Ad Valvas 1980-1981 - pagina 371

AD VALVAS — 24 APRIL 1981

Keniase schrijfster en hoogleraar Micere Githae Mugo:

'Op school leerde ik mijn Afrikaanse achtergrond te verwerpen en als minderwaardig te beschouwen' Een kleine, wat mollige zwarte vrouw m een groene kaftan. Het haar m talloze vlechtjes die bovenop het hoofd samenkomen m een gouden band. Een paar vlechtjes hangen met kralen erm langs haar oren. Als een kleurige bloem kwam Micere Githae Mugo binnen in een ineens dubbe] zo grauw lijkende collegezaal van de VU. Deze Keniase schrijfster/hoogleraar gaf een lezing over haar proefschrift 'Visions on Africa' waarop ze byna tien jaar geleden m Canada promoveerde. Op uitnodiging van de Nederlandse afdeling van de internationale schrijversorganisatie PEN en met subsidie van het ministerie van CRM verblijft ze een paar weken in Nederland. Ondanks haar volle programma weten we op zaterdagmiddag een gaatje te vinden voor een interview. ^ In zeer r a p Engels m e t een Swahiliaans accent spreekt ze over h a a r functie a a n de universiteit v a n Nairobi, h e t belang van een eigen, n a tionale t a a l m een voormalige kolonie en de positie v a n schnjvers i n Kenia We zitten in de serre van h e t Parkzicht Hotel Voor Nederlandse begnppen is h e t w a r m voor de tijd van h e t jaar, m a a r Micere d r a a g t een trui onder h a a r kaftan 's Ochtends is ze n a a r de Albert Cuypmarkt geweest om cadeautjes te kopen voor h a a r twee dochtertjes Er zijn in K e n i a vnj veel vrouwen met een b a a n 'De belangstelling van vrouwen voor betaald werk groeit ook in mijn land D a t een vrouw decaan is van een faculteit met 2000 studenten en 200 stafleden is zeldzaam M a a r d a t geldt ook voor E u ropa of Amerika Ik ben op demoK^ratische wijze gekozen door mijn ollegas T a c h t i g procent van de mensen die a a n de Letterenfaculteit werken zijn m a n n e n D a t ze ondanks d a t een ^vrouw gekozen hebben bewijst wel d a t de wil om de traditionele r o l p a t r o n e n te doorbreken aanwezig is Aan de universiteit heb ik d a n ook n i e t h e t gevoel dat ik gediscnmmeerd w o r d t ' Er waren wel weerstanden tegen mijn benoeming t o t d e c a a n Mijn rivaal was een zeer bekende en geleerde professor Hij werkte al twee maal zo lang als ik a a n de universiteit en vond d a t hij meer recht h a d op de positie van decaan dan ik Maar ja, bij de uiteindelijke verkiezingen kreeg ik de meeste stemmen ' Kenia %s al jaren onafhankelijk Is de invloed van de Engelsen nog goed raerkhaar'' Ja m K e n i a is de officiële voertaal Advertentie

Jannetje

Koelewijn

Engels J e p r a a t en leert op school in h e t Engels Vroeger kreeg ik op school straf als ik m y n eigen t a a l sprak Sociologisch gezien is h e t een uitstekende m e t h o d e voor een kolonisator om de a u t o c h t o n e bevolking t e verbieden de eigen tall t e spreken D a a r m e e b e k n o t j e op effectieve wijze h e t expressieve en creatieve vermogen van zo'n bevolking Vervreemding van de eigen c u l t u u r is h e t gevolg, en d a t is de bedoeling o o k '

Swahili ' K e n i a is n u al b y n a twintig j a a r onafhankelijk, m a a r de Engelse t a a l heeft nog altijd sterke invloed De regering heeft nooit moeite ged a a n om h e t Swahili tot officiële voertaal t e verheffen ze blijft h e t Engels h a n d h a v e n Er zijn m e n s e n die zeggen d a t h e t onmogelijk is om een Afn k a a n s e t a a l tot voertaal te m a k e n , omdat er zoveel verschillende talen gesproken worden D a t IS wel zo, m a a r tachtig procent van de inwoners van K e n i a is m i n of m e e r h e t Swahili m a c h t i g Bovendien, kijk n a a r Tanzania, d a a r is h e t ook gelukt I s blijf ervoor vecht e n d a t h e t Swahili de n a t i o n a l e voertaal wordt en d a t we onze kinderen in die t a a l onderwijs geven Ik vind d a t een u i t e r s t belangrijke zaak' 'Op school leerde ik om mijn Afrikaanse achtergrond te verwerpen en als minderwaardig te beschouwen. Dat is pijnlgk. Maar het is nog veel erger om te zien hoe goed onze kolonisatoren erin geslaagd zijn om de zwarte cultuur te onderdrukken. De hersenspoehng die de mensen van mijn land hebben ondergaan is in veel gevallen prima gelukt. Ze denken dat het 't hoogste goed is om te zijn als een

westerling. Ze leren h u n kinderen wat ze van hun eigen onderdrukkers geleerd hebben: alles wat zwart is, is primitief, dom en minderwaardig.' 'Andere m e n s e n zyn gelukkig zo verstandig om h u n kinderen wel in a a n r a k i n g te brengen m e t de Afrik a a n s e c u l t u u r Ik probeer mijn kinderen bij te brengen d a t ze Af n k a a n s e mensen zijn m e t Afrikaanse gewoonten, en geen E u r o p e a n e n Ik vertel ze de eeuwenoude verhalen en de traditionele geschiedenis van h u n eigen land M a a r h e t is een zware taak, je m o e t voortdurend andere dingen vertellen d a n ze op school leren ' 'Ik ben absoluut tegen elk systeem, w a a r ook ter wereld, d a t m e n s e n dwingt om a n d e r s te zijn dan ze zijn, tegen elk systeem d a t de m e n s e n geen vnjheid laat om te kiezen wat ze zelf willen Het kolonialisme, of r u i m e r h e t imperialisme, is zo'n systeem Het o n d e r d r u k t de c u l t u u r van de eigenlijke bewoners van een land dwingt ze t o t a n d e r e gewoonten tot h e t spreken van een a n d e r e t a a l steelt h e t land van de m e n s e n en l a a t ze er vervolgens tegen een hongerloon op werken enzovoort, enzovoort Al die dingen zijn m e t K e n i a gebeurd en ik ben d a a r heel boos om Heel erg b o o s ' U segt dat de sociaal economische en politieke situatie van een land een onmiskenbare invloed uitoefent op de literatuur van dat land Hoe siet u die invloed op uw eigen werk'' Kijk schrijven is een creatief proces Een auteur wordt al dan niet bewust m de keuse van sijn of haar onderwerpen thema s materiaal en noem maar op door de cultuur waarin hij of sij leeft Literatuur is net als andere kunstvormen een product van de maatschappij waarin se tot stand is gekomen De mensen uit Kenia sullen de cultuuruitingen van Kenia beter begrijpen dan mensen uit Europa omdat ze self in dat land leven En dat geldt voor allallaalle landen Ik vind ook dat poesie en drama een middel kunnen sijn om mensen hun omgeving en cultuur beter te leren kennen Literatuur IS een vorm van communiceren tussen auteur en lezer

Boeren In m y n poëzie en toneelwerk wil ik de realiteit van K e n i a weergeven Ik wil laten zien hoe h e t leven is van de grootste bevolkingsgroep van K e n i a de boeren, m e t h u n problem e n h u n armoede vaak, h u n strijd tegen h e t o n r e c h t Oök deze m e n sen m a k e n de geschiedenis van K e n i a uit Niet alleen die kleine elite van industriëlen en blanken, al

Kenia ligt in Oost-Afrika en is ongeveer seventien maal so groot als Nederland Het land werd in 1963 onafhankelijk nadat het eerst een protectoraat en vanaf 1920 een kolonie van Engeland geweest was Al in de jaren '20 versette de autochtone bevolking van Kenia sich tegen het koloniale bewind Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het verset een steeds grimmiger aansien De Engelsen hadden vooral te duchten van de seer gevreesde Mau Mau-beweging In 1952 kondigden se de noodtoestand af De leider van de Mau Mau-beweging Jomo Kenyatte, werd gevangen genomen Uiteindelijk moesten de Engelsen toch het onderspit delven Kenia werd onafhankelijk en Kenyatta verwierf het presidentschap Net als bij wijlen president Tito van Joegoslavië wist hij uit de talrijke stammen die Kenia telt een nationale een held te smeden Een bloedige stammenoorlog soals die IH Biafra is gevoerd kon vermeden worden Kenyatta stierf in augustus 1978 Zijn opvolger werd Daniel Arab Moi Kenia staat bekend als een van de meest stabiele jongen Afrikaanse staten Desondanks nemen in het land self de spanningen wel toe Ook Kenia heeft te lijden van de enorm gestegen olieprijsen en de internationale economische teruggang Op nationaal niveau kampt het land met een gebrekkige infrastruktuur, werkloosheid, toenemende corruptiepraktijken en een met te stuiten bevolkingsgroei De verhouding met de buurlanden is bepaald met ontspannen Kenia hangt het kapitalistische systeem aan buurland Tansania is geschoeid op socialistische leest Dit leidt regelmatig tot vijandelijkheden over en weer De verhouding met Oeganda is sinds de val van Amin koel te noemen Het grootste gedeelte van de Keniase bevolking is afhankelijk van de landbouw, maar slechts een klein gedeelte van het land is vruchtbaar Vorig jaar werd Kenia getroffen door een enorme droogte die vooral in het noorden veel slachtoffers eiste Minister J de Koning bracht een werkbezoek aan het land Kenia is een van de concentratielanden van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking

hebben ze wel de p r e t e n t i e I n de l i t e r a t u u r van deze elitegroep zijn de boeren o n z i c h t b a a r of ze spelen een negatieve bijrol Ze worden voorgesteld als dom en ongeciviliseerd' 'Als de situatie in m y n land niet zo onrechtvaardig was, zou Ik d e n k ik anders schryven Ik vind h e t m y n plicht om de boeren door middel v a n m y n werk t e laten zien d a t zy h e t waard zyn om een plaats te krygen in de geschiedenis Hoe ze hu.i situatie k u n n e n verbeteren, d a t ze r e c h t e n hebben en d a t daarvoor moeten vechten In de l i t e r a t u u r moeten ze geen domme, m a a r juist een sympathieke rol spelen '

Communist Ondervindt u niet veel weerstand van de regering'' 'Ja, d a t is h e t grootste probleem Onze regering besteedt veel a a n d a c h t a a n de rol van K e n i a b i n n e n het internationale kapitalisme Mensen die w a n t o e s t a n d e n m K e n i a a a n de k a a k stellen k r y g e n onmiddellyk h e t etiket communist En h e t is niet best om in K e n i a vooi c o m m u n i s t u i t g e m a a k t te worden H e t c o m m u n i s m e is de a a r t s v y a n d van h e t kapitalisme K y k byvoorbeeld n a a r de slechte verhouding tussen K e n i a en T a n z a n i a d a t h e t Afrikaanse socialisme a a n h a n g t 'Schryvers die toch voor de a r m e bevolking blyven o p k o m e n zitten in een moeilyke positie Soms worden we ondervraagd over onze ideeën, soms intimideert de politie ons Ik ben zelfs een keer gearresteerd m a a r gevangenisstraf kon ik gelukkig ontlopen I n K e n i a k u n j e zonder vorm van proces j a r e n lang opgesloten worden Een bekend s c h r y v e r als Ngugi wa Thiong'o heeft wel in de gevangenis gezeten M a a r we laten ons de mond m e t snoeren De overheid heeft genoeg a a n h a a r eigen p r o p a g a n d a s c h r y vers' Ngugi wa Thiong o is na de dood van president Kenyatta toch meer vrij gelaten Hy zit niet meer in de gevanseni^

m a a r d a a r is óok alles mee gezegd Zyn oude a m b t van professor a a n de universiteit van Nairobi mag hy niet meer h e r v a t t e n Een groot geleerde moet t h u i s zitten Het is ironisch d a t hy door allerlei universiteiten ook in het Westen wordt uitgenodigd om gastcolleges t e geven M a a r in zyn eigen land is hem de toegang tot de universiteit ontzegd D a a r o m zeg ik h y zit d a n wel m e t in de gevangenis m a a r vry is h y niet Altyd h o u d t de regering hem in de g a t e n M a a r d a t gevoel hebben veel andere Keniase schryvers ook Ik heb hetzelfde probleem H e t enige voordeel van deze absurde situatie IS d a t Ngugi s gedachten en ideeën juist omdat hy zo wordt tegen gewerkt gestimuleerd worden Bovendien heeft hy alle tyd om ze op te schryven zyn productie is enorm Toch moeten de mensen m E u r o p a zich m e t verkyken op de toestand van andere Keniase schryvers Ngugi va't op o m d a t h y een i n t e r n a t i o n a l e bekendheid is W a t de regering met hem u i t h a a l t ziet iedereen M a a r er zyn nog zoveel andere n a t i o n a a l bekende a u teurs die dikwyls nog veel meer gedwarsboomd worden juist o m d a t h e t niet m h e t buitenland opvalt Sommigen zitten jaren lang gevangen M a a r de regering zal degenen die opkomen voor de rechten van de Keniase bevolking er nooit onder Jcrygen

Advertenties voor Ad Valvas opgeven bij Bureau Van \

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen