Ad Valvas 1981-1982 - pagina 323

'ALVA .1982

n

boodschap, wél ­hartstochtelijk­ eerbied' Nu drinkt hij gretig in wat Bhagwan over het Evangelie zegt

dan. ^'j )aal(i ;rden

een cult itue­ ring elbe­ s als r z'n ld IS laam door niets ook i­eer­ ivan tuur ,ruk­ kan on­ 1 die rlijk, nor­ lijke vens

t iets u i t k a n l e r e n . Terwijl i k d i e ken a a n h e t l e z e n w a s , h e r i n n e r d e ie een g e d i c h t v a n H e r m a n G o r t e r ik dertig j a a r t e r u g g e l e z e n h a d . heeft hij g e d i c h t n a a r a a n l e i d i n g een zelfgekozen v e r d r i n k i n g s ­ )d van de z u s v a n e e n v r i e n d . D a t dictit, d ä t r o e p t e e n b e e l d o p ! D e jerlijke r a d e l o o s h e i d e n d e p s y c h o ­ Bhe v e r g r o t i n g s w a n e n d i e j e a a n ­ sft bij m e n s e n d i e d e d o o d i n w i l l e n ook niet a n d e r s k u n n e n , w o r d t arin meer o n t h u l d d a n i n d e w e t e n ­ ^ppelijke l i t e r a t u u r . Bloem heeft e e n s e e n g e d i c h t hreven o v e r m e n s e n d i e o n t w a ­ na een p o g i n g ; m e n s e n d i e wor­ leeggepompt e n d a n o n t w a k e n . it er d ä n o m g a a t . M e n s e n z e g g e n t ze d ä t n o o i t m e e r w i l l e n m e e m a ­ deze keer zal ik m e t s t e n e n o m hals in d e B o s b a a n s p r i n g e n e n meer t e r u g k e r e n , w a n t d a t is h e t ite." D a t zijn m e n s e n d i e m e t e e n rme felheid d e d o o d inwillen. zal altijd e e n v e r s c h i l blijven b e ­ lan tussen d e a r t i e s t e n d e w e t e n ­ apper. Ze b e n u t t e n t w e e o n h e r ­ bare k r a c h t e n v a n d e g e e s t . M a a r ra met n a m e e e n s o c i a l e w e t e n ­ ap zich g a a t b e p e r k e n t o t m a a t e n )1, krijg j e wel e e n s c h i j n b a a r e x a k ­ ennis, d a t wil z e g g e n s t e e d s scher­ r geslepen m e s s e n , m a a r j e k r i j g t ik steeds m i n d e r h a m . E n h e t g a a t pslotte o m d e h a m .

^itivisten die alléén tellen tnetennoemiklui

In zijn vele kontakten met jongeren komt pater Van KUsdonk de behoefte tegen aan sterke gevoelstaal. Dat uit zich vaak in de voorliefde voor Indi­ sche religiositeit. Het fi'appeert me hoeveel studenten buiten de zichtba­ re kring van sanyassin Bhagwan le­ zen. Een paar dagen geleden nog had ik een ontroerende ervaring. Een jon­ gen, die tien jaar geleden nog een fervent lid was van de SRVU, in de UR zat en zich behoorlijk roerde en intus­ sen een aardige baan als psycholoog heeft; tien jaar geleden vond hij gods­ dienst zö achterhaald, die godsdien­ stige traditie was zo onderdrukkend geweest. J a z'n ouders ­eenvoudige diepgelovige ouders ergens op een dorp­ hadden het goed bedoeld, maar het geloof kon toch geen betekenis meer hebben. Die jongen laat mij met zalige ogen zien het boek van Bhag­ wan over het Evangelie... Ik vind het heel goed dat zo'n jongen die z'n gevoelsbehoefte altijd heeft verdron­ gen nu eindelijk zijn gevoel heeft ont> dekt en via Bhagwan tot dat besef is gekomen. Ik denk dan wel met wee­ moed en verbijstering: kennelijk heb­ ben die vele talentvolle dominees en priesters van de laatste 20 jaar hem ot> d a t pvmt niets kunnen bijbrengen. Die rivieren die vroeger levend water zou­ den hebben moeten verschaffen heb­ ben niet gestroomd. Heel mysterieus dat ze zo waren afgesloten: nu drinkt hij gretig in wat de Indiër Bhagwan over het Evangelie zegt. Van Kilsdonk vreest dat zelfs de Ec­ clesiadiensten in de Amstelkerk nog te didaktisch van karakter zijn om goed tegemoet te kuimen komen aan die emotionele reUgieuze behoefte. Hij denkt met enige weemoed terug aan de traditionele katholieke mis. Dat was altijd een viering: een uiting van vreugde, dank, jubel. Van een^ grote esthetische pracht: Mozart die werd gezongen, het Gregoriaans, een einde­ loze massa licht en bloemen. Het Romeinse missaal trouwens moet wel een wonder zijn geweest: daarin werd dag voor dag de Joodse bijbel toege­ sneden op een bepaald vieringsge­ heim met een artistieke hand die magnifiek is. J a in mijn jeugd hadden veel katholieken de ervaring: er is geen groter geluk voelbaar dan in de viering. Trouwens ik heb onlangs dat Bhagwan­festival in het Frans Otten­ stadion voor een deel meegemaakt ­ik was uitgenodigd­ en heb daar ontzet­ tend van genoten. Een geweldige vie­ ring, ten onrechte door de journalis­ ten weggeschreven, 4 ä 5000 mensen die aan het dansen waren met elkaar. Hoe dat kon technisch, ik stond er verbaasd over: ze hadden de techniek van een grote liturgie in de hand. Ik kon hun verrukking best begrijpen. Er ging een diep warm gevoel van uit. Het was niet hysterisch nee, echt niet. Dat kan ik weten want ik heb de meest uiteenlopende religieuze vierin­ gen meegemaakt.

Studenten zoeken vertroosting

KiJk, wij hebben in de Amstelkerk een prachtige muzikale liturgie, maar on­ ze prediking is zo grondig bijbels dus ik voel niets voor occultisme: 'fent I we kunnen tellen en meten moet zo op de verantwoordelijkheid voor de wereld gericht. Dat is in feite een > de !ld en gemeten worden. Maar het tamelijk vermoeiende boodschap. En laar schrikbarende reduktie van de daarbij is de analyse van de bijbel rend elljkheid als we bij dat teUen en met n biy ven. Ik noem d a t soort posi­ haast op wetenschappelijk nivo zó dat de gemiddelde dorpsjongen er geen ro­ ^t«n, ook al zijn ze ijverig als bal van begrijpt. Godsdienstigheid is dle I ren m het tellen, lui. Daar komt altijd iets eenvoudigs geweest. Nu is eeft, bij dat het positivisme didak­ het te moeilijk geworden en alleen ph, m het onderricht, bijzonder fan­ voor ingewijden goed te volgen. Een !den| |eloos is: jonge begaafde mensen grote groep studenten zoekt meer ver­ 5t«n soms na enige tijd af, omdat toen troosting zelfs als ze naar Amstel­ of een herkenning in de wetenschap ling Keizersgrachtkerk gaan. De liturgie >den. ade­ zou veel rijker moeten ziJn om emotio­ heb ' volgende is anekdotisch, maar in neel te boeien. Je merkt dat bij een ­Ues K verband grimmig signifikant: ik uitvaartdienst. Dan zijn ze zo betrok­ over [Jongens die overdag theoretische ken bij die gestorven vriend dat er een bje 'Urkunde aan de universiteit doen sterke emotie komt. Of men nu al dan iijke ' hun avonduren op de flat sly ten niet sympathiek over de kerk oor­ ffit astrologie. De uitersten roepen taf deelt, men ervaart dit dan toch als het om­ "Jar op: de smalheid van het positi­ meest diepzinnige afscheid dat ge­ dje roept de illusiebehoefte aan vierd kon worden. Onze zondagsdien­ ir je Itisme op.

sehe eten dat

sten zijn te didaktisch, een Bhagwan­ vlering is veel simpeler. Ook al vindt Van Kilsdonk dat de benadrukking van je verantwoordelijkheid via de prediking in de wereld wezenlijk is ­het geloof is perse politiek bewogen­ het vieringskarakter van de diensten zou iets sterker moeten worden. De protestantse prediking met name riep vaak op tot een taak in de wereld. De mis deed dat niet. Die riep op tot een geweldige innerlijke zaligheid. Dat heeft in ieder menselijk leven, ook in het godsdienstige, een louterende funktie: je voelt je iimerlijk genezen van je eenzaamheid, je verdriet en je wanhoop door middel van dat ge­ speelde visioen. Zou aan de andere kant godsdienstige vorming ook neurotiserend kurmen werken zoals dr. Heitink destijds bij z'n promotie stelde? Van Kilsdonk meent d a t je erg moet uitkijken met het leggen van dat ver­ band. Als je in tien klinieken thuis zou zijn en een doorsnee van de bevolking kon bestuderen zou je d a t enigszins kurmen nagaan maar biimen mijn praktij kj e tref ik mensen aan van drie generaties onkerkelijkheid met gewel­ dige sexuele angsten. Het zit hem dus vooral in de kuituur zelf èn in het geheim van het innerlijk. Behalve bij­ voorbeeld het Calvinisme hebben we in de 19e en ook 20e eeuw een burger­ lijk terrorisme gehad d a t zich zeker in erotiek en sexualiteit heel sterk mar­ keerde: het Victoriaanse tijdperk met z'n lange uitlopers. Alles in de eroti­ sche en sexuele sfeer leek ongeoor­ loofd en aUes verworden wat niet leidde tot het geordende huwelijk. Van Ussel laat in zijn proefschrift zien dat de burgerlijke schrijvers (artsen) een halve eeuw eerder waren m e t h u n afwijzing van bijvoorbeeld masturba­

tie dan de kerken. De kultuur liep hier dus vooruit op de kerkelijke formaü­ sering. Hoe komen zulke artsen daar­ toe?

Burgerlijke artsen waren kerken vóór in hun afwijzing van masturbatie Ze argumenteerden medisch het ge­ vaar van ruggemergtering. Kijk in de Middeleeuwen bijvoorbeeld, zie je glo­ baal genomen veel meer argeloosheid in sexualiteit dan in de burgerlijke tijd, ook in de toenmalige theologie. Ik ken een groot deel van het omvang­ rijke werk van Thomas van Aquino. Natuurlijk is die vóór het geordende huwelijk, ook heeft hy niet veel inle­ vingsvermogen in homosexualiteit maar toch merk je bij hem niets van die angst en veroordelingslust die je in kerkelijke geschriften van de 18e eeuw bespeurt. De Middeleeuwers wa­ ren veel argelozer wat dat betreft. Trouwens pas in de 18e eeuw raakt het privé­bed in zwang. Ja, bij de rijken natuurlijk eerder, maar ik heb het over de gewone mensen. Tot vér na de Middeleeuwen sliep men dus gewoon ergens op de grond naast elkaar. En je slaapt niet naast elkaar als je elkaar nooit aanraakt. J e vindt in die tijd ook geen moralistische literatuur over het nette gedrag in bed. Pas in de 18e en 19e eeuw komt de burgerlijke kultuur met z'n net­ heids­ en arbeidsethos. Ook het idee dat 'n mens waard is wat z'n arbeid waard is en dat hiJ zich daarin moet realiseren is nog vrij jong. Dat is toch een volstrekt novum In de kultuur, pas in de 19e eeuw uitgevonden. Daar­ vóór had men daar nooit van gehoord. Natturlijk de huidige werkloosheid

relativeer ik niet, die is voor velen een gesel ­in onze cultuur kunnen we niet zo makkelijk meer werkloos zijn­ maar ach in de vroegere culturen had je 'n geit en 'n paar kippen en hield je daar mee bezig, wandelde wat rond. Ook het Joodse volk werkte voor een groot deel niet (Jezus „wandelde" op aarde).

Netheidsethos veroorzaakt angst voor iedere roes Van Kilsdonk ziet globaal een samen­ hang tussen het netheids­ en arbeids­ ethos dat in de burgerlijke kultuur ontstond. Dat beeld van netjes zijn, onbesproken (wat zegt de buurt), een schoon huis, geen roes, want dronken­ schap is uit den boze. Dat beeld van de keurige mens veroorzaakt een ze­ kere angst voor iedere roes, ook de meest menselijke van de erotiek die nóg menselijker is dan die door de wijn wordt geschonken. Die samen­ hang tussen arbeids­ en netheidse­ thos en sexualiteit zou je verder we­ tenschappelijk moeten onderzoeken. Over sex wordt op de universiteiten te weinig nagedacht. Iets anders is het vrij plotseling onstane en intussen vrij algemene samenwonen van jonge mensen. Ook binnen die samenle­ vingsvorm tref je grote sexuele ge­ remdheid aan. Erotische spontaniteit is nog steeds niet overal victone. De mechanismen die verantwoordelijk zijn voor dat ge­ drag zijn niet eenvoudig. Je kunt die lichaamsangst niet vlotweg terug­ brengen tot de christelijke traditie. Ook in de Middeleeuwen zie je immers talloze uitingen van lichaamsvreugde, ook in de godsdienstige sfeer.

'Doelstelling als selektiekriterium ijdel gebruik van Gods naam?' Op de studiedag „VU tussen twee VUren" over de relatie tussen wetenschap en maat­ schappij nu bijna twee jaar geleden „verbijsterde" Van Kilsdonk de „high life" van de VU met zijn opmerkelijke steUingname tegen het bij­ zondere karakter van het ho­ ger onderwijs dat ernstig schade zou toebrengen aan de geloofskultuur van stu­ denten en medewerkers. Nu twee jaar later vroegen wij de pater die „boodschap" voor de VU nog eens wat nader toe te lichten. „Punt één is het goed dat er twee universiteiten in Amsterdam zijn. Dat is op zichzelf een rijkdom. Dus ik zeg niet: fuseren maar. Punt twee; het wemelt op de VU van aardige en hier en daar ook begaafde mensen. Ik denk dat wat d a t betreft VU de UvA ongeveer gelijk zijn al was dat 20 jaar geleden anders. Tenslotte heeft de UvA ook een aantal met briijante hoogleraren. Verder had tot voor kort de VU het aantrekkelijke datje er alle faculteiten had maar het toch nog kleinschalig was. Määr... iedereen weet op de VU d a t ik toch wel betreur dat het recht op bijzonder onderwijs in de grondwet zo muurvast staat. Ik hoor tot die chris­ tenen die graag 'n koalitie van nlet­ confessionele partijen zouden zien ­ de PvdA, de W D en nog andere partijen dus ­ die op dat punt de grondwet demokratisch zouden kuimen veran­ deren (in de zin dus van afschaffing van het bijzonder karakter van het hoger onderwijs).

Ktjk lager onderwijs is nog een veel natuurlijker voortzetting van de ge­ zinscultuur en het middelbaar onder­ wijs ook nog enigszins. Maar het ho­ ger onderwijs is dat niet. Principieel niet. Trouwens ook de VU zelf zal niet meer beweren dat gereformeerde ou­ ders hun kind per se naar een gerefor­ meerde universiteit horen te sturen. De student wordt immers geacht niet per se in de lijn van z'n ouders te denken maar in voUe eigen verant­ woordelijkheid z'n scholing te ontvan­ gen. Je moet dus wel als je het over bijzonder onderwijs hebt d a t onder­ scheid maken tussen de drie nivo's van onderwijs. Het gaat hier dus om die mammoet­lichamen die tot de grootste werkgevers in ons land beho­ ren: de universiteiten. Waarom zeg ik dit nu zo onomwonden en ontstich­ tend.

Christelijk geloof gediend bij deconfessionalisering Omdat ik denk dat het christelijk geloof in onze kultuur met een ont­ manteling van de confessionele uni­ versiteiten gediend zou zijn. Het pseu­ do­christeltjke imperialisme dat uit­ gaat van een bijzondere universiteit werkt biJ de deelnemers ervan on­ waarachtigheid in de hand, geloofsar­ moede en godsdienstige onvolwassen­ heid, ontneemt aan het geloof het dialoog­karakter in de kultuur en de gewone solidariteit met niet­confes­ sionele mensen. ledere bijzondere uni­ versiteit of hogeschool is als vorm van werkgelegenheid, als belangenorgani­ satie een bastion, een bolwerk dat andersdenkenden uitsluit en juist dat gesprek op één platform tussen ver­ schillend denkenden is het kenmerk van de academische gemeenschap.

In deze sfeer is geloof of geloofsbekentenis uiterst winstgevend En dat randt de authenticiteit van het geloof aan. Als ik dat zeg in het openbaar worden VU­mensen soms boos. „Zijn wij dan opUchters? " Mijn­ heer zeg ik dan u bent niet méér oplichter dan de meeste mensen. U bent helemaal niet kwaadaardiger maar u moet alleen uw inzet niet religieus motiveren. Dat u een aardige werkkring wilt hebben mag u best wensen. Maar u moet niet zeggen: dat doe ik in naam van God. Ik gun al die mensen hun broodwinning en werk maar ik gun ze niet dat ze daarbij de naam van God gebruiken want de doelstelling van de VU als selectiecri­ terium by de werving van medewer­ kers is tegen één der eerste van de tien geboden: „Gij zult de naam van de Here uw God niet ijdel gebruiken". Niet ijdel betekent hier: niet ten eigen bate. Maar op de VU zitten erg veel vriendelijke mensen. In Nijmegen óók maar de top daar is politiek nog iets grimmiger dan op de VU. Ik zou nog meer in m'n geloof beproefd worden door mensen als Van der Grinten en Duynstee dan door Van Nes of mis­ schien zelfs door Brinkman enz. De machtsfactor die in Nederland btj vol­ ledig gesubsidieerd onderwijs ont­ staat ontneemt aan het geloof z'n argeloosheid en onbaatzuchtigheid. Dat wordt door niet­gelovigen of niet zó­gelovigen des te meer gevoeld nu de conjunctuur benarder wordt. Het is op de arbeidsmarkt een voordeel om gereformeerd te zijn. De wettelijke status van de bijzondere universiteit is in het overleg met O en

Vervolg op pag. 11

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen