Ad Valvas 1980-1981 - pagina 431

ADVALVAS —5JUNI 1981 van te voren worden aangekondigd; 2) bij de dumpingen zullen onafhankelijke waarnemers aanwezig moeten zijn. Deze richtlijnen zijn echter op vrijwillige basis geaccepteerd ('gentleman's agreement'), waardoor er geen sankties plaats zullen vinden bij overtredingen. Een ander bezwaar is dat alle verslagen en rapporten niet openbaar gemaakt worden, en het feit dat het hier om slechts 20 landen gaat. Bovenstaande afspraken zijn voor Nederland uitgemond in de volgende praktische gang van zaken: Petten (ECN) is het verzamelcentrum van het radioaktief materiaal van 130 instellingen: kerncentrales (hoog-, middel-, en laag-radioaktief afval), laboratoria, ziekenhuizen e.d. (laag-radioaktief afval). Het dumpen m zee kan in verband met klimatologische omstandigheden slechts een keer per jaar plaatsvinden. Voor deze dumpingen zijn er bepaalde behandelings- en verpakkingstechnieken, bv. het afval moet verpakt worden in vaten. Deze vaten moeten zo zwaar zijn dat ze de zeebodem bereiken die ligt op 4 km diepte.

Bezwaren niet onderkend

Dumpen

De bezwaren die gelden voor het dumpen van radioaktief materiaal op zo'n grote diepte worden echter niet onderkend. Er wordt bijvoorbeeld bij het ministerie van volksgezondheid en milieuhygiëne (VOMIL) van uitgegaan, dat het materiaal wel zal oplossen in het sediment en dat pas na 40.000 jaar de maximale concentratie bereikt wordt (uit: Informatie over dumping van radio-aktief materiaal, VOMIL). Uit de conclusies van het Internationale Atoomagentschap (IAEA), verschenen in 1976, blijkt echter dat het 'op grond van de huidige, stand van kennis onmogelijk is om stralingseffekten op populaties en ecosystemen aan te tonen of te voorspellen, met name de lage stralingsniveau's, toegeschreven aan lozingen van radioaktief afval' en dat 'de huidige kennis omtrend de gevolgen van straling op marieneorganismen onvoldoende is om algemene gevolgtrekkingen te kunnen maken.' Verder stelt het rapport dat er experimenteel bewijs IS dat vlseitjes erg gevoelig zijn voor lagere stralingsdoses. Ook koncentratie van radioaktief materiaal in organismen is mogelijk, zo is ophoping van strontium in het vlees van schaaldieren aangetoond. Een Amerikaans onderzoeker heeft in 1974 met behulp van een onderzeeboot, in de Amerikaanse wateren onderzoek gedaan naar het plutoniumgehalte van het sedimnet. Dit bleek bijzonder hoog tezyn. Dit alles IS slechts een greep uit de vele voorbeelden van bezwaren die er aan dumping van radioaktief afval kleven. In het algemeen kan daarom worden gesteld, dat er te weinig bekend is over de ecologische en oceanografische gevolgen van dumping van radioaktief afval.

De uiteindelijke bestemming van het radioaktief afval, geproduceerd op de VU is de Oceaanbodem. Vóór 1958 handelde men (dit zijn m.n. de V.S. en Engeland) bij het dumpen naar eigen inzicht. In 1958 vond een internationale zeerechtconferentie plaats, die opdracht gaf tot het maken van aanbevelingen met betrekking tot dumping van radioaktief afval. Sindsdien zijn er enkele internationale afspraken gemaakt. In 1972 werd het 'Verdrag van Londen' opgesteld. In de inleiding daarvan staat 'Erkennende dat het mariene milieu en de daann levende organismen van uitzonderlijk gewicht zijn voor de mensheid en dat de mensheid er belang blj heeft dat dit milieu zodanig wordt beheerd dat zyn eigenschappen en bronnen niet worden aangetast...' Voor het radioaktief afval bepaalde men dat een dumpverbod moest komen voor het hoog-aktief afval en dat voor het midden- en laag-radioaktief afval per dumpoperatie een vergunning moest worden afgegeven. Dit verdrag is door 40 landen, waaronder Nederland, ondertekend. Een duidelijk bezwaar is natuurlijk dat de met-ondertekenaars zich niet aan beperkingen hoeven te houden. In 1977 kwamen 20 landen (inclusief Nederland) bijeen om een internationaal inspraak- en kontrolesysteem op poten te zetten met als belangrijkste punten: 1) de dumpingen moeten tenminste 3 maanden

Voortbouwend op de hierboven beschreven afvalproblematiek lijkt het noodzakelijk om naar alternatieven voor dumping te zoeken. Die mening is ook doorgedrongen (door met name akties van milieuorganisaties) tot het ministerie van volksgezondheid en milieuhygiëne. Op haar initiatief werkt op dit moment de commissie heroverweging verwijdering radioaktief afval aan het formuleren van alternatieven. Mevr. I. Riphagen (commissielid namens Greenpeace) zei ons dat een werkgroepje binnen de commissie een aantal alternatieven geopperd had.De dumping in zee kwam op de laatste plaats. Volgens prof. Goedkoop commissielid namens het ECN) kan het niet doorgaan van de dumping tot gevolg hebben, dat het radioaktief afval niet meer door het ECN opgehaald wordt. Voor de VU kan dit leiden tot uitputting van de opslagmogelijkheden op de VU na ongeveer eenjaar. Mevrouw Riphagen merkte op dat de onderzoekscentra in heel Nederland dan met de neus op het probleem worden gedrukt en zag dan ook het gevaar van illegale lozingen bijvoorbeeld in het riool. Commissielid dr. Lucas Reynders (namens Stichting Natuur en Milieu) zocht, naast alternatieven voor dumping in zee ook naar oplos-

vlee ton op de oceaanbodem gedumpt

laakt niemand zich zorgen De VU neemt een deel van het te dumpen afval voor haar rekening.

Duur

Volgens de dienst veiligheid en milieu is de VU een van de grootste kleine producenten van radioaktief afval. Onder de universiteiten is zij een van de grootste. Opmerkelijk feit is dat de VU net zoveel afval mag produceren als ze wil. Momenteel 18 dat per jaar 300 vaten, waarvan 210 vast en de rest vloeibaar afval. Een rem daarop is op dit moment dat de verwerking van dit afval veel geld kost: per jaar betaalt de VU 150.000 ä 200.000 gulden voor de verwerking van dit afval. Dat is veel en, zonder de VU te beschuldigen kun je ook zeggen dat daar iets nskants aan zit. De financiën kunnen een belangrijke rol gaan spelen bij de veiligheid. In een stencil van de heer Schutten 'Inleiding tot de stralingshygiëne' staat de volgende zinsnede: 'Kleine hoeveelheden aktiviteit kunnen in het vat voor vloeibaar afval worden geschonken als het een relatief klein volume water betreft. Zit de aktiviteit in een groot volume water, dan moet er tegen elkaar afgewogen worden de kosten van een vat afval en het in gevaar komen van de door de overheid opgelegde lozingsnormen.' De vraag is of dit het enige voorbeeld is waarbij kosten een rol gaan spelen bij het verwerken van het afval. Een aanbeveling van Van der Jagt is In dit licht ook interessant: 'Het is raadzaam de kosten van afvoer van radioaktief afval naar Petten tot een redelijk nivo terug te brengen, zodat nimmer de kosten van afvoer medebepalend zullen zijn voor de besmetting van het milieu met radioaktiviteit.' Kritiek

hierop moet zijn dat de kosten juist een rem kunnen zijn op het produceren van radioaktief afval. Al eerder is iets gezegd over acceptatie van risiko's. Een van de belangrijkste dingen is dat je wat dat betreft verder moet kijken dan je eigen veiligheid en de zogenaamde kosten/baten analyse van het onderzoek. Wat je ook zou moeten doen, en dat werd door niemand die wij hebben gesproken gedaan, is nagaan of datgene wat je zelf accepteert ook acceptabel is voor anderen. Want watje doet is anderen (de wereldbevolking) dwingen te accepteren watje zelf als wetenschapper accepteert. Dit soort zaken komen om de hoek kijken als het gaat om dumpen. Hoe kun je iets accepteren als je tegelijk de kontrole uit handen geeft en in het geval van dumpen doe je dat. Bij een aantal radiologische werkers was het niet bekend wat er met het afval gebeurt. Een van hen: 'Het wordt in ieder geval niet direkt geloosd.' Volgens Van de Jagt gaat het voor wat de VU betreft om 100 tot 150 millicurie aan aktiviteit per jaar. Dat is op het totaal van de Nederlandse afvalproduktie niet zo veel. Vanuit de laatste overweging kwamen de betrokkenen op de VU tot de konklusie dat het niet zo'n probleem is. Je kunt het afval van de VU echter moeilijk los zien van het totale afvalprobleem. Het is daarom niet voldoende tevreden te zijn met het afwegen van de baten en lasten van je eigen onderzoek en proberen de lasten te minimaliseren: vele kleintjes maken een grote. Samen met al het VU-afval wordt per jaar heel wat verzameld bij het ECN in Petten. Iets anders is dat men vaak aan komtzetten met de vergelijking met

een ander groot probleem bv, produktie en dumping van chemisch afval. Je kunt het probleem echter met onder de tafel sch aiven door te wijzen op andere grote problemen.

Commissie heroverweging

Eten en drinken met radhakthriteh steeds als duidelijk gemaakt moest worden hoe veilig het omgaan met radioaktief materiaal op de VU wel is, putten geïnterviewden sich uit in de fraaiste vergelijkingen. In het artikel wordt al een aantal genoemd, maar twee uitspraken mogen wel apart vermeld worden. De eerste kwam van een medewerker van moleculaire genetica. Hl) vertelde dat het zelfs niet erg sou sijn als er eens een potje met radioaktieve vloeistof sou vallen. 'Je drinkt het toch niet op,' vertelde hl). Iemand bi) het cyclotron sag dat toch wel anders. Weliswaar kwam drinken van radioaktieve vloeistof niet ter sprake, maar wel het eten van een trefplaat)e. Dat IS een plaatje waar snelle deeltjes op geschoten worden waardoor in het plaatje kernreacties optreden en radioaktieve straling vri)komt. De geïnterviewde vertelde, dat hi) so'n trefplaatje eventueel wel wüde opeten 'als het maar goed sou smaken'. Misschien kan dese medewerker eens een glas radioaktieve vloeistof proberen om de smaak van het te eten tref plaatje weg te spoelen. singen op een ander niveau. Hij noemde met name bronbestrijding (geen kerncentrales en onderzoek daarvoor, geen gebruik van radioaktieve stoffen als daar alternatieven voor zijn) en het hergebruik van radioaktief af\al. Deze suggesties zijn ook voor de VU de moeite van het overwegen waard. Nogmaals een diskussie over het gebruik van radioaktieve stoffen zou ook op de VU gevoerd moeten worden. Dit omdat nog steeds zoveel onbekend is over het werken met radioaktieve stoffen en het dumpen van het afval dat hierbij ontstaat.

Feiten en difinities Een curie (Ci) is een maat voor het aantal vervallende deeltjes per minuut, dwz het aantal klappen watje krijgt. Een rem is de maat die het effekt van de straling op biologisch weefsel weergeeft, d.w.z. de grootte jfan de wond door die klappen. Plaatsen waar aan de VU gewerkt wordt met radioaktief materiaal zijn het Radionuclidencentnmi, het cyclotron, laboratoria van scheikunde, natuurkunde, biologie en moleculaire geneeskunde. Verder in het ziekenhuis en nog enkele kleinere laboratoria. Op de VU gebruikt men radioaktief materiaal vooral bij a) zuiver wetenschappelijk onderzoek (bijv. fundamenteel kernfysisch onderzoek in het cyclotron); b) toegepast onderzoek (bijv. opsporen van tumoren met een radioaktief gemerkte stof); c) produktie van isotopen (bijv. radioaktief jodium voor het ziekenhuis) en d) bij de diagnostiek (röntgenologie) en therapie (bijv. tumorbestraling in het ziekenhuis). Veel gebruikte isotopen, die vanwege hun langzame verval gedumpt worden, zijn tritium, jodium 125 en koolstof 14. Snel vervallende isotopen worden met name in het ziekenhuis gebruikt: technetium 99 m, jodium 131, gallium 67 en thallium 201. ' Sinds 1956 is de 'maximaal toelaatbare dosis' voor individuele radiologische werkers wettelijk gesteld op 5 rem per jaar. De aanbeveling is echter om gemiddeld voor de radiologische werkers de 0,5 rem per jaar niet te overschrijden. Voor de bevolking geldt een maximum van 0,17 rem per jaar. s.-t

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen