Ad Valvas 1980-1981 - pagina 269

AD VALVAS — 13 FEBRUAR11 81

De stndentecverenigingen Ar­ chimedes en Merlijn van de suMacuIteit geschiedenis aan de W organiseren een lezin­ gencyclus onder de titel: 'Be­ dreigde orde of bedreigde de­ mocratie, crisis toen en nn' Daarby is gekozen voor een ver­ geUjkende aanpak in tweeërlei opzicht, n.1. een chronologische en een geografische vergelij­ king. De huidige periode wordt vergeleken met die van het in­ terbellum, niet alleen voor Ne­

derland maar ook voor de Duitse Bondsrepubliek. Dit laatste maakt waarschijnlijk conclusies met een meer algemene strek­ king mogelijk en stelt bovendien de vraag aan de orde waarom in de jaren '30 in Nederland geen uitgesproken fascistisch regime aan de macht gekomen is en in Duitsland wel. Om deze problemen te belichten is een zestal historici en politico­ logen uit Nederland en de Bondsrepubliek uitgenodigd. Zij zullen vanuit hun onderschei­

den gezichtspunten spreken over de crisis van de jaren '30, de opvattingen over democratie van verschillende maatschap­ pelijke groepen en de krachts­ verhoudingen die uiteindelijk de poUtleke ontwikkeling be­ paalden. Ook is de sprekers ge­ vraagd hoe zij in dit opzicht het heden beoordelen en wat hun toekomstverwachtingen zdjn t.a.v. de ontwikkeling van demo­ cratie in het algemeen. Het programma ziet er als volgt

uit: donderdag 26 febr.: Siep Stuurman, wet.medew. Inst.v.Pol.Wetensch.(UvA); woensdag 11 maart: D aniël de Lange, docent Soc.A c. 'd'A em­ stelhom'; dinsdag 24 maart: Hagen Schul­ ze, hoogleraar Freie Universität (Berlijn); woensdag 6 mei: A.A. de Jonge, docent Ler.Opl. 'd' Witte Lelie'; donderdag 21 mei: Reinhard Kühnl, hoogleraar Phillips Uni­ versität (Marburg); woensdag 3 juni: Kart D .Bra­

cher, hoogleraar Universiteit v. Bonn. Na de lezingen is er steeds gele­ genheid tot discussie. A lle bij­ eenkomsten beginnen om 16.00 uur en vinden plaats in het hoofdgebouw van de VU; de eer­ ste in zaal 6A ­00, de overige in zaal 8A­00. Syllabi voor elke af­ zonderlijke lezing zijn verkrijg­ baar bij Merlijn, kamer 11 A­16, bij A rchimedes, kamer 8 A ­39, en bij het studiesekretarlaat ge­ schiedenis, kamer 8 A ­34 (alle hoofdgebouw Vü).

Geschiedenisstudenten VU organiseren lezingencyclus over huidige crisis vergeleken met die van de jaren '30

Zes historici en politicologen over vraag "Orde of democratie bedreigd?" Naar de mening van de werkgroep die de lezingen­ cyclus 'Bedreigde orde of bedreigde democratie? Cri­ sis toen en nu' voorbereidt is de beste verdediging te­ gen herlevend racisme, neo­facisme en in het alge­ meen een meer autoritaire ontwikkeling, het geza­ menlijk streven van alle progressieve partijen en maatschappelijke organi­ saties en bewegingen naar een uitbouw van de demo­ cratie, vooral ook op het terrein van de economie. Alleen een verdergaande democratisering kan per­ spectief bieden op vrede, werk, wonen en een leef­ baar milieu, aldus de werk­ groep. Uit de geschiedenis van de Republiek van Wei­ mar en meer recentelijk uit de ontwikkeling van 'Be­ rufsverbote' kunnen we, zegt de werkgroep, leren dat toegeven aan autoritaire en reactionaire tendenzen de slechtste verdediging tegen ciemocratische verworven­ heden is. Paul Berbée (A rchimedes), Hein Guppen (Merlijn) en Willem Kleyn (stafmede­ werker geschiedenis) geven hieronder namens de werk­ groep een gezamenlijke uit­ eenzetting over de achter­ liggende gedachten van waaruit de lezingencyclus werd geboren.

geslagen hebben. Recentelijk deed deze party een beroep op de rechts­ staat door in een kort geding te eisen dat de CPN zich verder zou onthouden van haar aanvallen op de activiteiten en het programma van de Centrumparty. Gelukkig zyn het niet alleen communisten die in verzet komen tegen racisme en fascisme. Tal van personen en groepen uit vrijwel alle politieke partyen en uit verschillende maat­ schappeUjke bewegingen en orga­ nisaties nemen krachtig stelling te­ gen herlevende fascistische en ra­ cistische tendenzen. Hlerby is echter ook bezinning no­ dig. Wanneer men zich blind staart op deze meest extreme en afschu­ weUjke uitingen van onlust alleen, beperkt men zich tot het topje van de ysberg met de bekende gevolgen van dien. Die herg bestaat uit een conglomeraat van ­ voor een deel sluimerende ­ on­democratische en anti­democratische maatschappe­ lyke krachten. Deze krachten on­ middelUjk associëren met fascisme is te allen tyde oiyulst. Ons realise­ ren dat deze reactionaire krachten en fascistische tendenzen elkaar over en weer stimeleren is echter wél noodzaak. Eerv voorbeeld: Top­managers, ge­ vraagd naar hun ethiek by hun investeringsbeslissingen en hun sa­ menwerking met regeringsinstan­ ties bUjken geen enkel probleem te zien in samenwerking met de Chi­ leense Junta en er niet voor terug te deinzen nlet­Jood­verklaringen af te geven. Ketmeiyk is de logica van het kapi­ talisme dominant over de ethiek. En ook wanneer by dergeiyke be­ slissingen geen enkel formeel ele­ ment van de parlementaire demo­ cratie geschonden wordt, worden democratische waarden met voeten

getreden en wordt fascisme of semi­ fasclsme gesteund. Kortom, we moeten fascisme en ra­ cisme in hun totale maatschappe­ lyke en historische context plaat­ sen. In de eerste plaats vraagt dit om een analyse van de kapitalisti­ sche maatschappy vorm (met name in perioden van crisis), van de wer­ king v^n de parlementaire demo­ cratie en de verhouding tussen bel­ de. In de tweede plaats moet de ont­ wikkeling van het democratisch ge­ halte van onze samenleving onder­ zocht worden. Het geheel van maatschappeiyke ontwikkelingen in de 19e en 20e eeuw heeft aangetoond dat de idea­ len van de burgerlyke revolutie ­ vrijheid, geiykheid en broeder­ schap ­ en het maatschappeiyk stelsen waarin ze totnutoe vorm ge­ kregen hebben regelmatig met el­ kaar in tegenspraak komen. Met name in perioden van economische crisis biykt het conflict­reguleren­ de poUtieke systeem dat daarop ge­ baseerd is eveneens in een crisis terecht te Legt de orde de democra­ tie haar grenzen op in plaats van andersom?

Grenzen Het is vooral de buiten­parlemen­ taire oppositie, van vakbeweging tot studenten­ en kraakbeweging, van milieu­ en vredesbeweging tot vrouwenbeweging, die by het ver­ wezeniyken van haar democrati­ sche idealen voortdurend stuit op de grenzen die de kapitalistische ontwikkeUng stelt én op de daar­ mee samenhangende beperkingen van de parlementaire democratie. Naarmate de meeste van deze bewe­ gingen in de loop van de jaren '70 aan kracht wonnen en zich steeds

duideiyke manifesteerden, werden deze grenzen ook steeds meer zicht­ baar.

Een daarmee vergeiykbaar proces vindt plaats waar de belangen van Heel duideiyk formuleerden de be­ ethnische minderheden in het ge­ woners van het inmiddels ontruim­­ ding zyn. Met ons inziens (soms de en gedeelteiyk gesloopte kraak­ naar de letter, maar veelal naar de pand 'de Grote W^etering' dit begin geest ondemocratische) juridische december 1980: 'We stryden voor middelen gaat men maatschappe­ woonrecht. 2% jaar lang hebben we iyke problemen te lyf. Het kabinet geprobeerd langs de paden van onze laat horen strenger te zullen gaan zogenaamde democratie dit pand optreden inzake het 'sdgeunerpro­ voor sloop te behoeden. Gedurende bleem, aangezien de zigeuners zich die periode, maar vooral in de afge­ onvoldoende aanpassen'. Men ver­ lopen maand is het ons zéér, zéér tale in het Duits. duideiyk geworden dat het poUtiek Criminalisering was ook het lot van spel een uiterst corrupt spel is. De de havenarbeiders in Rotterdam, banken hebben d a n k ^ hun finan­ toen zy opkwamen voor hun be­ ciën en hun direct aanwysbare poli­ langen. De vakbeweging, die in tieke contacten een dermate grote haar politiek van meegaandheid de macht dat zy een democratische haven­arbeiders in de kou liet besluitvorming onmogeUjk maken. staan, wordt geconfronteerd met Wy hebben het vertrouwen in déze uitkleding van de prijscompensatie, democratie volledig verloren.' loonmaatregelen (inbreuk op de De kraakbeweging verwy t de lokale contract­vrijheid) en stakingsver­ en centrale overheid de belangen boden (waardoor de vryheid van van de particuliere eigendom te be­ organisatie een dode letter wordt). schermen óók wanneer een derge­ Ook de vredesbeweging werd ver­ lyk beleid in schrijnende tegenstel­ dacht gemaakt en vervolgens ge­ ling komt te staan met de grote bruskeerd door parlement en rege­ woningnood. ring doordat haar argumenten on­ dergeschikt werden gemaakt aan de logica van de koude oorlog. Met een beroep op de openbare orde De vrouwenbeweging kreeg te ho­ worden de krakers ­ die nota bene ren dat vrouwen thuis horen, niet opkomen voor hun democratische de mannen op de arbeidsmarkt rechten ­ gecriminaliseerd en krij­ moeten beconcurreren en zy kreeg gen het verwyt dat zy zich niets vervolgens een abortus­wet te slik­ gelegen laten liggen aan democra­ ken (in het wetboek van strafrecht!) tisch genomen besluiten, ja, ze zou­ waar het paternalisme vanaf den zelfs een bedreiging vormen druipt. De miUeubeweging moet voor de democratische rechtsstaat. steeds weer constateren dat de par­ Inspelend op de gevoelens van on­ ticuliere eigendom (en haar motief: rust en onzekerheid die in alle lagen de winst) zwaarder weegt dan de van de bevolking leven en die voort­ volksgezondheid, terwyi ook het komen uit crisis en gevoerde crlsis­ parlement haar weinig vertrouwen poUtiek, weet of wenst de overheid biedt: Eerst valt de beslissing inzake geen betere 'oplossing' te bieden extra kerncentrales, daarna wordt dan versterking en militarisering pas gelegenheid geboden tot een var hot oolitie­apparaat. 'brede maatschappeiyke discussie'.

Verschillende uitleg democratiebegrip

Pau/ Berbée Hein C^tpn IfMèm Kkfi '^Verkeltjk, er is niets nieuws onder de zon, de fascisten zijn weer onder ons. Men vindt ze in de Centnmi­ partij' concludeert prof. J. van Put­ ten in het laatste nummer van A d Valvas van 1980, waarin hij het pro­ gramma van deze partij analyseert. Dus ook al aan de Vrije Universi­ teit?! Of de analyse van van ï>utten uit­ puttend is laten we hier even in het midden, ook menen we te moeten constateren dat de Centrumpartij een programma heeft dat menig •kenmerk deelt met dat van de na­ tionaal­socialistische partijen uit de jaren '30 en '40. "Vast staat in ieder geval dat VU­medewerker f Brookman een van de voormannen i'an deze partij is èn van de voorma­ ige Nationale Centrum Party en 'lat hij enige aanhang heeft onder ïeden van de VU­bevoIking. En ook =taat vast dat sympathisanten van 1 Je toenmalige Natipnale Centrum H Party vorig jaar Marokkaanse ar­ beiders die asyl hadden gekregen in 1 de Mozes en A äronkerk, in elkaar

Ethnische minderheden

Waarom worden deze 'invullers van de democratie' door conservatieve krachten, maar ook door minder conservatieve ­ vaak slecht geïnfor­ meerde ­ lieden, afgeschilderd als bedreigers van de democratie of, als het zo uitkomt, zelfs als veroorza­ kers van de chaos? Kennelyk hanteren de betrokken gezagsdragers en vele andere publieke opinie­makers mét hen een ander democratiebegrip dan de actievoerders. Vanaf de bevryding van het nazi­juk in '45 tot ver in de jaren '60 leek er nog wel een betrek­ kelyk consensus te bestaan over de inhoud van het begrip. Met name in de penode van de koude oorlog werd het begrip 'vrye democratie' gesteld tegenover 'totalitaire stelsels' (geen intern, positief criterium dus, maar een externe, negatieve maatstaf). Met het afnemen van de koude oor­ logspanningen en de ontmaskering van de Amerikaanse vrijheidsidea­ len in de oorlog tegen Vietnam en de daarop volgende democratise­ ringsstrijd werd het begrip liberale democratie voor steeds meer men­ sen een contradictio in terminis. BCi^i o.yi».c­ <jide of bedreigde democratie? De confrontatie tussen krakers en mobiele eenheid/marechaitssee bij de ontruiming van de Grote Wetering in Amsterdam december vorig jaar.

Vervolg op pag. 8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen