Ad Valvas 1980-1981 - pagina 127

ADVALVAS —31 OKTOBER 1980 dustrialiseerde landen zullen mis-

schien nog wel in staat zijn het nukEredoctor Frank Barnabyoverde toenemende kans op een atoomoorlog: leaire afval veilig op te bergen,

'Hoop vestigen op kleine fanden' 'Zorg ervoor dat iedere student gekonfronteerd wordt met het gebruik van de wetenschap voor oorlogsdoeleinden, als een vast onderdeel van het studieprogramma. Neem initiatieven in uw beroepsvereniging, gericht op uitspraken en maatregelen die de wetenschappelijke aandrijving van de wapenwedloop tegengaan. Probeer artikelen in de vakbladen te krijgen, die het militaire gebruik van de wetenschap aan de kaak stellen.' Deze zaken drukte dr. Frank Barnaby zijn gehoor op het hart, de dag n a zijn erepromotie op de honderdste dies van de Vrije Universiteit. Tijdens de plechtigheden op de VU-verjaardag zelf was er geen tijd geweest voor toespraken van de negen eredoctores, vandaar dat Barnaby was uitgenodigd voor het houden van een voordracht voor de fakulteit der wiskunde en natuurwetenschappen. Een uitnodiging die hij graag had aanvaard, zei hij, omdat het hem de gelegenheid bood een paar dingen nog eens scherp in het licht te brengen voor een gezelschap van op een speciale manier betrokkenen. De kans is overigens duidelijk aanwezig dat het niet bij deze ene toespraak van Bamaby voor een VUgehoor zal blijven. Zoals Ad Valvas vonge week al meldde is er een plan om de nieuwe eredoctor vanaf september volgend jaar voor twee jaar een deeltijdse aanstelling als hoogleraar op de VU te geven; aan de Vereniging voor Wetenschappelijk Onderwijs op Gereformeerde Grondslag is gevraagd voor dit speciale doel de financiën beschikbaar te stellen. Af te meten aan de opkomst bij de voordracht op 21 oktober, zal Bamaby over gebrek aan belangstelling niet te klagen hebben. In de grote kollegezaal van het natuurkundig laboratorium moesten de later binnengekomen belangstellenden zich met een plaatsje op de trappen tevreden stellen, wat de bijeenkomst een soort zestiger-jaren-sfeer gaf. Prof. Johan Blok, die het geheel voorzat, introduceerde Bamaby als iemand die als jong kemfysikus de Britse atoomproeven in Australië had meegemaakt, maar die ervoor had gekozen zich te wijden aan de strijd tegen de kemwapenwedloop. Daarna kreeg de direkteur van het Stockholm International Peace Research Institute zelf het woord. 'Zestigduizend atoomkoppen staan er opgesteld op de wereld. Daarvan zijn er 15.000 strategisch, 45.000 taktisch; van de strategische kernkoppen zijn er 9000 in Amerikaanse handen, 6000 behoren er tot het Russische atoomarsenaal. De totale vernietigingskracht van deze bommen bedraagt 16.000 miljoen ton TNT, oftewel 4000 ton TNT per hoofd van de wereldbevolking.'

Hans Schumacher

Ruim helft natuurwetenschappers zit in militaire sector Bamaby besluit zijn betoog met te wijzen op de enorme impuls die technologische vernieuwingen uit hebben doen gaan op de wapenwedloop. V6ór de tweede wereldoorlog was het militaire onderzoek van ondergeschikte betekenis; nu werkt meer dan de helft van alle natuurwetenschappers en technici ter wereld in de militaire sektor, en wordt elke tak van wetenschap zorgvuldig nageplozen op eventuele bruikbaarheid voor oorlogsdoeleinden. Nogmaals stelt Bamaby dat de vernieuwingen die de wetenschappers produceren soms de politici een kant op kunnen sturen die zij eigenlijk niet willen.

m

Olie Wat zou oorzaak kunnen zijn vah een kernoorlog? Voor de komende tien jaar ziet Bamaby vooral konfliktstof opgestapeld liggen in het toenemend gebrek aan grondstoffen, met name olie. De instabiliteit in het gebied rond de Perzische Golf, op het moment zo treffend geïllustreerd door de oorlog tussen Irak en Iran, kan konflikten opleveren die de wereldvrede zullen bedreigen zodra de supermachten erbij betrokken raken. De betrokkenheid kan bijvoorbeeld ontstaan via de internationale wapenhandel, de grootste business ter wereld met een omzet van 30 miljard dollar per jaar, en met een groeiende deelname van Derde-Wereld-landen. Barnaby ziet de ongekontroleerde groei van de wapenhandel als een van de gevaarlijkste ontwikkelingen die gaande zijn. Ook de kernwapentechnologie raakt steeds meer verspreid; landen die in staat moeten worden geacht op korte termijn een kernbom te produceren zijn Argentinië, Brazilië, Egypte, Irak, Israel, Libie, Pakistan, Zuid-Afrlka, ZuidKorea, Taiwan.

Met één klap

In de verhouding tussen de beide

Hiroshima-bommen gericht

De gevolgen van een eventuele kernoorlog komen kort aan de orde. 'De meeste stadsbewoners in het Noorden zullen onmiddellijk worden gedood, de meeste plattelandsbewoners zullen de op langere termijn werkende stralingsef(ekten niet overleven. De ekologische gevolgen die zich op grote schaal zullen voordoen zijn niet te

minuten) betekent een aanzienlijke verhoging van de kans op een kernoorlog-bij-vergissing. Enige tijd geleden waren er Amerikaanse computerfouten in de publiciteit die een atoomalarm hadden veroorzaakt, en het SIPRI denkt dat de Russische computers slechter zijn dan de Amerikaanse.

voorspellen. In feite valt er geen garantie te geven dat het inzetten van de bestaande kemwapenvoorraden niet de uitroeiing van het menselijk ras zou inhouden.'

Op elke grote stad 2000 Bamaby bestookt zijn gehoor met cijfers. Met sarkastische humor bespreekt hij de problemen van de subtop-militairen die nieuwe doelen moeten verzinnen voor de steeds groeiende kemwapenvoorraad, terwijl nu reeds op iedere grote stad op het Noordelijk halfrond gemiddeld het ekwivalent van zo'n 2000 Hiroshima-bommen gencht staat 'and this includes Amsterdam, of course'.

tot 30 meter kunnen reduceren. Onder die omstandigheden zouden wél de wapens van de tegenstander met één eerste klap kunnen worden uitgeschakeld (first-strike capability). De Minuteman moet, vanwege zijn relatieve onnauwkeurigheid, op een stad gericht zijn om betekenis te hebben; daarentegen heeft vergroting van de nauwkeurigheid alleen zin als de nieuwe raketten geprogrammeerd worden op militaire doelen. Bamaby ziet hierin de voornaamste achtergrond voor de omstreden 'presidentiële richtlijn nr. 59', waarin officieel de Amerikaanse overgang van een 'countercity' naar een 'counter-force' strategie werd afgekondigd. Volgens de SIPRI-direkteur wil president Carter eigenlijk helemaal niet deze kant op, die op weg voert naar de buitengewoon instabiele situatie waarin aan beide zijden een 'firststrike capability' zou bestaan, maar wordt hij ertoe gedwongen door de technologische vernieuwingen. Overigens wordt de vergroting van de nauwkeurigheid vooral mogelijk gemaakt door toepassing van de nieuwste resultaten op het gebied

supermachten USA en USSR wijst Bamaby twee ontwikkelingen aan die beide de denkbaarheid van een atoomoorlog dreigen te vergroten. De eerste is de vergroting van de nauwkeurigheid van de strategische wapens. De Minuteman-III waarover de Verenigde Staten op het ogenblik beschikken kan een atoomkop van 200 kiloton vervoeren over een afstand van 10.000 km en komt dan gemiddeld één op de twee keer binnen 300 meter van het beoogde doel terecht. Dat is onvoldoende om een Sowjet-raket in zijn silo uit te schakelen. Het nieuwe nchtsysteem dat voor de geplande MX-raketten is uitgedokterd moet echter het gebied van de een-optwee trefkans-terugbrengen tot 100 meter om het doelwit, en nog nieuwere ontwikkelingen waarvan sprake is zouden die afstand zelfs

van de miniaturisering van computers, een gebied waar de USSR een achterstand van twee ä drie jaar heeft; maar Bamaby verwacht wel dat de Russen een counter-force strategie met een counter-force strategie zullen beantwoorden zodra ze daartoe in staat zijn. De tweede hachelijke tendens in het Amerikaans-Russische krachtenveld die door Bamaby wordt genoemd IS de introduktie van taktische wapens met een groot bereik, waarmee een oorlog in Europa zou kunnen worden uitgevochten. De vergroting van de trefkans speelt ook hier een belangrijke rol. De Russische SS-20 is op het ogenblik nog niet nauwkeurig genoeg om te dienen als vechtwapen (in plaats van middel van afschrikking), maar zal dat volgens Bamaby binnenkort wél zijn.

Vanuit de zaal is het later, in het diskussie-gedeelte van de bijeenkomst, de bekende evangelisch-radikaal dr. Hans Feddema die deze laatste stelling van de spreker aanvalt. 'Als de politieke leiders echt zouden willen, zouden zij de wapenwedloop toch wel kunnen stoppen? Wordt het niet tijd dat het SIPRI duidelijk stelt dat wij de verkeerde leiders hebben gekozen?' Bamaby antwoordt dat er sprake is van een geheel van militaire, industriële, bürokratische en akademische pressiegroepen die de voortgang van de wapenwedloop in stand houden, maar hij erkent dat de kwestie inderdaad in essentie politiek van aard is. Tot een uitspraak over politieke leiders laat hij zich echter niet verleiden; het SIPRI heeft een reputatie van neutraliteit hoog te houden.

Computerfouten

Kernenergie

De Amerikaanse Pershmg-II, die klaar zou moeten zijn in 1983, kan dan vanaf lanceerbases in WestDuitsland belangrijke plaatsen in de Sowjet-Unie bereiken, en dat binnen vier minuten. De verkorting van de waarschuwingstijd (ter vergelijking: een interkontinentale raket heeft een vluchtduur van 30

Een andere vraag uit de zaal gaat over kernenergie. 'Dat is een erg, erg moeilijke kwestie', begint de eredoctor voorzichtig, maar dan laat hij toch wel een duidelijke opinie blijken: 'Elk land dat een kernenergieprogramma van enige omvang heeft is ook in staat om atoombommen te maken. De hoog-gein-

maar in de Derde Wereld ligt dat anders. We zullen echter zeker niet de Derde-Wereld-landen kunnen afhouden van de toepassing van kernenergie als we daar in het Noorden zelf grote programma's voor hebben lopen. Ontwikkeling van alternatieve energiebronnen zou daarom erg belangrijk zijn.' De te verwachten vraag: 'wat denkt de SIPRI-direkteur van de IKVleus "Kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland"?' Barnaby: 'Ik geloof niet in eenzijdige ontwapening op zich; het is een voorwaarde voor ontspanning dat aan beide kanten een gevoel van veiligheid blijft bestaan. Dat laat overigens nog veel toe, gegeven het huidige over-potentieel aan vernietigingskracht. Ik voel me het meest gerechtigd te spreken over de situatie in mijn eigen vaderland. De enige funktie van de Britse atoommacht is dat die onze premier een toegangskaartje verschaft voor de internationale topkonferenties. De kosten voor het vernieuwen van die kernmacht zouden de komende jaren 5 miljard dollar bedragen. Dat wordt dan wel een beetje duur kaartje, in een situatie waarin de ekonomische krisis ons systeem van sociale voorzieningen doet schudden.'

Toenemend verzet Ondanks alles meent Bamaby dat er toch nog wel hoop is voor de toekomst. Hij verwijst naar de aktie voor Europese nukleaire ontwapening, die in Engeland een duidelijke opleving meemaakt nadat er sinds het begin van de zestiger jaren weinig meer was gebeurd. Ook noemt hij het debat in Denemarken over het al dan niet voldoen aan de 'morele' NAVO-verplichting het defensiebudget ieder jaar met 3 % reëel te verhogen, en het toenemend verzet tegen de nieuwe 'Eurostrategische' raketten in verschillende ^WesteuIropese landen. 'Debewapeningslasten zullen steeds drukkender worden nu ze niet langer gefinancierd kunnen worden uit een groeiende ekonomie. We moeten onze hoop vestigen op kleine landen, die in onafhankelijke akties initiatieven kunnen nemen om onder die druk uit te komen. Ongebonden landen als India, Mexico, Zweden en Joegoslavië voorop, maar ook landen als Canada, Nederland en Roemenie. Als er voldoende pressie komt van de publieke opinie moet de kemwapenwedloop gestopt kunnen worden.' Uitvoeriger äijn de opvattingen van dr. C.F. Barnaby weergegeven in zijn boekje 'Vredesverwachtingen', Meulenhoff 1980, prt)s f 17,50. De eerste druk is bijna uitverkocht, de tweede volgt over enkele weken. Gedetailleerde informatie over de kemwapenwedloop is te vinden in het SIPRI Yearbook dat elk jaar verschijnt.

VU-orkest zoekt nieuwe leden In november geeft het VU-orkest voor de tweede keer van dit jaar een concert in het kader van VU100. Met het oog hierop zoekt het orkest op korte termijn nieuwe leden. Er is vooral een tekort aan mensen die altviool, cello, contrabas, klarinet of hobo spelen. Het VU-orkest is een amateur-studenten-symfonieorkest en telt op het moment ongeveer 70 leden. Het orkest staat onder leiding van Daan Admiraal die zowel een studie hobo als een studie orkestdirektie aan het Amsterdamse Conservatorium voltooide. Elk jaar geeft het orkest drie concerten. Aan ieder concert gaat een repetitieweekend vooraf. Verder wordt er op woensdagavond van 19.30 tot 22.30 uur gerepeteerd. In het verleden zijn verschillende programma's voor'radlo of televisie opgenomen. Degenen die belangstelling hebben voor het orkest zijn welkom op een van de komende woensdagavonden, in de kerkzaal van het hoofdgebouw (16e verdieping). Voor verdere informatie: Hanneke Everts, Ie Helmersstraat 249', tel. 160930 of Sonja Huising, Brouwersgracht 169', tel. 263844.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen