingen' sindsdien geïllustreerd: de soorten beroepen en bedrijven die verdwenen, de ontwikkeling van de werkomstandigheden, de invloed van de" veranderingen op het stadsbeeld., De verkantoring. Ook wordt de rolj van de overheid belicht: de binnenstadsnota's die verschenen en" waarmee de gemeente probeerde meer greep op de ontwikkeling van de binnenstad te krijgen.

Dempingen In het gedeelte van de expositie datgt aan het VM-keer is gewijd (de laatste

schappelijk instituut had hij wel iets anders verwacht. Alleen die van R.B. Jobse over het wonen heeft tenminste nog de verdienste een soort naslagwerkje te zijn. Dr. Richter Roegholt is in de rubriek Bulk van het tij dschrif t Wonen TA/BK daarentegen zeer lovend over de bundel.

Overzichtelijl( Hij heeft het over de 'waarlijk niet geringe historische spanningsboog' die door de auteurs is gespannen en 'het mag een wonder heten dat zij een tijdperk met zó dynamische veranderingen binnen de 250 bladzijden overzichtelijk hebben weten te beschrijven. Het boek vindt hij bijgewoon spannend geworden. 'Juist door de snelheid waarmee ontwikkelingen moesten worden geschetst voelt de lezer iets van de ademloosheid waarmee het bestuur aldoor maar probeert met die ontwikkelingen in de pas te lopen' zo looft en prijst een haast buiten zinnen geraakte Roegholt. Hij kan (omdat hij zelf heel wat documentatie over de hoofdstad in de 20e eeuw

oorzaken worden afgedaan met vage trefwoorden als 'ontwikkelingen', 'de opkomst van een nieuwe klasse' of de 'conjuntuur'. De zin van dat argument ontgaat Hoekveld. De maatschappelijke relevantie van de gevolgen is vaak groter dan die van de oorzaken, bij de wetenschappelijke is dat vaak omgekeerd zegt hij. Verder zou volgens Bakker de heer Jobse niet kritisch zijn t.a.v. de gangbare begrippen over woningnood en volkshuisvesting. Maar zegt Hoekveld, een boekje dat expliciet zegt niet meer te pretenderen dan 'iets te laten zien van de veranderingen', 'het aangeven van een aantal hoofdlijnen', beperking tot een viertal opstellen', en 'proberen zo weinig mogelijk aan vakjai^on te buiten te gaan' beoogt ten eerste geen wetenschappelijk diepgaande studie te zijn en ten tweede geen analyse van het wetenschappelijk begrippenapparaat m.b.t. de volkshuisvesting te

Vervolg op pag. 14

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen