Ad Valvas 1981-1982 - pagina 154

AD VALVAS — 20 NOVEMBER 1981

10

Congres over gezondheid en politiek in ontwikkelingslanden

Beste dienst aan derde wereld is verandering in eigen land Heeft politiek met gezondheid te maken? Deze vraag werd op overtuigende wijze bevestigend beantwoord op een tweedaags congres in Amsterdam. Dit congres „Gezondheid en politiek in ontwikkelingslanden" werd georganiseerd door een groep medische studenten uit Amsterdam, verenigd in de werkgroep medische ontwikkelingssamenwerking (WEMOS). Vorig jaar organiseerde zij een lezingencyclus over gezondheidszorg die landelijk de aandacht trok vanwege de hoge kwaliteit en de grote belangstelling. Het congres dat op 7 en 8 november jl. werd gehouden trok meer dan 800 deelnemers uit binnen- en buitenland. De vraag is niet öf politiek en gezondheid samenhangen, maar hoè deze met elkaar In verband staan. Slechte gezondheid, ondervoeding, infektie2dekten, hoge kindersterfte, lage levensverwachting en een hoog geboortecijfer zijn enkele kenmerken van ontwikkelingslanden. Het congres hield zich bezig met de vraag welke politieke faktoren hierbij een doorslaggevende rol spelen. Daartoe waren een 4-tal gastsprekers uitgenodigd. Prof. Vincente Navarro, gevlucht in 1962 voor Franco, arts en socioloog, hoogleraar aan de John Hopkinsuniversiteit in Baltimore, USA en schrijver van o.a. „Medicine under capitalism" en Imperialism, health and medicine"; Dr. Frits MuUer, arts, onlangs gepromoveerd op een proefechrrft over participatie van de bevolking in de gezondheidszorg van enkele Latijns-Amerikaanse landen; Prof. dr. Vincent van Amelsvoort, arts en hoogleraar van het enige Nederlandse universitaire instituut voor gezondheidszorg in ontwikkelingslanden te Nijmegen; Mw. dr. Lesley Doyal, sociologe, feministe en schrijfster van „The political economy of health".

Navarro Navarro zette in een lang, maar glashelder betoog bezield uiteen hoe Advertentie

Char/es Phaff slecht het met name in Latijns-Amerika is gesteld met de gezondheid van het grootste deel van de bevolking. Hij maakte gebruik van cijfermateriaal uit overheldspublikaties. Per 5 jaar sterven 10 miijoen inwoners aan ondervoeding. 2% Van de bevolking beheerst 80% van de rijkdom (kapitaal, land, grondstoffen). De gebruikelijke verklaringen voor de enorme armoede en ondervoeding veegt hij deskundig in de hoek: Overbevolking is onzin. Vergeleken met het Westen zijn alle ontwikkelingslanden dim bevolkt. Te weinig natuurlijke rijkdommen slaat nergens op. Het Westen komt juist, om al die grondstoffen tegen lage prijzen om te zetten in dure technologie. Voedselgebrek? Reeds lang is berekend dat er voldoende voedsel geproduceerd wordt om niemand te laten verhongeren. Te weinig gezondheidszorg? De gezondheidswerkers zijn opgeleid om curatief te werken en kunnen aUe aandoeningen ten gevolge van sociaal economische omstandigheden niet behandelen of voorkomen. Navarro hamert voortdurend op de ongeUjke en dus oneerlijke verdeling van de rijkdom In ontwikkelingslanden. Voedsel, kapitaal, land, technologische kermis is allemaal in handen van een kleine, sterk verwesterde elite. Er is een enorme concentratie van economische, financiële en politieke macht die een gelijke verdeling en echte ontwikkeling in de weg staat. De massa heeft geen macht en wordt dus uitgebuit binnen het vrije markt mechanisme. De multi (trans)nationals spelen een grote rol. Door de enorme mobiliteit van hun kapitaal zijn ze steeds in staat naar de goedkoopste arbeidskrachten en grondstoffen te zoeken voor hun peperdure technologie. De winst die op deze wijze uit de ontwikkelingslanden worden gehaald is 4x zo groot als het totale bedrag dat geïnvesteerd wordt. Als een spons worden de ontwikkelingslanden leeggezogen. De winst vloeit voor het grootste deel naar een kleine elite van zeer rijken. Slechte behuizing en sanitaire omstandigheden, ondervoeding en armoede zijn het gevolg voor de massa. Ze veroorzaken een dramatische toestand van „chrome ill-health" waartegen geen gezondheidszorg is opgewassen. Ontwikkelingshulp van het Westen geeft slechts geld, mankracht en middelen, maar doen niets aan de

strukturen. ZiJ is daarom op de lange duin- zinloos. Zolang de ontwikkelingslanden beheerst worden door het kapitalisme en Imperialisme zal er nooit iets veranderen en is alle ontwikkelingshulp slechts een druppel op een gloeiende plaat. Socialisme zal niet alle problemen Ineens oplossen. Wel schept ziJ de voorwaarden om de machtsverhoudingen fundamenteel te wijzigen. China, Cuba, Nicaragua en Chili onder Allende zijn daarvan een voorbeeld. Navarro pleit er daarom voor om het imperialisme te bestrijden. „De beste dienst die je Latijns-Amerika kunt bewijzen is de VS te veranderen."

Bevrijding Frits Muller ging in op de begrippen bevrijdende en onderdrukkende gezondheidszorg. Kenmerkend voor de laatste is dat ze gezondheid ziet als

tikel maar een recht van alle mensen. Risikogroepen krijgen de meeste aandacht. Deze gezondheidszorg staat in dienst van een revolutionair proces dat ongelijkheid en uitbuiting van een meerderheid door een minderheid wil opheffen. Aan de hand van eigen ervaring in o.a. Peru verduidelijkte FWts Muller deze begrippen met een aantal voorbeelden waarbij groepen boeren en landlozen via een proces van bewustwording hun eigen gezondheidszorg hadden opgezet. Vincent van Amelsvoort gaf tegengas. Hij plaatste wat „treiterige" opmerkingen want, zo hield hij het merendeels jeugdige publiek voor: „tussen u en n4j staan 2 generaties en een stropdas". Hij ging in op de historie van de medische ontwikkelingssamenwerking. Veel moderne begrippen bestaan al heel lang. Primary health care werd in 1950 ook al door de WHO gepropageerd d.m.v. rural health services. Geneeskunde van de armoede wordt in ontwikkelingslanden als een denigrerende westerse term opgevat. In China is de blote voeten dokter al weer op zijn retour. Veel ontwikkelingslanden willen geen primary health care, maar dokters en technologie. Cuba met zijn succesvolle medische zorg is centralistisch en specialist-georiënteerd. F\mdamenteel medisch onderzoek naar b.v. malaria vaccinaties is van veel grotere betekenis voor de gezondheid dan basisgezondheidszorg. Hü gaf geen duidelijke oplossing maar pleitte er-

Hf

een individuele zaak, met een individuele, meestal sterk somatisch gerichte aanpak. Deze gezondheidszorg wordt voornamelijk geleverd door specialisten, die curatief werken en mensen afhankelijk maken. Daarbij is deze zorg een consumptieartikel die gekocht moet worden. Hoe meer geld, hoe meer gezondheidszorg iemand kan kopen. Ontwikkelingslanden hebben veel van deze onderdrukkende gezondheidszorg. Zij bevestigt en versterkt het bestaande systeem van onderdrukking en uitbuiting en draagt daarom bij aan de sociale ongelijkheid. In scherp contrast hiermee staat de bevrijdende gezondheidszorg. Gezondheid is een verschijnsel dat afhankelijk is van sociaal economische omstandigheden. De bevolking zelf bepaalt wat voor zorg ze nodig hebben en controleren en beheren ze. Ze richt zich met name op de preventie. Specialisten spelen een kleine rol. Gezondheidszorg is geen consumptiear-

voor niet te vergeten wat hi vorige eeuwen geprobeerd en bereikt is.

Rol van het Westen Lesley Doyal tenslotte ging in op de belangrijke rol die de ontwikkeling van het westen heeft op de onderontwikkeling van de derde wereld. Het is moeilijk om exacte cijfers te krijgen uit ontwikkelingslanden over de kwaliteit van het bestaan. Ze vreesde dat de cijfers die gegeven worden geflat^ teerd zijn. In veel landen is kindersterfte geheim en waarschijnlijk angstwekkend veel hoger dan we denken. Deze slechte gezondheid wordt versterkt door de actieve politiek van veel ontwikkelingslanden om industrie te lokken met beloften over afwezigheid van milieu-beschermende maatregelen en vakbonden. In tijdschriften voor internationale zakenlieden adverteren veel ontwikkelingslanden met belastingvoordelen, goedkope arbeidskrachten en de afwezigheid van over-

heidscontrole op de produktie. Veel industrieën die in het Westen te weinig ontplooimgsmogelijkheden hebben vanwege de strenge controle komen hierop af. Deze ontwikkeling is vaak een direkt gevaar voor de gezondheid van de arbeiders en mensen in de direkte omgeving van de fabriek. Ook de export uit het Westen is een gevaar voor de bevolking. Hier afgekeurd ,Junk-food" of verboden geneesmiddelen worden geëxporteerd naar ontwikkelingslanden. Het gebruik van zeer giftige pesticiden neemt hand over hand toe zonder enige controle of bescherming van de consument. Al deze faktoren hebben een toenemende slechte invloed op de gezondheid van de bevolking en kimnen slechts met behulp van overheids (politieke) maatregelen worden tegengegaan.

Conclusie De enorme hoeveelheid feiten en ideeën die de inleiders aandroegen, werden verder bediscussieerd in forums en werkgroepen saipen met de inleiders en andere deskxmdigen. Vaak ging het om de vraag: Wat kun je het beste doen als goedwillende westerling die een bijdrage wil leveren aan de oplossing van het ontwikkelingsvraagstuk? Als vrijwilliger in een ontwikkelingsland gaan werken? Blijven en proberen hier de strukturen te veranderen? Navarro was het duidelijkst. De beste dienst die je de derde wereld kunt bewijzen is het Westen te veranderen. Ga aan het werk in eigen land en de ontwikkelingslanden zullen er op den duur van profiteren. De discussie spitste zich in verschillende werkgroepen toe op een groot aantal specifiekere problemen: opleiding gezondheidswerker, farmaceutische industrie, babyvoeding, ontwilckellngshulp, revalidatie enzovoort. Het goed georganiseerde congres toonde aan dat er een grote belangstelling in Nederland is voor gezondheid in ontwikkelingslanden. De uitstekend verzorgde dokumentatiemap, die nog op beperkte schaal verkrijgbaar is, zorgde voor de noodzakelijke achtergrondinformatie. De deelnemers spraken de verwachting uit dat het niet biJ dit ene congres zou blijven, maar een begin is van een reeks nieuwe bewustmakende aktiviteiten.

Vrouwenfilm FHlmvoorstelling - Het vrouwenoverleg Geschiedenis VU draait op 25 november de film „Rosie the Riveter" om 16.00 uur in zaal 8A-00. De flhn gaat over vrouwenarbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amerika. Tevens organiseert het Vrouwenoverleg een excursie naar de tentoonstelling „De kunst van het Moederschap" op 10 december in Haarlem. Verzamelen om 12.00 uur bij de kiosk op het Centraal Station.

mogelijke wegen zoekt om hierop te ABi/A in diskussienota 'demolcratisering en wericgelegeniieid':bezuinigen. Volgens Erik Nijhoff van

Veel nieuwe plaatsen door afschaffing hoogleraarschap ,3et hoogste salaris dat thans bij het wetenschappelijk personeel voorkomt, dat van de hoogleraren, ligt op het maximum van de hoogste ambtelijke schaal, dat wil zeggen 140.000 gulden. Het zal duidelijk zijn dat dus vooral door de afschaffing van het hoogleraarschap een aanzienlijke financiële ruimte kan ontstaan", zo luidt een passage in de diskussienota van de ABVA / KABO „Demokratisering en werkgelegenheid". In deze nota stelt de bond een aantal mogelijkheden van „Inleveren" voor de werkgelegenheid ter diskussie. Volgens de nota kan er 200 nüijoen bespaard worden op wetenschappelijk personeel. Met dat geld zouden 3000 nieuwe arbeidsplaatsen betaald kunnen worden. Met 200 miljoen gulden extra kan het hele wetenschappelijke onderwijs worden geherstruktureerd en kuimen er nog eens 3000 hoofdarbeiders bü komen.

Afschaffing van het hoogleraarschap levert niet alleen geld op, maar betekent ook demokratisering van het wetenschappelijk onderwijs. Het wetenschappelijk personeel zou gesplitst moeten worden in docenten en hoofddocenten, die beide een vaste onderwijs- en onderzoelcstaak hebben. Een hoofddocent onderscheidt zich van een gewone docent door ziJn bestuurlijke en leidinggevende taken. Wetenschappelijke assistenten blijven bestaan, maar mogen niet meer dan een kwart van hun tijd aan onderwijs besteden. Ze zijn tenslotte voor hun opleiding en vorming aangenomen. De hoogleraar is in deze opzet overbodig, want de vakgroep is als kollektief verantwoordelijk voor de leeropdracht en ziJn „management-funktie" wordt door de hoofddocenten overgenomen. Op deze manier wordt al een hoop geld uitgespaard. Verder zullen

docenten en hoofddocenten minder verdienen dan nu. De eersten zullen ten hoogste twee keer modaal verdienen (68.000 gulden) en de hoofddocenten niet meer dan 2,3 keer modaal (79.000). De bond denkt zo in totaal 200 miijoen te besparen.

de ABVA is de centrale leiding van de ABVA/KABO Jalikant" tegen de voorstellen, die in een "aparte arbeidsplaatsenovereenkomst voor het wetenschappelijk onderwijs gestalte zouden moeten krijgen. ,Maar die centrale leiding is sowieso tegen een apart beleid VOor verschillende sektoren." Voorlopig is de nota alleen bedoeld om een diskussie op gang te brengen binnen de bond. Erik Nijhoff: „Er is vorige week wel door de leden over vergaderd. Veel waren er voor, maar hadden toch enige reserve: hoe pakt het uit? Ze hebben de angst dat ze voor het geld dat ze inleveren niets aan werkgelegenheid terugkrijgen." (VP. Utrecht, LvA)

Falikant tegen Met de wens tot demokratisering hangt samen dat onderwijs en onderzoek meer maatschappelijk gericht moeten zijn. ABVA / KABO is tegen de anti-demokratische en technokratische neigingen, die de tweefasenstruktuur, de WWO'81 en de Beleidsnota voor Universitair Onderzoek uitademen. Voor de herstrukturering van het wetenschappelijk onderwijs en 3000 arbeidsplaatsen extra moet Den Haag met 200 miljoen gulden over de brug komen in een tiJd, waarin men alle

Al eens een Adje geprobeerd?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen