Ad Valvas 1980-1981 - pagina 373

AD VALVAS — 24 APRIL 1981

Keniase schrijfster en hoogleraar Micere Githae Mugo:

'Op school leerde ik mijn Afrikaanse achtergrond te verwerpen en als minderwaardig te beschouwen' Een kleine, wat mollige zwarte vrouw in een groene kaftan. Het haar in talloze vlechtjes die bovenop het hoofd samenkomen in een gouden band. Een paar vlechtjes hangen met kralen erin langs haar oren. Als een kleurige bloem kwam Micere Githae Mugo binnen in een ineens dubbel zo grauw lijkende collegezaal van de VU. Deze Keniase schrijfster/hoogleraar gaf een lezing over haar proefschrift 'Visions on Africa' waarop ze bijna tien jaar geleden in Canada promoveerde. Op uitnodiging van de Nederlandse afdeling van de internationale schrijversorganisatie PEN en met subsidie van het ministerie van CRM verblijft ze een paar weken in Nederland. Ondanks haar volle programma weten we op zaterdagmiddag een gaatje te vinden voor een interview. ' 1

In zeer rap Engels met een Swahihaans accent spreekt ze over haar functie aan de universiteit van Nairobi, het belang van een eigen, nationale taal m een voormalige kolonie en de positie van schrijvers in Kenia. We zitten in de serre van het Parkzicht Hotel. Voor Nederlandse begrippen is het warm voor de tijd van het jaar, maar Micere draagt een trui onder haar kaftan, 's Ochtends IS ze naar de Albert Cuyp-" markt geweest om cadeautjes te kopen voor haar twee dochtertjes Er zijn in Kenia vnj veel vrouwen met een baan. 'De belangstelling van vrouwen voor betaald werk groeit ook in mijn land. Dat een vrouw decaan is van een faculteit met 2000 studenten en 200 stafleden is zeldzaam. Maar dat geldt ook voor Europa of Amerika. Ik ben op democratische wijze gekozen door mijn collega's. Tachtig procent van de mensen die aan de Letterenfaculteit werken zijn mannen. Dat ze ondanks dat een vrouw gekozen hebben bewijst wel dat de wil om de traditionele rolpatronen te doorbreken aanwezig is Aan de universiteit heb ik dan ook niet het gevoel dat ik gediscrimineerd wordt.' Er waren wel weerstanden tegen mijn benoeming tot decaan. Mijn rivaal was een zeer bekende en geleerde professor. Hu werkte al twee maal zo lang als ik aan de universiteit en vond dat hij meer recht had op de positie van decaan dan ik Maar ja, bij de uiteindelijke verkiezingen kreeg ik de meeste stemmen.' Kenia is al jaren onafhankelijk Is de invloed van de Engelsen nog goed merkbaar'^ 'Ja, in Kenia is de officiële voertaal Advertentie

Engels. Je praat en leert op school m het Engels. Vroeger kreeg ik op school straf als ik mijn eigen taal sprak. Sociologisch gezien is het een uitstekende methode voor een kolonisator om de autochtone bevolking te verbieden de eigen tall te spreken. Daarmee beknot je op effectieve wijze het expressieve en creatieve vermogen van zo'n bevolking. Vervreemding van de eigen cultuur IS het gevolg, en dat is de bedoeling ook.'

Swahili 'Kenia is nu al bijna twintig jaar onafhankelijk, maar de Engelse taal heeft nog altijd sterke invloed. De regering heeft nooit moeite gedaan om het Swahili tot officiële voertaal te verheffen, ze blijft het Engels handhaven. Er zijn mensen die zeggen dat het onmogelijk is om een Afrikaanse taal tot voertaal te maken, omdat er zoveel verschillende talen gesproken worden. Dat IS wel zo, maar tachtig procent van de inwoners van Kenia is min of meer het Swahili machtig. Bovendien, kijk naar Tanzania, daar is het ook gelukt. IK blijf ervoor vechten dat het Swahih de nationale voertaal wordt en dat we onze kinderen in die taal onderwijs geven. Ik vind dat een uiterst belangrijke zaak.' 'Op school leerde ik om mijn Afrikaanse achtergrond te verwerpen en als minderwaardig te beschouwen. Dat is pijnlijk. Maar het is nog veel erger om te zien hoe goed onze kolonisatoren erin geslaagd zijn om de zwarte cultuur te onderdrukken. De hersenspoeling die de mensen van mijn land hebben ondergaan is in veel gevallen prima gelukt. Ze denken dat het 't hoogste goed is om te zijn als een

westerling. Ze Ieren hun kinderen wat ze van hun eigen onderdrukkers geleerd hebben: alles wat zwart is, is primitief, dom en minderwaardig.' 'Andere mensen zijn gelukkig zo verstandig om hun kinderen wel in aanraking te brengen met de Afrikaanse cultuur Ik probeer mijn kinderen by te brengen dat ze Af n kaanse mensen zyn met Afrikaanse gewoonten, en geen Europeanen. Ik vertel ze de eeuwenoude verhalen en de traditionele geschiedenis van hun eigen land. Maar het is een zware taak, je moet voortdurend andere dingen vertellen dan ze op school leren.' 'Ik ben absoluut tegen elk systeem, waar ook ter wereld, dat mensen dwingt om anders te ssijn dan ze zijn, tegen elk systeem dat de mensen geen vnjheid laat orn te kiezen wat ze zelf willen. Het kolonialisme, of ruimer het imperialisme, is zo'n systeem Het onderdrukt de cultuur van de eigenlijke bewoners van een land, dwingt ze tot andere gewoonten, tot het spreken van een andere taal, steelt het land van de mensen en laat ze er vervolgens tegen een hongerloon op werken enzovoort, enzovoort Al die dingen zijn met Kenia gebeurd, en ik ben daar heel boos om. Heel erg boos.' U segt dat de sociaal-economische en politieke situatie van een land een onmiskenbare invloed uitoefent op de literatuur van dat land Hoe ziet u die invloed op uw eigen werk'' 'Kijk, schrijven ts een creatief proces Een auteur wordt al dan niet bewust in de keuze van sijn of haar onderwerpen, thema's, materiaal en noem maar op door de cultuur waarin hij of sij leeft Literatuur ts net als andere kunstvormen een product van de maatschappij waarin se tot stand is gekomen De mensen uit Kenia sullen de cultuuruitingen van Kenia beter begrijpen dan mensen uit Europa, omdat se self in dat land leven En dat geldt voor allallaalle landen Ik vind ook dat poesie en drama een middel kunnen sijn om mensen hun omgeving en cultuur beter te leren kennen Literatuur IS een vorm van communiceren tussen auteur en leser '

Boeren 'In mijn poëzie en toneelwerk wil ik de realiteit van Kenia weergeven Ik wil laten zien hoe het leven is van de grootste bevolkingsgroep van Kenia de boeren, met hun problemen, hun armoede vaak, hun strijd tegen het onrecht. Ook deze mensen maken de geschiedenis van Kenia uit. Niet alleen die kleine elite van industriëlen en blanken, al

Kenia ligt m Oost-Afrika en is ongeveer seventien maal so groot als Nederland Het land werd m 1963 onafhankelijk nadat het eerst een protectoraat en vanaf 1920 een kolonie van Engeland geweest was Al in de jaren '20 versette de autochtone bevolking van Kenia sich tegen het koloniale bewind Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het verset een steeds grimmiger aansien De Engelsen hadden vooral te duchten van de seer gevreesde Mau Mau-bewegmg In 1952 kondigden se de noodtoestand af De leider van de Mau Mau-beweging, Jomo Kenyatte, werd gevangen genomen Uiteindelijk moesten de Engelsen toch het onderspit delven Kenia werd onafhankelijk en Kenyatta verwierf het presidentschap Net als bij wijlen president Tito van Joegoslavië wist hij uit de talrijke stammen die Kenia telt een nationale eenheid te smeden Een bloedige stammenoorlog soals die in Biafra is gevoerd kon vermeden worden Kenyatta stierf in augustus 1978 Zijn opvolger werd Daniel Arab Moi Kenia staat bekend als een van de meest stabiele jongen Afrikaanse staten Desondanks nemen in het land self de spanningen wel toe Ook Kenia heeft te lijden van de enorm gestegen olieprijsen en de internationale economische teruggang Op nationaal niveau kampt het land met een gebrekkige infrastruktuur, werkloosheid, toenemende corruptiepraktijken en een niet te stuiten bevolkingsgroei De verhouding met de buurlanden is bepaald niet ontspannen Kenia hangt het kajntalistische systeem aan, buurland Tansania is geschoeid op socialistische leest Dit leidt regelmatig tot vijandelijkheden over en weer De verhouding met Oeganda is sinds de val van Amin koel te noemen Het grootste gedeelte van de Keniase bevolking is afhankelijk van de landbouw, maar slechts een klein gedeelte van het land is vruchtbaar Vorig jaar werd Kenia getroffen door een enorme droogte die vooral in het noorden veel slachtoffers eiste Minister J de Koning bracht een werkbesoek aan het land Kenia is een van de concentratielanden van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking

hebben ze wel de pretentie. In de literatuur van deze elitegroep zijn de boeren onzichtbaar of ze spelen een negatieve bijrol. Ze worden voorgesteld als dom en ongeciviliseerd' 'Als de situatie in mijn land niet zo onrechtvaardig was, zou ik, denk ik, anders schrijven. Ik vind het mijn phcht om de boeren door middel van mijn werk te laten zien dat zij het waard zyn om een plaats te krijgen in de geschiedenis Hoe ze hu.i situatie kunnen verbeteren, dat ze rechten hebben en dat daarvoor moeten vechten In de literatuur moeten ze geen domme, maar juist een sympathieke rol spelen '

Communist Ondervindt u niet veel weerstand van de regering'' 'Ja, dat is het grootste probleem Onze regering besteedt veel aandacht aan de rol van Kenia binnen het internationale kapitalisme Mensen die wantoestanden in Kenia aan de kaak stellen krygen onmiddellyk het etiket" communist En het is met best om in Kenia voor communist uitgemaakt te worden Het communisme is de aartsvyand van het kapitalisme. Kyk byvoorbeeld naar de slechte verhouding tussen Kenia en Tanzania, dat het Afrikaanse socialisme aanhangt.' 'Schryvers die toch voor de arme bevolking blyven opkomen zitten in een moeilyke positie Soms worden we ondervraagd over onze ideeën, soms intimideert de politie ons Ik ben zelfs een keer gearresteerd, maar gevangenisstraf kon ik gelukkig ontlopen. In Kenia kun je zonder vorm van proces jaren lang opgesloten worden. Een bekend schryver als Ngugi wa Thiong'o heeft wel in de gevangenis gezeten Maar we laten ons de mond niet snoeren. De overheid heeft genoeg aan haar eigen propagandaschryvers.' Ngugi wa Thiong'o is na de dood van president Kenyatta toch weer vrijgelaten 'Hy zit niet meer in de gevanijeiH^

maar daar is óok alles mee gezegd Zyn oude ambt van professor aan de universiteit van Nairobi mag hy met meer hervatten. Een groot geleerde moet thuis zitten Het is ironisch dat hy door allerlei universiteiten, ook in het Westen, wordt uitgenodigd om gastcolleges te geven Maar in zyn eigen land is hem de toegang tot de universiteit ontzegd Daarom zeg ik, hy zit dan wel niet in de gevangenis, maar vry is hy met Altyd houdt de regering hem in de gaten Maar dat gevoel hebben veel andere Keniase schryvers ook Ik heb hetzelfde probleem ' 'Het enige voordeel van deze absurde situatie IS dat Ngugi's gedachten en ideeën juist omdat hy zo wordt tegen gewerkt gestimuleerd worden Bovendien heeft hy alle tyd om ze op te schryven, zyn productie is enorm ' 'Toch moeten de mensen m Europa zich niet verkyken op de toestand van andere Keniase schryvers Ngugi valt op omdat hy een internationale bekendheid is. Wat de regering met hem uithaalt ziet iedereen Maar er zyn nog zoveel andere, nationaal bekende auteurs die dikwyls nog veel meer gedwarsboomd worden, juist omdat het niet in het buitenland opvalt Sommigen zitten jaren lang gevangen Maar de regering zal degenen die opkomen voor de rechten van de Keniase bevolking er nooit onder krygen '

Advertenties voor Ad Valvas opgeven bij Bureau Van V

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen