Ad Valvas 1980-1981 - pagina 359

AD VALVAS — 10 APRIL 1981

Guido Linssen hekelt supermarkt-karakter van universiteiten

Universiteit zien als vrijplaats om samenleving te bestuderen 'Wie binnen de universiteit een antwoord zoekt op de problemen van economische crisis, milieuvervuiling, kernbewapening en honger raakt snel gefrustreerd. De student vindt op de universiteit geen vrijplaats waar mensen zonder de druk van het dagelijks bestaan k u n n e n nadenken over de samenleving en de veranderingen die daarin plaatsvinden. Integendeel: hij merkt dat hij alle zeilen bij moet zetten om zijn gewone programma te kunnen volgen. De hoogleraar draagt zijn zekerheden tijdens de kolleges over, zijn twijfels laat hij weg. De student heeft geen tijd om vraagtekens te zetten zeker niet met de twee fasen regeling voor de deur en doet zijn best om zo snel mogelijk af te studeren. De studentenorganisaties zijn rustig geworden en houden zich voornamelijk bezig met de inkomensen rechtspositie van de student. Er is geen engagement, geen solidariteit. De maatschappelijke discussie op de universiteit zal opnieuw aangezwengeld moeten worden, want de universiteit is nog steeds een ivoren toren'. Dit zei Guido Linssen, bijna afgestudeerd natuurkundige en vijfdejaars economie student op een lezing in VE 90 vorige week. Volgens Linssen is de universiteit geen vrijplaats maar een supermarkt die voor elk wat wils heeft. Hij stelde dat de wetenschap slechts oplossingen voor afzonderlijke problemen aandraagt en dat aan die oplossingen weer tien nieuwe problemen kleven. Indien het plan van onderwijsminister Pais, dat inhoudt dat de universiteit opdrachten van het bedrijfsleven moet aanvaarden om het eigen onderzoek te kunnen bekostigen, wordt ingevoerd dreigt de universiteit wel in heel letterlijke zin een supermarkt te worden. Waarom houdt de wetenschap zich niet bezig met de totale maatschappelijke ontwikkeling. Waarom wordt niet getracht de maatschappelijke ontwikkeling te sturen? Linssen hierover. 'Als deze vragen worden voorgelegd aan een wetenschapper zal zijn antwoord luiden dat de wetenschap die rol niet ambieert. De maatschappelijke ontwikkeling is een zaak van de politiek. De wetenschap is in beginsel waardenvrij. Zij onderzoekt de feiten en laat daarbij aan de feiten het laatste woord. De overweldigende betekenis die de hedendaagse wetenschap toekent aan de feiten wordt geïllustreerd door de bloei van het operationalisme in de exacte wetenschappen en het behaviorisme in de gedragswetenschappen. Hoewel deze positivistische opvatting van alle kanten heftig is bekritiseerd vormt zij mijns inziens nog steeds de basis van de dagelijkse praktijk binnen de universiteit.' 'De stelling kennis is macht gaat meer dan ooit op. Wie de "feiten" niet kan weerleggen met andere "feiten" heeft ongelijk. Sterker nog: hy heeft geen recht van spreken'. Kennelijk is er dus iets mis met de wetenschapsbeoefening, echter

— Amnesty International is'n wereldwijde beweging die zich inzet voor politieke gevangenen en zich verzet tegen martelingen en de doodstraf. Voor het landelijk secretariaat in Amsterdam zoeken we vrijwilligers die gedurende minimaal 1 jaar 15 tot 20 uur per week kunnen vrijmaken. We denken aan mensen die redelijk op de hoogte zijn van de politieke situatie in Nederland, de Engelse taal beheersen, die zich ook in het Nederlands goed kunnen uitdrukken en die zelfstandig kunnen werken. Wil je meewerken en -denken om de activiteiten van AI zo goed mogelijk te laten verlopen, dan ben je van harte welkom. Voor meer informatie of een afspraak kun je bellen met Evelien of Yolanda; alle werkdagen te bereiken via tel.nr. 847905.

gereduceerd tot een aantal variabelen en relaties. Onvermijdelijk komt hij bij zijn arbeid te staan voor de vraag of zijn model inzicht verschaft in de werkelijkheid, of de feiten een bewys van z'n theorie vormen. Het antwoord op die vraag is alleen buiten het model te vinden: het wortelt in de maatschappijvisie of het mensbeeld van de wetenschapper. Zodra hij op dit punt is aangeland, het moment waarop zijn resultaten een rol gaan spelen in het maatschappelijk keuzeproces, is hij niet langer de onbevangen wetenschapper. Hij heeft dan de verplichting aan de maatschappelijke discussie op voet van gelijkheid deel te nemen. In de praktijk zien we echter vaak dat de wetenschap haar resultaten meedeelt onder het motto "de politiek beslist". Dit draagt nu niet direct bij aan de verruiming van menselijke en maatschappelijke mogelijkheden.'

Peter ven Eijk waar liggen nu de belangrijkste knelpunten? Linssen heeft daar de volgende mening over. 'Allereerst is het nodig om de wetenschappelijke pretentie door te prikken. Het is waar dat wetenschappers de gebeurtenissen in de werkelijkheid onderzoeken, maar zij doen dit op een zeer bijzondere manier. Hierbij zijn twee karaktertrekken van belang: reduktionisme en fragmentarisering. Het reduktionisme houdt in dat men de wereld eenvoudiger voorstelt dan ze is. De wetenschapper maakt gebruik van modellen om de werkelijkheid te kunnen bestuderen. Deze wordt

Guido Linssen: 'Wetenschap durft maatschappelijke dtskussie niet aan'

Wetenschap fragmentariseert Een tweede kwalijke karaktertrek van de moderne wetenschap is dat zij zich bezighoudt met deelproblemen: ze fragmentariseert. Maatschappelijke vraagstukken worden geïsoleerd behandeld waardoor deeloplossingen voor deelproblemen ontstaan. Hiervan zijn talloze voorbeelden te noemen. De wetenschap droeg bijvoorbeeld bij aan de vergroting van de welvaart en daarmee aan het ontstaan van het verschijnsel van hart- en vaatziekten; anderzijds draagt zij by aan de ontwikkeling van een geavanceerde geneesindustrie die deze problemen weer moet weg nemen. De chemische laboratoria veroorzaken ernstige vervuiling door giflozmgen. Diezelfde laboratoria zoeken nu naar mogelijkheden om het milieu weer te zuiveren. Nooit was de milieu-aantasting groter dan thans; nooit werd er zoveel geld uit gegeven om de natuur te beschermen. 'Het meest treffende voorbeeld vind ik echter de veiligheidsindustrie. De technologische wetenschap houdt zich bezig met de ontwikkeling van onkwetsbare atoomraketten omdat dat noodzakelyk wordt geacht voor de veiligheid. Tegelijkertijd zoeken de heren technici naar middelen om die onkwetsbaarheid weer te ondermy nen want

Enquête onder eerstejaars studenten bij sociaal-culturele wetenschappen en rechten VU

'Fascisme' meest in verband gebracht met rassenhaat Het begrip 'fascisme' wordt door eerstejaarsstudenten bij sociaal-culturele wetenschappen en rechten aan de VU het meest in verband gebracht met rassenhaat. Verder met schending van de mensenrechten, onderdrukking, superioriteitsgevoel, dictatuur, militairisme, nationalisme en onvrijheid. Dat blijkt uit een onder hen gehouden enquête door een van de studiegroepen van de studentenvereniging Mundus van de subfakulteit sociaal-culturele wetenschappen, die zich met de bestudering van het fascisme bezighoudt. De helft van de respondenten vond dat het geweld van krakers, van de mobiele eenheid en van voetbalfans bydraagt tot fascistische tendenties m de maatschappy. De wel gehuldigde opvatting dat bepaalde vormen van geweld, zoals de terroristische aktiviteiten van de Rode Brigade en de Rote Armee Fraktion, zouden kunnen meewerken aan de bestryding van het fascisme of het aangenomen impliciete fascistische karakter van het kapitalisme, werd door de overgrote meerderheid afgewezen. Zeveneenhalf procent van de respondenten was het er echter wel mee eens, terwijl

byna twaalf procent geen mening gaf. Fascisme werd slechts door byna negen procent geassocieerd met kapitalisme. Wel vinden de meeste eerstejaars studenten dat de huidige economische knsis de kans op een herlevend fascisme vergroot. De tenuer van de meeste antwoorden is dat, nu het de bevolking slechter gaat, de roep om een sterke man steeds vaker wordt gehoord en extreem-rechtse organisaties daar een belangryke voedingsbodem in vinden. Er wordt zo naar een zondebok gezocht. Potentieel fascistisch noemen vele studenten het om bij-

voorbeeld buitenlandse werknemers als zodanig aan te wyzen. Ruim negentig procent meent dat het naar fascisme nekt als Nederlanders of politieke partyen van mening zyn dat buitenlandse werknemers ons land moeten verlaten omdat Nederland door hun aanwezigheid cultureel zou ontaarden. Iets minder dan negentig procent vindt dat dit ook zo is by het argument dat buitenlanders maar moeten vertrekken omdat het de werkloosheid zou verminderen. Uit de enquête bleek ook dat het vertrouwen in de democratische traditie groot is. Vrees dat het in ons land uit de hand zal lopen is er niet. Van de onder de ongeveer honderd eerstejaars studenten sociaal-culturele wetenschappen en driehonderd rechten verspreide enquêteformulieren kwam respectievelijk bijna de helft en tien procent retour.

Traditioneel Uit de antwoorden kwam een traditioneel beeld van wat onder fascisme moet worden verstaan naar voren. Middelbare schoolkennis van het Duitse en Italiaanse fascisme werd op de aktualiteit geprojek-

ook dat wordt geacht noodzakelijk te zijn om de veiligheid te verzekeren. Je ziet dat de wereld nog nooit zo'n omvangrijke veiligheidsindustrie heeft gekend en tegelijkertijd onveiliger is dan ooit tevoren.' Het wetenschappelijk leven is zo gereglementeerd, zo vastgegroeid in de konventies van de^reducerende en fragmentariserende wetenschapsmethode dat wetenschappers de maatschappelijke discussie niet aandurven, omdat geloof, intuïtie en maatschappijvisie daarin een te grote rol spelen. Omdat over de totale maatschappelijke ontwikkeling niets met zekerheid te zeggen is, zeggen we maar niets. Ik vind dat een tragische gang van zaken.' Linssen is daarom van mening dat we alle veranderingen die we in de maatschappy aanbrengen meer poëten coördineren en sturen. Het doordenken van de konsekwenties van die maatregelen dient op een universiteit plaats te vinden. Dit gebeurt volgens hem veel te weinig. Wat IS er nodig om de universiteit dienstbaar te maken aan de maatschappij? 'Wat we missen is een kritische theorie die zoals Marcuse het formuleerde, de hedendaagse samenleving analyseert in het licht van haar gebruikte en verwaarloosde mogelijkheden om het menselyk bestaan te verbeteren. We moeten het politieke vuur weer laten ontbranden. Hoe? Daar kan ik op het moment geen pasklaar antwoord op geven. Ik heb me echter stellig voorgenomen de universiteit niet met rust te laten.' teerd. Fascisme wordt door de respondenten opgevat als een politieke beweging waarvoor lichamelyk en geestelyk geweld centraal staan. Eigentydse problematieken als de kernbewapening en de 'atoomstaat' werden door de studenten nauwelijks in verband gebracht met het fascisme. Een derde van hen deed dat wel met sexistisch gedrag (het maken van onderscheid op grond van het geslacht, meestal ten nadele van de vrouw)^ Nogal wat studenten-invuUers menen dat het (neo-)f ascisme niet zonder meer door maatregelen als ontslag, verbod, ontbinding van organisaties, e.d. moet worden bestreden. Beter is het de oorzaken ervan op te sporen en uit te schakelen. Hier gloort de rol van de wetenschap, want byna zestig procent van de respondenten zien de wetenschap als by uitstek geschikt om die oorzaken na te gaan. 'Savoir pour prévoir, prévoir pour prévenir', of wel voorkomen is beter dan genezen, zoals een van de studenten schreef. De media zouden voor kritische informatie en discussie moeten openstaan en meer naarmate de wetenscliap zich m,inder met onderzoek naar de wortels van het fascisme inlaat. Slechts een enkele student voelt er meer voor het fascisme in de media dood te zwijgen. By uitzendingen via radio of televizie zou volgens de meeste respondenten overigens wel commentaar op zyn plaats zyn. De enquêteurs van de studiegroep van Mundus betwijfelen of de resultaten van hun peiling zouden kunnen gelden voor de opvattingen dé eerstejaars aan de VU of van jongeren van ongeveer twintig jaar in het algemeen. (J.v.d.V)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen