Ad Valvas 1980-1981 - pagina 351

AD VALVAS — 3 APRIL 1981

De vier grote partijen in een forumdiskussie over 'Arbeid, nu en in de toekomst'

Hoe politici de werkloosheid in vier jaar gaan oplossen met deeltijdbanen Met het werkgelegenheidsprobleem zijn we de ko­ mende jaren nog wel zoet. In de programma's van de politieke partijen vinden we allerlei oplossingen , voor het herstel ?van de arbeidsmarkt. Naast grote verschillen is één punt dat steeds weer genoemd wordt: deeltijdarbeid. De vier grote partijen zijn het er wel over eens dat een herverdeling van arbeid , beslist noodzakelijk is. De problemen die deeltijdar­ beid met zich mee brengt, zoals inkomensverminde­ ring, hogere kosten voor de werkgever en doodeen­ voudig onwil bij werkgevers èn werknemers, wor­ den voor het gemak maar over het hoofd gezien. Vorige week vond er op de VU een forumdiskussie plaats ter afsluiting van het Studium Generale 'A r­ beidrnu en in de toekomst'. Daarbij waren verte­ genwoordigers van de vier grote partijen aanwezig: Van der Doef voor de PvdA, Terlouw voor D'66, Riet­ kerk voor de VVD en Van Houwelingen voor het CDA. Om beurten kregen de politici de gelegenheid om hun standpunt ten aanzien van arbeid weer te geven. Hier herhalen we ze in het kort, af en toe aan­ gevuld met fragmenten uit de diverse partijpro­ gramma's. De diskussie die volgde kan op zijn zachts gezegd geanimeerd genoemd worden. Twee onder­ delen eruit bespreken we. Hoe d e n k t D'66 h e t e n o r m e werk­ loosheidsprobleem de komende vier j a a r te g a a n bestrijden? De partij gaat in h a a r p r o g r a m m a uit van de ïealistisch genoemde stelling d a t volledige werkgelegenheid in de huidige economische min­situatie een illusie is. De enige oplossing voor h e t probleem van de s c h a a r s t e a a n werk, is de bestaande arbeid eerlijker te verdelen door h e t op grote schaal invoeren van deeltijd­ arbeid. De overheid moet in dit ver­ band h e t goede voorbeeld g a a n ge­ ven en m h e t overleg tussen werk­ nemers en werkgevers moet zij gaan pleiten voor de t o t s t a n d k o ­ ming van deeltijdbanen in h e t be­ drijfsleven. J a n Terlouw ­ fraktie­ voorzitter en lijsttrekker v a n deze partij ­ o n d e r k e n t dat h e t scheppen van 150.000 deeltijdbanen zeer a m ­ bitieus is, m a a r a c h t h e t niet o n m o ­ gelijk. Hij zei daarover vorige week maandag: 'In een land als Zweden met 7 mil­ joen inwoners heeft m e n 1,7 miljoen deeltijdbanen. Ik weet d a t d a a r veel meer vrouwen dan in Nederland werken, m a a r desalniettemin ge­ ven die getallen toch a a n d a t er wel iets moet k u n n e n . ' D a a r n a a s t d e n k t de partij zo'n 140.000 arbeidsplaatsen in de wo­ ningbouw, de kwartaire sector en het bedrijfsleven te k u n n e n realise­ ren. De 1,5 p r o c e n t economische groei waar D'66 v a n u i t gaat zal terecht moeten komen m deze laat­ ste categorie, w a n t d a t biedt de bes­ te g a r a n t i e voor h e t scheppen van arbeidsplaatsen. Het verkiezingsprogramma van de democraten vertoont op dit p u n t een overeenkomst m e t ' S a m e n a a n het werk', h e t p r o g r a m m a van de VVD. Ook de liberalen zijn van me­ ning d a t de economische groei ­ naar h u n verwachting zeker niet hoger dan 2 procent ­ aangewend moet worden om de positie van h e t bedrijfsleven te versterken. Om de economie en de werkgelegenheid te verbeteren a c h t de VVD h e t van uiterst belang dat de collectieve las­ ten verminderen en d a t de investe­ ringen vermeerderen. 'De d r u k van de collectieve uitgaven op de p a r t i ­ culiere sector is te zwaar geweest en dat heeft geleid J o t uitstoot van arbeid en exportverlies. D a a r n a a s t moet ik vaststellen d a t we m e t el­ kaar in de inkomenssf eer op een te grote voet hebben geleefd,' aldus Koos Rietkerk de scheldende f rak­ tievoorzitter van de W D Hij a c h t dit absolute voorwaarden voor h e t uitbreiden van de werkge­ legenheid m e t 50 a 7"^ 00 ) arbeids­

Peter van Efk Jannetje Koelewfi invoering v a n een m o d e m indus­ triebeleid w a a r i n de n a d r u k ligt op produktievemieuwing, vooral in de particuliere sector gerealiseerd moeten worden. 'We moeten ons met elkaar m e t een e n o r m e inzet r i c h t e n op herindustrialisatie en h e t bevorderen van kleinschalige particuliere initiatieven.'

groting van de welvaart,' zo zei Van Houwelingen, 'betaalde arbeid voor ieder die d a t wil is h e t streven. Arbeid m a a k t h e t leven zinvol. Er moeten 300.000 b a n e n bij komen. Een groot gedeelte van die b a n e n moet uitgezet worden in deeltijdar­ beid, zodat zoveel mogelijk m e n s e n e r v a n k u n n e n profiteren.' Van Houwelingen noemde de bouw en h e t energie­onderzoek als sekto­ ren waar nog plaatsen gekreéerd k u n n e n worden.

Arbeidspliclit Na de inleiding door de vier partij­ vertegenwoordigers bestond er voor de zaal de mogelijkheid tot h e t stellen van vragen. Een i n t e r e s s a n t p u n t in deze diskussie was de visie van de politici op h e t probleem: is arbeid een plicht of een recht? Van der Doef toonde zich een voorstan­ der van de arbeidsplicht. 'Iedereen heeft een persoonlijke i n s p a n n i n g te leveren ten behoeve van de voor­ ziening in maatschappelijke be­ hoeften en d a a r m e e ook in h e t eigen o n d e r h o u d k a n voorzien. Tragisch is d a t ons hele arbeids­ bestel IS gebaseerd op de vooronder­ stelling d a t een heel groot deel is vrijgesteld van betaalde arbeid. Im­ mers een loon is een kostwinners­ loon. W a t de PvdA betreft zal in de toekomst de participatie in h e t ar­ beidsproces verveelvoudigd zijn. We m o e t e n alle barrières opheffen die m e n s e n afhouden van betaald werk. Ik vind d a t h e t onvervreemd­ b a a r recht op arbeid in feitelijk beleid moet worden gerealiseerd.'

n e n geven ­ wat ik om financiële redenen al helemaal niet zie zitten ­ dan is h e t erg idealistisch om te ver­ onderstellen d a t dan alle burgers zich voldoende in zullen zetten om onze maatschappij welvarend te m a k e n . A ls j e iedereen een basisin­ komen g a a t verstrekken en van d a a r u i t die plicht t o t arbeid g a a t stellen d a n krijg je een e n o r m e ver­ storing van de maatschappelijke verhoudingen. Ik ben van m e n i n g d a t we ons dat op dit m o m e n t niet k u n n e n permitteren.' Van Houwelingen was van m e n i n g d a t in­actieven a a n s p r a a k moeten k u n n e n m a k e n op een inkomen. 'Ons sociaal zekerheidsstelsel is geen kwestie van b a r m h a r t i g h e i d . We moeten de grote groep van in­ actieven niet zien als m e n s e n die v a n u i t een stuk medelijden nog w a t inkomen krijgen. Zij hebben wel de­ gelijk r e c h t op d a t inkomen.' Ook Terlouw kon h e t niet n a l a t e n iets te zeggen over deze kwestie. Hij zei weinig moeite te hebben m e t h e t feit d a t enkelen weigeren fe arbei­ den terwijl zij toch een inkomen genieten. 'Er zijn best ethische ar­ g u m e n t e n aanwezig om te zeggen d a t er eigenlijk geen plicht tot ar­ beid is. De meeste mensen willen graag betaald arbeiden, m a a r vol­ gens mij is h e t niet werkelijk af­ dwingbaar d a t ' i e m a n d in deze bu­ r e a u c r a t i s c h e samenleving moet werken. Het is zeker niet wettelijk afdwingbaar; als i e m a n d weigert t e werken k u n je d a a r bijna niets te­ gen doen. De plicht tot arbeid zie ik veel meer ethisch afdwingbaar n a ­ melijk door de omgeving. Daardoor

voor een sterke controle, te begin­ n e n door h e t stellen van beleggings­ voors'chriften. B a n k e n moeten niet vrij zijn in de beslissing in welke o n d e r n e m i n g e n ze h u n geld steken. De overheid moet erop toezien d a t ze Investeren in bepaalde m a a t ­ schappelijke voorzieningen, bij­ voorbeeld woningbouw.' Terlouw reageerde hierop m e t de opmerking d a t die invloed van de overheid toch m a a r beperkt is. Hij ziet meer in h e t oprichten van een p o s t b a n k en een industriebank, die risicodragend kapitaal ter beschik­ king k a n stellen a a n kleine onder­ nemingen. Deze b a n k e n k u n n e n een belangrijke k o n k u r r e n t g a a n vormen voor de commerciële b a n ­ ken. 'Wat betreft de m u l t i n a t i o n a l e ondernemingen,' vervolgde Ter­ louw, 'een overheid k a n er weinig tegen doen d a t dit soort onderne­ mingen zonder meer werkgelegen­ heid k u n n e n verplaatsen n a a r h e t buitenland. J e ­ k u n t inderdaad af­ s p r a k e n maken, zoals Van der Doef zegt, m a a r dan is h e t nog m a a r de vraag wat d a a r v a n terecht komt. A l ben ik geen socialist, ik denk d a t h e t belangrijk is d a t de i n t e r n a t i o n a l e vakbeweging sterker wordt. Die zou daadwerkelijk invloed k u n n e n uit­ oefenen.' Rietkerk was bepaald een andere m e n i n g toegedaan. 'Je kan aan multinationale ondernemingen hooguit eisen d a t ze zich a a n de Nederlandse n o r m e n houden. En d a t gebeurt ook. M a a r ik wil u wel vertellen d a t ik blü ben dat er in ieder geval nog een a a n t a l goed d r a a i e n d e m u l t i n a t i o n a l s zijn. A l­ t h a n s een stukje van onze economie blijft daardoor gezond.' 'Ik vind niet d a t de overheid beleg­ gingsvoorschriften m a g opleggen a a n banken. H e t is kennelijk voor de PvdA nog niet genoeg d a t de overheid al 60 percent van h e t n a ­ tionale inkomen herverdeelt, (nee). D a a r o m zouden b a n k e n die de par­ ticuliere middelen van burgers be­ h e r e n zeker nog eens allerlei m a a t ­ schappelijke aktiviteiten als wo­ ningbouw moeten g a a n financie­ ren. D a t moet betaald worden uit de belastingen. B a n k e n hebben als t a a k om de bij h u n door de burgers gedane beleggingen op zo'n m a n i e r

Offers Voor de Partij v a n de A rbeid s t a a t de bestrijding van de werkloosheid centraal. Een betere verdeling van h e t beschikbare werk is daarvoor absolute noodzaak. Zo'n verdeling k a n tot s t a n d gebracht worden door enerzijds op grote schaal deeltijdar­ beid in te voeren. De overheid moet zelf h e t goede voorbeeld geven, m a a r zij k a n ook h e t bedrijfsleven verplichten om per j a a r een gedeel­ te van de arbeidsplaatsen om te zet­ ten in deeltijdbanen om te zetten. Anderzijds moeten we streven n a a r arbeidstijdverkorting per dag. Op die m a n i e r is ook een eerlijke t a a k ­ verdeling tussen m a n n e n en vrou­ wen t e realiseren. Voor het scheppen van meer werk­ gelegenheid ­ de PvdA denkt aan 300.000 plaatsen in de komende vier jaar ­ zijn offers nodig. Aan inkomensmatiging ontkomen we niet, maar het geld dat daaruit beschikbaar komt, moet contro­ leerbaar omgezet worden in werk en zeggenschap over winsten en investeringen. D e koopkracht van de sociale minima moet gehand­ haafd blijven. D e inkomens boven modaal zullen moeten inleveren. Daarnaast wil de PvdA het zwart­ geld circuit aanpakken, het aan­ deel van de staat in de aardgaswin­ sten verhogen, de topsalarissen van de ambtenaren e n politici ver­ minderen enzovoort. Een planma­ tige aanpak van de produktie, con­ sumptie, winsten en arbeidsmarkt is absoluut noodzakelijk voor een rechtvaardiger samenleving. Ook h e t CDA vraagt inkomensof­ fers, en ook deze partij vindt d a t de hoger betaalden meer moeten inle­ veren dan de laagbetaalden. Ze wil er alles a a n doen om de echte mini­ m a te ontzien en voor hen de koop­ k r a c h t te h a n d h a v e n .

V.l.n.r. Van der Doef, Terlouw, voorzitter C ornells, Rietkerk Prof.dr. J.P. Kuiper, hoogleraar so­ ciale geneeskunde aan de VU, was het met Van der D oef geheel eens over het feit dat er niet alleen recht maar ook plicht tot arbeid is. Hij bracht echter wel een nuancering aan. 'Ik bepleit al jarenlang een ontkoppeling van de plicht tot ar­ beid en het recht op inkomen. Het gaat namelijk om twee rechten en om twee plichten. Enerzijds be­ staat er de plicht tot arbeid die wordt omgezet in een recht, ander­ zijds moet aan het recht op inko­ men niet vooraf de voorwaarde worden verbonden van de plicht tot arbeid.' VVD vertegenwoordiger Rietkerk a c h t t e de woorden van K u i p e r uto­ pistisch. 'Pleiten voor een scheiding van inkomen en arbeid en daarbij een plicht tot arbeid h a n d h a v e n vind ik irreëel W a n n e e r wy ieder­

en Van

Houwelingen.

krijg je ook die druk op de werklo­ zen. H e t recht op inkomen k u n je echter wel wettelijk vastleggen.'

te beleggen d a t ze een optimaal ren­ d e m e n t opleveren.'

/V/et oveiiteve/en IVIultinatbnals Een ander diskussiepunt: valt er a a n de m a c h t van m u l t i n a t i o n a l e o n d e r n e m i n g e n en b a n k e n paal en perk te stellen. 'Zeer zeker,' vond Van der Doef. 'In h e t overleg tussen bijvoorbeeld Shell, Philips en Uni­ lever IS meer bereikbaar dan over h e t algemeen a a n g e n o m e n wordt. Natuurlijk moeten we onderken­ n e n d a t die bedrijven vrijwel a u t o ­ noom k u n n e n handelen. M a a r ook nationale regeringen k u n n e n zeker meer druk uitoefenen dan tot n u toe gebeurd is.' 'De b a n k e n vormen een a n d e r pro­ bleem. Het is een kwestie van poli­ tieke wil of men banken wenst te

Van Houwelingen t e n slotte g a a t h e t er niet om om de m a c h t van b a n k e n en multinationals over te hevelen n a a r de overheid. 'De akti­ viteiten van b a n k e n en m u l t i n a t i o ­ nale o n d e r n e m i n g e n moeten open en controleerbaar worden. D a a r ­ voor moeten nieuwe regels gesteld worden door de overheid. In de opi­ nie van h e t CDA is er veel mogelijk via ondernemingsraden. Het is een slechte zaak d a t de overheid in de huidige situatie zo sterk beïnvloed k a n worden door h e t a u t o n o m e be­ leid van banken.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen