Ad Valvas 1980-1981 - pagina 459

AD VALVAS — 26 JUNI 1981

9

f?»ï-^:^^«ii¥>^

van kernenergie door de overheid een goede zaak is Als ik d a t voorbeeld even verplaats, vindt mevrouw Ginjaar dan ook niet d a t we die discussie moeten voeren als P h i lips een kerncentrale wil bouwen''' Mevrouiv Ginjaar 'Ik kan me voorstellen dat je op een gegeven m o m e n t m een p a r l e m e n t a i r debat afspreekt dat een particuliere organisatie geen kerncentrale gaat onderhouden en als ze d a t wel doet d a t dan a a n die en die voorwaarden gebonden is ' Van den Anker 'Als zo'n grote industriële organisatie n u niet de bouw van een kerncentrale overweegt, m a a r de productie van een bepaalde chemische stof m e t grote implicaties voor de maatschappij, zitten we dan als politieke besluitvormer niet principieel in dezelfde situatie, d a t we ons d a a r m e e dienen te bemoeien' J e moet dan niet stoppen voor de vrijheid van de onderneming, m a a r gewoon de m a a t schappelijke implicaties oppikken en d a a r iets a a n doen '

'Vrijheid, blijheid' Umerleden Kees van den A nker (PvdA), Martin Beinema (CDA) en Nel Ginjaar-Maas

(V VD)

n Anker (PvdAl, Beinema (CDA) en Ginjaar-Maas (WD)

uren' van het onderzoek? W a a r h e t d a n op n e e r k o m t is, d a t in de diverse overlegorganen s a m e n hangende onderzoekprogramma's voor de diverse sectoren ontwikkeld worden, m a a r d a t h e t afwegen van die sectoren tegen elkaar, h e t vaststellen v a n de prioriteiten, in h e t parlement gebeurt. Met enige voldoening constateert Van T n e r d a t uit de vele discussies is gebleken, dat er weinig onenigheid bestaat over de onderwerpen die een 'zware prioriteit' moeten knjgen m h e t wetenschapsbeleid Wel is h e t volgens hem erg moeilijk te bepalen hoeveel geld je vervolgens toe moet k e n n e n aan bijvoorbeeld h e t energie-onderzoek, h e t onderzoek t e n behoeve van de gezondheidszorg of ontwikkelingssamenwerking. 'Vroeger is wel eens gesuggereerd d a t j e d a t erg mooi zou k u n n e n beredeneren Maar dat is erg moeilijk gebleken,' zegt hij Van den Anker vreest d a t door de economische malaise vooral h e t onderzoek ten behoeve van niet-kapitaalkrachtige afnemers in de verdrukking komt. Waarbij hij deze groep veel r u i m e r i n t e r p r e t e e r t d a n mevrouw Ginjaar, die er vooral niet-kapitaalkrachtige ondernemingen onder verstaat. Van den Anker heeft ook groeperingen als buurtbewoners die met een milieuprobleem zitten of gehandicaptenbonden op h e t oog. 'Ik denk d a t we deze groepen goed in de g a t e n moeten houden. Vooral m een tijd dat DE economie en H E T bedrijfsleven een zeer centrale rol spelen.' Hij vindt d a n ook d a t er een a p a r t e financiering moet komen voor wetenschapswinkels, die zich speciaal op zulke groeperingen richten. Mevrouw Ginjaar houdt, zoals gezegd, h e t oog toch wat meer g e n c h t op het bedrijfsleven Zij m e e n t d a t juist in een t y d van economische neergang meer geld gestoken moet worden in onderzoek, g e n c h t op vernieuwing van h e t bedrijfsleven.

'Economische opbrengst' Minister Van Trier is d a t duidelijk met h a a r eens. Hij wijst erop d a t een land als bijvoorbeeld Frankrijk besloten heeft de middelen bestemd voor wetenschap te vergroten van 1,8 pet. van h e t b r u t o n a t i o n a a l Produkt tot 2,5 pet. Het niveau van de wetenschapsinspanning uitgedrukt in geld is in Nederland ongeveer gelijk a a n d a t in West-Duitsland, ongeveer 2 pet. van het B r u t o Nationaal Produkt, ZIJ het d a t dit percentage m ons land momenteel w a t daalt. De 'economische opbrengst' d a a r v a n uitgedrukt in bijvoorbeeld h e t a a n t a l patenten, IS m vergelijking met andere landen erg laag. Een van de redenen daarvan is volgpns de bewindsman, dat in ons land enorrm veel geld onmiddellijk n a a r de universiteiten vloeit, w a a r h e t gebruikt wordt voor vnj onderzoek 'Er zijn een p a a r ontwikkelingen, zoals de transferpunten, waarbij een stukje

van h e t onderzoekpotentieel duidelijk gerelateerd wordt a a n belangen van h e t bedrijfsleven of van andere groepen m de maatschappij De vraag mag gesteld worden of we in de afgelopen jaren voldoende aandacht hebben besteed aan het overdragen van kennis uit het wetenschappelijk circuit naar de verschillende sectoren in de maatschappij die het nodig hebben, waaronder het bedrijfsleven. Ik denk dat die vraag negatief beantwoord moet worden. Het hele beleid van de afgelopen jaren, het innovatiebeleid maar ook ander, is er juist op gericht om die overdracht en daardoor de doelmatigheid van onze inspanning geleidelijk aan wat te vergroten.' Van Trier en mevrouw Ginjaar zijn het met Van den Anker en Beinema eens, dat de samenleving nog andere belangen heeft dan een gezonde economie en dat het wetenschapsbeleid ook daarop gericht moet zijn. Dat houdt in dat het beleid bepaalde ontwikkelingen die negatieve effecten voor de samenleving hebben af moet kunnen remmen. Beinema: 'Wij geloven dat wetenschapsbeleid mede in dienst kan staan van innovatie. Maar ik hecht eraan te benadrukken dat er naar onze opvatting een aantal randvoorwaarden zijn, zoals het milieu en de Derde Wereld, waarbinnen die ontwikkeling zich moet voltrekken.'

Kerntechnologie Hierbij doemt de vraag op of de overheid al m mag grijpen by h e t bepalen van datgene wat onderzocht gaat worden of dat zij h a a r interventie moet beperken tot h e t s t u r e n van de toepassingen van hetgeen h e t onderzoek oplevert. Van den Anker m e e n t d a t h e t onderzoek zelf al gestuurd m a g worden, een s t a n d p u n t d a t door Beinema gesteund lykt te worden Beinema 'In h e t verleden hebben we, of onze voorgangers, gemeend d a t wat wetenschap doet welgedaan is We zijn door schade en s c h a n d e wijs geworden en we hebben n u ook voorbeelden van negatieve mogelijkheden. Van d a a r u i t zul je in de toekomst anders moeten h a n d e n ' De minister vindt datje de vnje o n t wikkeling van de wetenschap niet k u n t en niet m a g belemmeren Wel m a g onderzoek, w a a r a a n gevaren verbonden zijn, a a n voorwaarden gebonden worden. 'Van de andere k a n t denk ik d a t j e de wetenschapstoepassing wel degelijk met hele strenge waarborgen k u n t omgeven, denk a a n milieu-effectrapportage, gezondheidseffectrapportage wat mij betreft. Ik denk d a t d a a r h e t aangrijpingspunt l i g t ' Mevrouw Ginjaar 'Wetend w a t we n u weten over kerntechnologie, n a melijk dat er goede en kwadp k a n ten aanzitten. D e n k t de heer Van den Anker dan d a t de toenmalige

overheden h a d d e n m o e t e n zeggen WIJ zetten dit onderzoek niet door Hadden ze door wat er a a n de h a n d was'' Van den Anker 'Dat is een ontzettend moeilijke vraag, je weet d a n meestal nog niets over de toepassingen, die k u n n e n altijd van verkeerde a a r d zyn M a a r in de verspreiding van de kennis over h e t a a n m a ken van a t o o m b o m m e n hebben we gezien d a t die kennis beperkt gehouden moet worden tot zo m i n mogelijk landen D a a r a a n zie je d a t je op een gegeven m o m e n t paal en perk moet stellen a a n hetzij h e t verkrijgen van kennis, hetzij h e t verspreiden van kennis M a a r je k u n t h e t niet in zyn algemeenheid, m e t ja of nee, beoordelen ' Een vraag die u i t e r a a r d n a u w met dit probleem s a m e n h a n g t is m h o e verre de overheid h e t r e c h t heeft of moet hebben om in de activiteiten van bedrijven in te gnjpen In de visie van mevrouw Ginjaar k a n een minister van Wetenschapsbeleid bedrijven wel stimuleren, ' m a a r verder k a n dat natuurlijk toch nooit gaan, omdat m e n baas is in eigen h u i s en d a t behoort te blijven.' Beinema 'Bij bepaalde vernieuwingen k a n een effectrapportage geen kwaad Als maatschappij moet je k u n n e n weten wat er a a n k o m t ' Ook Van Trier meent dat de overheid, zonder op de stoel van de ondernemer te gaan zitten, de plicht heeft in de gaten te houden dat er zich geen ontwikkelingen voordoen die nadelig voor de samenleving uitwerken en daar zonodig door middel van wetgeving paal en perk aan te stellen. Hij is het wel met mevrouw Ginjaar eens dat de overheid een anticiperend beleid moet voeren en het bedrijfsleven tijdig de grenzen duidelijk moet maken. mevrouw Ginjaar de angst b e s t a a t d a t op deze m a n i e r ontwikkelingen worden tegengehouden die Nederland op een onoverbrugbare a c h t e r s t a n d zullen zetten t e n opzichte van de ons omringende landen Zij wijst in dit verband op h e t DNArecombinantenonderzoek.

Geen panielivoetbal Beinema 'Ik pleit niet voor paniekvoetbal Ik vind ook d a t w a n n e e r een overheid grenzen trekt, zij d a t tijdig moet doen. Ik denk, dat m dat opzicht een verdere democratisering van h e t bedrijfsleven u i t e r m a te belangrijk is D a t in eigen k n n g , waar m de eerste plaats de v e r a n t woordelijkheden hggen, de discussie plaatsvindt. De overheid grijpt pas in als h e t mis gaat, m onze gedachtengang' Ook Van den Anker l a a t zich niet overtuigen door de a r g u m e n t e n van mevrouw Ginjaar. 'Ik denk d a t we h e t erover eens zijn d a t de m a a t schappelijke discussie over h e t al dan niet tot ontwikkeling brengen

' J e moet a a n v a a r d e n d a t de overheid m e n s k r a c h t organiseert m de universiteiten om bepaalde gebieden beter te laten bewerken Zo is er voor een innovatiegericht prog r a m m a voor biotechnologie een zekere hoeveelheid geld gereserveerd Er worden mensen uitgenodigd om mee te doen, m a a r als m e n m e t wil doet m e n h e t gewoon niet, d a t IS de eigen keus Vnjheid, blijheid zeggen we d a n Blijkbaar zyn er velen die daar wel a a n mee doen en Ik zeg dan gelukkig,' aldus minister van Trier, verantwoordelyk voor h e t wetenschapsbeleid. Hy vindt dus dat h e t nogal meevalt m e t de s t u r e n d e rol die de overheid m e t betrekking tot de universiteiten vervult Wel is hy van m e n i n g d a t er meer a a n kwaliteitsbewaking ged a a n dient te worden en d a t de continuïteit van onderzoeksprogramma's in de gaten gehouden dient te worden Uit h e t verloop van h e t gesprek bleek d a t de andere discussiepartners h e t in grote lynen m e t Van T n e r eens waren: verbaal werden de universiteiten vnj gelaten h u n onderzoeksbeleid n a a r eigen inzichten m te richten. Iets w a a r veel betrokkenen op de wetenschappelyke instellingen anders over denken Van Trier 'Mensen hier in dit h u i s weten dat ik altyd een beetje kribbig wordt als h e t woord s t u r e n van de wetenschap gebruikt wordt. J e

Literatuurstudie wordt onderschat ' Van Trier m e e n t d a t de overheid de universiteiten en individuele onderzoekers een grote m a t e van vryheid geeft 'Ik vind m e t d a t er een enorme pressie wordt uitgeoefend, m a a r ik vind ook d a t onderzoekers h u n daden moeten verantwoorden. Ze hebben de plicht ervoor te zorgen dat er behoorlyk voorbereide projectvoorstellen komen, op basis waarvan de verantwoordelyke instanties k u n n e n zeggen: j a d a t is h e t waard of dat is h e t m e t waard. Er moet meer a a n d a c h t zyn voor lange t e r m y n planning, meer continuïteit m h e t w e r k ' De tweede geldstroom, (overheidsgeld dat bestemd is voor onderzoek, m a a r dat gericht en onder bepaalde voorwaarden verstrekt wordt) moet versterkt worden, m a a r volgens Van T n e r is h e t m e t de bedoeling om voor te schryven wat wel en niet mag of moet Het zou g a a n om h e t inbouwen van kwaliteitsgaranties 'De toetsen die d a a r gelden hebben betrekking op kwaliteit en doelmatigheid, niet op de keuze van h e t onderwerp, laat s t a a n op h e t werken in de richting v a n een bepaald eindresultaat.' De vraag dringt zich op of h e t verminderen van de gelden voor h e t 'vrye' onderzoek de universiteiten m e t dwigt h u n eigen onderzoek zo in t e n c h t e n d a t ze een goede k a n s m a k e n op subsidies en aanvullende financieringen D a t zou by voorbeeld k u n n e n door zelf al a a n biotechnologie te g a a n werken, zodat by h e t verdelen van de e x t r a gelden voor dergelyk onderzoek een graantje meegepikt k a n worden Van Trier 'Wy zyn van m e n i n g d a t er echt wel redenen zyn om ook op de universiteiten en hogescholen a l t h a n s een deel van h e t d a a r beschikbare potentieel t e gebruiken voor vraagstukken die ergens in de m a a t s c h a p p y of m h e t bedrijfsleven, van belang zyn D a t geldt voor biotechnologie, ontwikkelingen, die van belang zyn voor de gezondheid, voor de farmacie, voor de industrie, etcetera D a t geldt ook voor informatica Ik denk d a t we h e t p a a r d a c h t e r de wagen s p a n n e n , als we zeggen de overheid m a g niet meer bevorderen d a t er in bepaalde gebieden waar erg veel wetenschappelyke en maatschappelyke belangen a a n de orde zyn een behoorlyke wetenschappelyke i n s p a n n i n g wordt ontwikkeld.' Op de vraag of die bevordewngspogingen van de overheid m e t h e t effect hebben van een m a g n e e t bo-

Van Trier wordt van woord stwen zelf wat 'kribbig' k u n t wetenschap niet s t u r e n in de richting van bepaalde resultaten. J e k u n t wel de toepassing van wet e n s c h a p s t u r e n ' De bewindsman m a a k t een onderscheid tussen fundamenteel, strategisch en tactisch onderzoek. De eerste twee zouden met n a m e op de universiteit geconcentreerd zyn of moeten worden ' F u n d a m e n t e e l onderzoek is duidelyk ter bevrediging van de nieuwsgierigheid en voor h e t ontwikkelen van nieuwe kennis. Strategisch onderzoek wil zeggen onderzoek gericht op toepassmgsmogelykheden van bepaalde wetenschapsgebieden, die zich op wat langere t e r m y n zullen voordoen. Het tactisch onderzoek richt zich op hele concrete vragen, die op korte t e r m y n m e t behulp van wetenschappelyk onderzoek een oplossing behoeven.'

Pressie Mevrouw Ginjaar-Maas vult a a n dat h e t tactisch- en strategisch onderzoek altyd gepaard g a a t m e t fundamenteel onderzoek 'Het is uitgesloten dat je strategisch onderzoek doet, als d a a r geen stuk fundamenteel onderzoek a a n t e n grondslag l i g t ' Van den Anker- ' D a t k a n n a t u u r l y k van elders komen.

ven een p l a a t yzervylsel: al h e t Ijzervylsel zal zien op een bepaalde m a m e r n c h t e n antwoord Van T n e r resoluut: ' D a t is niet waar, die ene m a n extra by een vakgroep, zal toch m e t als een m a g n e e t de hele vakgroep op zich n c h t e n . '

Contractresearch De socialist Van den Anker m e e n t d a t in een discussie als deze cont r a c t r e s e a r c h om de hoek komt kyken: 'Dat heeft een p a a r aardige k a n t e n en ook een p a a r gevaarlyke. In t y d e n van schaarste heeft cont r a c t r e s e a r c h de neiging zich sterk te ontwikkelen. H e t is gevaarly k als de c o n t r a c t e n te ver buiten h e t eigen onderzoeksbeleid liggen. Er moet ook voor gewaakt worden d a t de universiteit zich niet al te veel t e n g u n s t e v a n een k a p i t a a l k r a c h tige enkeling gaat ontwikkelen. Het IS een instelling t e n algemene n u t te' Ook vind Ik d a t we moeten oppassen dat onze m e n s e n m e t in de hoek komen w a a r ze teveel tyd en a a n d a c h t a a n fundraising moeten besteden D a t b r e n g t goede en kwade neveneffecten m e t zich mee

Vervolg oppag. 15

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen