Ad Valvas 1980-1981 - pagina 323

3

AD VALVAS — 20 MAART 1981

Pais' plan studiefinanciering Iduistert student aan banidnstelling

Universitaire studie als diepteinvestering 'Anno 1978 is er een groep van onze bevolking met een inkomen van ƒ 8500,— per jaar, niet opgenomen in het ziekenfonds en zonder toegang tot gewone tandheelkundige hulp. Een groep zonder een sterke plaats in de sociale wetgeving, opgezadeld met een abominabele huisvesting. Wat denk je van zo'n groep, zonder minimumjeugdloon bijvoorbeeld, dat is toch een achtergestelde groep? Die groep heet nu studenten... Dan zou iedere Nederlander, die iets af weet van social>j wetten en inkomenspositie zeggen: die groep zit er ook niet lekker tussen. Maar het zijn studenten, en dan zitten ze er opeens uitstekend tussen.' Bovenstaande woorden, enkele j a - ' ren terug uitgesproken door Sybren Piersma, s t u d e n t e n d e k a a n v a n de UvA, hebben helaas niets a a n aktualiteit ingeboet. Een recent onderzoek leert d a t de financiële positie van de s t u d e n t er eerder slechter op is geworden. Zo is de afgelopen twee j a a r de stijging v a n de maximale rijksstudietoelage gemiddeld 1,25 procent a c h t e r gebleven bij de stijging v a n de prijzen. En slechts vijf procent v a n de s t u d e n t e n heeft een inkomen d a t gelijk of hoger is dan h e t minimale bijstandsinkomen.

' Ook de toekomst ziet er voor de a a n ­ komende studentengeneraties somber uit. Enkele weken geleden namelijk presenteerde onderwijs­ minister Pais een plan voor een nieuw stelsel v a n studiefinancie­ ring. Het huidige systeem is inder­ daad a a n vernieuwing toe, d a a r is iedereen h e t wel over eens: h e t ge­ heel v a n regelingen is tamelijk on­ overzichtelijk en vaak onredelijk. Maar h e t plan v a n Pais m e t r e n t e ­ dragende leningen vindt zo moge­ lijk nog minder steun: 'een flodder', 'volmaakt lachwekkend', 'finan­ cieel onverantwoord voor de stu­ dent', zo luiden enkele kwalifika­ ties. Het profijtbeginsel krijgt weer ruim b a a n v a n deze VVD­minister. Maar eerst een stukje geschiede­ nis.

Regulering Uit de geschiedenis v a n de studiefi­ nanciering blijkt, d a t h e t beurzen­ beleid v a n de overheid niet zozeer gebruikt is om 'minder d r a a g k r a c h ­ tigen' gemakkelijker de poorten van de universiteit te k u n n e n laten passeren, alswel om de s t u d e n t e n ­ stroom t e reguleren. E n deze regu­ lering was voornamelijk afgestemd op de behoefte v a n h e t bedrijfsleven (in diverse regeringsnota's ook wel 'maatschappelijke behoefte' gehe­ ten) a a n akademici. G e d u r e n d e de eerste helft v a n deze eeuw was h e t aantal s t u d e n t e n beperkt en de fi­ nanciële drempel voor de universi­ teiten n a v e n a n t hoog. H e t kollege­ geld was lange tijd 300 gulden en van studiebeurzen was nauwelijks sprake. I n 1920 werd voor h e t eerst 100.000 gulden op de rijksbegroting uitgetrokken om 'onvermogenden met een buitengewone aanleg' enig financieel soulaas te bieden. M a a r de drempel voor de universiteit kon, zo werd gesteld, beter hoog gehou­ den worden, o m d a t d a n alleen de allerbesten u i t h e t 'proletariaat' zich omhoog konden werken. Na de tweede wereldoorlog, in de tijd van de ekoriomische, opbouw, kwam hierin een drastische veran­ dering. E r bestond toen e e n grote behoefte a a n akademici en de over­ heid, m a a r vooral h e t bedrijfsleven, zat te springen om wetenschappe­ lijk opgeleide funktionarissen. Voor s t u d e n t e n u i t lagere en mid­ deninkomensgroepen moesten de financiële mogelijkheden voor h e t volgen van een universitaire studie worden verruimd, o m d a t u i t de h o ­ gere inkomensgroepen niet meer voldoende s t u d e n t e n konden wor­ den gerekruteerd. V a n diverse k a n ­ ten werd gesteld d a t h e t ekono­ misch noodzakelijk was om 'het akademisch potentieel u i t brede la­ gen van de bevolking te p u t t e n ' . I n de woorden u i t 1953 van h e t Ver­

kwam). H e t w a r e n de tijden waarin h e t zogenaamde 'profijtbeginsel' h e t bezuinigingsbeleid v a n de over­ heid moest verdedigen: de ge­ bruiker v a n een overheidsdienst moest meer betalen en wel n a a r de m a t e w a a r i n hjj of zij gebruik m a a k t van die voorziening. H e t is evident d a t zo'n principe de toegan­ kelijkheid van de universiteit voor lagere inkomensgroepen niet be­ vorderd. Met h e t verdwijnen van De B r a u w e n h e t k a b i n e t Biesheu­ vel, leek ook de t e r m 'profijtbegin­ sel' uit h e t politieke idioom ge­ schrapt. Echter de gedachte d a t s t u d e n t e n voor een aanzienlijker „ deel voor h u n studiekosten moeten opdraaien, bleef bestaan.

Plan­Klein

Wim Crezee

Staatssekretaris Ger Klein (kabinet Den Uyl) zag zich kort n a zijn a a n ­ treden genoodzaakt om, onder d r u k van effektieve boykotakties van bond v a n Nederlandse O n d e r n e ­ studentenvakbonden, h e t kollege­ mingen: 'Op ekonomische gronden geld weer te verlagen t o t 500 gulden. kan het bedrijfsleven sich niet ver­ Tevens lanceerde deze staatssekre­ oorloven jong Intellekt verloren te taris een p l a n t e r herziening van laten gaan'. De b e u r z e n m a x i m a h e t studiefinancieringsstelsel. Dit werden in deze periode verhoogd, de zogenaamde 'plan­Klein' kwam n o r m e n voor toekenning versoepelt kort gezegd neer op een afschaffing en h e t kollegegeld zakte v a n 325 van de kinderbijslag en ­aftrek en n a a r 300 gulden. h e t uitkeren v a n de zodoende be­ Deze situatie d u u r d e t o t h e t midden spaarde gelden in de vorm v a n een van de j a r e n zestig. De roep v a n h e t voor iedere s t u d e n t gelijke basis­ bedrijfsleven om meer akademici beurs. Bovenop de basisbeurs zou verstomde en de eerste s t e m m e n men, afhankelijk v a n h e t inkomen voor een 'meer efficiënte' opzet v a n van de ouders, r e c h t hebben op een h e t wetenschappelijk onderwijs gingen op. Daarbij ging h e t niet­ aanvullende beurs. Beide beurzen zou h e t inkomen op 5000 gulden alleen om de s t r u k t u u r en doelein­ brengen en d a a r bovenop zou ieder den v a n de universitaire studie (de die d a t wenste zijn of h a a r inkomen onlangs door de s e n a a t a a n g e n o ­ nog k u n n e n aanvullen t o t ongeveer m e n wet op de tweefasen­struktuur 7000 gulden door bij een b a n k een is een voorlopig sluitstuk in deze rentedragende, door de s t a a t gega­ ontwikkeling, m a a r de geschiedenis rendeerde, lening af t e sluiten. van. de h e r s t r u k t u r e r i n g v a n h e t W O is e^en hoofdstuk apart), m a a r ,De s t u d e n t e n v a k b o n d e n h a d d e n m a a r weinig goede woorden over ook de sociaal­ekonomische positie vóór h e t plan v a n d e sociaal­demo­ van de studeiit stond, vanaf 1965, k r a a t Klein. H e t Landelijk Overleg p e r m a n e n t t e r diskussie. Diverse G r o n d r a d e n (LOG, w a a r i n de di­ ambtelijke kommissies gingen a a n verse stedelijke vakbonden ver­ h e t werk om te sleutelen a a n h e t enigd zijn) becijferde d a t een stu­ systeem v a n studiefinanciering. d e n t door h e t plan voor in totaal O n d a n k s studentenakties werd h e t zeventig duizend gulden bij de ban­ lening­gedeelte v a n de toelage ver­ ken in h e t krijt kon komen te s t a a n . hoogd, daalde h e t percentage stu­ 'Een opvallende onrechtvaardig­ d e n t e n dat een toelage kreeg en heid v a n r e n t e d r a g e n d e leningen is, bleef de maximale beurs ver a c h t e r d a t s t u d e n t e n m e t a r m e ouders af­ bij wat als m i n i m u m ­ b u d g e t voor studeren m e t een grote schuld; als levensonderhoud werd gezien. je rijke ouders hebt, studeer je af Toenmalige minister De Brauw (de­ zonder schuld', aldus de brochure. zelfde die n u voor een riant bedrag 'Elke student een eigen inkomen', een.brede maatschappelijke diskus­ w a a r i n h e t L O G een tegenplan pre­ sie m a g g a a n voorzitten) schroefde senteerden. Centraal hierin stond in 1972 de financiële drempel nog de financiële onafhankelijkheid wat omhoog door h e t kollegegeld van de s t u d e n t v a n ouders é n b a n k ­ v a n 200 n a a r 1000 gulden t e b r e n ­ instellingen. H e t plan v a n h e t L O G gen (overigens leidde deze m a a t r e ­ kostte vele honderden miljoenen gel t o t zulke massale protesten en meer d a n de voorstellen v a n de boykotakties d a t van de betaling staatssekretaris, die h e t om die r e ­ hiervan weinig of niets t e r e c h t

wy sraatv/

den nooit serieus heeft genomen. M a a r ook h e t plan­Klein zelf heeft h e t niet tot een wetsontwerp k u n ­ n e n brengen, o m d a t dit p l a n sa­ m e n h i n g m e t een ingewikkelde en nogal gevoelig liggende h e r s t r u k t u ­ rering v a n h e t kinderbijslagsy­ steem, en vanwege h e t voortijdige einde v a n h e t kabinet D e n Uyl.

"Bevordering financiële onaf­ ^rr lianicelijldieid' De ministeriële p l a n n e n m a k e r i j m e t betrekking t o t de studiefinan­ ciering heeft, o n d a n k s a a n s p o r i n ­ gen v a n u i t h e t parlement, een a a n ­ tal j a r e n zo goed als stil gelegen. M a a r op 25 februari j.1. kwam mi­ nister Pais d a n toch m e t een zeven kantjes omvangrijke gedachten­ gang, die, zo stelt hij, 'nog nadere uitwerking' vergt. Hij beoogt een bevorderen v a n onafhankelijkheid, zelfstandigheid en eigen verant­ woordelijkheid v a n de student; h e t is een bloemrijke taal w a a r m e e de VVD­bewindsman zijn 'beleids­ voornemens' presenteerde. Het plan bevat een basisbeurs VÖOF­ iedere student, dus ongeacht het inkomen van ouders of partner. Heeft d e student geen welgestelde ­ ouders dan kan hij, om aan een aanvaardbaar minimum budget te komen, deze beurs aanvullen door tegen kommerciële rentetarieven geld te lenen bij eenbank. De aflos­ sing hiervan gebeurt in een periode van 20 jaar n a het beëindigen van de studie. Voorwaarde van het ver­ krijgen van de basisbeurs is dat er per jaar steeds voldoende studiere­ sultaten worden behaald. Zoniet, dan staat de student voor het jaar daarop een korting van vijftig pro­ cent op de beurs te wachten. De preciese bedragen voor de basis­ beurs heeft Pais nog niet gegeven. M a a r vaststaat d a t h e t voorstel b u d g e t t a i r n e u t r a a l dient te zijn, wat in h e t g a n g b a r e begrotingsbar­ goens zoveel wil zeggen, d a t h e t geen cent m é é r m a g kosten. De pot voor basisbeurzen en overheidsga­ r a n t i e voor h e t afbetalen v a n de r e n t e d r a g e n d e leningen, zal be­ s t a a n uit wat er t h a n s a a n studie­ beurzen door de overheid wordt be­ taald plus de kinderbijslag die de ouders v a n studerende kinderen

Sommige beurzen omlaag Het komend studiejaar zullen sommige studenten e e n lagere beurs krijgen dan tot dusver. Onderwijsminister Pais heeft laten weten dat studenten met ouders met een inkomen van lager dan 23.150 gulden niet langer automatisch e e n maxi­ male studiebeurs krijgen. Be­ schikken deze ouders namelijk over vermogen (eigen huis, boot enz.; voor kleine zelfstandigen geldt een aparte regeling), dan wordt in de toekomst twee pro­ cent van dit vermogen opgeteld bij het belastbaar inkomen. Komt het aldus becijferde in­ komen boven de 23.150 gulden, dan wordt de beurs gekort. Deze maatregel levert Pais 12 miljoen gulden op. Hij zegt dit geld nodig te hebben om een maatregel t e n behoeve van. HBO­studenten te kunnen doorvoeren. D eze studenten mogen nu voortaan twee maal een jaar doubleren met behoud van de studiebeurs. Momenteel kan een HBO­er slechts het laatste jaar blijven zitten zon­ der het recht op een beurs te verliezen.

momenteel ontvangen. H e t is uit­ gesloten d a t de door Pais opgelaten ballon vóór de verkiezingen de sta­ t u s v a n wetsontwerp zal krijgen. Ook een streefdatum van invoering is nog niet genoemd, m a a r a a n g e ­ n o m e n m a g worden d a t h e t nieuwe stelsel, als h e t a a n de bewindsman ligt, gelijktijdig m e t de tweefasen­ s t r u k t u u r (september 1982) zal wor­ den ingevoerd. Overigens heeft Pais zichzelf k a n d i d a a t gesteld om eventueel in een volgend kabinet de portefeuille van onderwijs weder­ om te g a a n beheren.

Wurggreep Van diverse k a n t e n is al kritiek geformuleerd op Pais ideëen. Onder de kop ' B a n k e n persen de s t u d e n t uit' heeft onlangs de Tilburgse stu­ d e n t e n d e k a a n C. van Nahuijs in de kolommen v a n de Volkskrant de r e n t e d r a g e n d e leningen bekriti­ seerd. Hij berekent d a t de meeste s t u d e n t e n n a h u n studie uiteinde­ lijk zo'n a n d e r h a l v e t o n moeten af betalen a a n de banken. 'De afhan­ kelijkheid van thuis is weliswaar verdwenen, maar vervangen door de financiële wurggreep van de ban­ ken. Volgens h e m wordt de situatie van de akademikus v a n de toe­ komst vergelijkbaar m e t de wijze w a a r o p inmiddels de gehele a g r a r i ­ sche Sektor a a n de B a b o ­ b a n k is opgeknoopt. Ziekte, werkloosheid of een a n d e r e oorzaak v a n vertra­ ging v a n terugbetaling k u n n e n lei­ den t o t een boeterente v a n één pro­ cent p e r m a a n d . Na een studie tijde­ lijk ergens voor een minimumloon werken, bijvoorbeeld bij een advo­ katenkollektief, k a n wel vergeten worden, aldus Nahuijs in zijn som­ bere toekomstschets. Het is duidelijk. W a n n e e r minister Pais zijn zin krijgt, zal h e t volgen van een universitaire studie steeds m i n d e r u i t s t a a n d e hebben m e t de mogelijkheid v a n intellektuele ont­ plooiing en vorming, en krijgt de opleiding voor de individuele stu­ d e n t meer h e t k a r a k t e r van een diepte investering, waarbij kosten en b ä t e n scherp in de gaten moeten .worden gehouden. De liberale zelf­ standigheid en onafhankelijkheid toont zich in de s t u d e n t die als zelf­ standige o n d e r n e m e r zijn investe­ ringsbeslissingen afweegt.

Zo'n klein A dje van zevenen­ een halve gulden leest iedereen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen