Ad Valvas 1981-1982 - pagina 86

AD VALVAS

6

De god van de blanken woont in hun portemo Vrijdagavond twee oktober, foyer van de Vrije Uni­ versiteit. Een groepje Marokkanen in keurige wes­ terse kostuums vormt het grote koor Ahl el Hyra. Zang en dans als muzikaal intermezzo van het drie­ daags symposium over Derde Wereldliteratuur. 'Zou dit bijdragen aan het begrip voor de Marok­ kaanse schoonmakers,' klinkt het achter ons. 's Middags hebben we Anton Wessels een gedicht horen voordragen van een achterblijvende vrouw in Marokko: '(.. )Ik ben bang, bang dat mijn hef mvj vergeet in jullie paradijs. Ik vraag u hem voor mij te behouden. Een dag na ons huwelijk is hij vertrokken met zijn koffer in sijn hand, gijn ogen gericht op de verte. (.. .)Bij u blijft hij één jaar, bij mij slechts één maand. Aan u geeft hij sijn gezondheid en zijn zweet. Bij mij komt hij alleen om weer op adem te komen (...)' Hoe ver van ons bed is de Derde Wereld? Drie dagen lang luisteren naar en praten over literatuur uit drie we­ relddelen, die wij onder de noemer Derde Wereld plegen samen te vat­ ten. Het door NOVIB, PEN en VU georganiseerde symposium begint donderdagavond één oktober ('Wri­ ter­ln­Prison Day') met poëzie van gevangen zittende dichters, voorge­ dragen door Nederlandse kollega's. Alle gedichten staan ook in de deze avond uitgebrachte bundel 'Stem van alarm, stem van vuur', die elke bezoeker krijgt uitgereikt. NOVIB­ sekretaris Sjef Theunis in zijn ope­ ningswoord: 'De stem van alarm, dat is de kreet uit de harde werke­ lijkheid, de stnjd om overleving, te­ gen armoede en ellende. De stem van vuur is het krachtig opklinken­ de protest tegen het onrecht. Hoe groter dit onrecht, hoe luider de stem van vuur zal schallen.' De gedichten spreken voor zichzelf, maar niet iedereen is tevreden met de inhoud. Een Surinaamse bezoe­ ker is boos, omdat hij anderhalf uur lang 'haat en ellende' heeft moeten beluisteren, terwijl er volgens hem 'ook zoveel vrolijkheid is in de Der­ de Wereld'. Hij krijgt driemaal antwoord: van dichters uit drie landen waar de vrijheid van schrijven systematisch wordt ingeperkt. C arlos Maria Gu­ tierrez (Uruguay): 'In de twee minu­ ten dat die meneer sprak stierven in Latijns Amerika dertig kinderen. We schrijven over zeer trieste za­ ken, ook al zijn we niet triest. Die trieste zaken zijn niet van ons, maar worden ons aangedaan door Advertentie

<§><§>

met onze studentenpas komt u ver over de minimum loongrens De Vakaturebank UITZENDBURO ­ 1 |Van Baerlestraat 45 ­ Amsterdam|

Tel 020 ­ 765246 Vijzelstraat 55 ­ Amsterdam

Tel 020 ­ 229214

de kolonisatoren van de wereld. Terwijl de kolonisatoren vrolijke gedichten kunnen maken, zijn wij gedwongen trieste gedichten te schrijven. De trieste zaken die ons overkomen zullen we blijven vertel­ len en we laten de vreugde voor het moment van de overwinning. Die dag zullen w« allemaal lachen in Latijns Amerika en ook die vriend aan de overkant zal met ons meela­ chen.' Sipho Sepamla (Zuid­Afrika): 'De gedichten die u gehoord hebt geven een beeld van de normale situatie. In mijn land wordt het leven van mijn volk bepaald door het geweld dat ons wordt aangedaan.' Wüly Rendra (Indonesië): 'Ik voel een hartstochtelijke afkeer van repres­ sie. Waarom zou ik niet woedend zijn?' Gutierrez is de enige van de drie die zijn land heeft moeten ontvluchten. HIJ heeft jarenlang gevangen geze­ ten, is ernstig gemarteld en woont nu in Madrid. Hoe brengt hij zijn boodschap over aan zijn mensen? Gutierrez: 'Werken die iDuiten Uru­ guay geschreven worden, komen nauwelijks het land binnen. Eén van de effekten van de militaire dic­ tatuur is dat schrijvers en weten­ schappers m ballingschap dood worden verklaard. Maar we zijn na­ tuurlijk met dood en het enige ant­ woord op de dictatuur is door te gaan met leven en schrijven hier.'

Pinochet De volgende ochtend luisteren we naar nog een Latijns­amerikaanse balling: de in Berlijn woonachtige Chileen Antonio Skarmeta. Na de machtsgreep van generaal Pino­ chet in 1973, waarbij president Al­ lende werd vermoord, werd de va­ derlandse grond hem te heet onder de voeten en week hij uit. Over de politieke situatie in zijn land publi­ ceerde hij de ook in een Nederland­ se vertaling uitgegeven roman 'Ik droomde van brandende sneeuw'. Binnenkort verschijnt bij uitgeve­ rij Van Gennep 'De opstand' over het volksverzet in Nicaragua. Even­ als zijn boeken is het betoog van Skarmeta die morgen doordrongen van de politieke situatie in Latijns Amerika: 'De problemen die wij hebben zijn zo enorm, dat iedereen aan het eind van elke dag blij is dat hij het overleefd heeft.' Hij zegt dat het culturele leven in zijn land een he\;ge crisis doormaakt na de komst van de 'militair­fascistische dictatuur' en vervolgt: 'Vrijheid, vrede en democratie zijn geen blij­ vende elementen. De enige manier om ze te behouden is ze diep uit te graven en leven in te blazen. Het is als met een spier: wanneer je 'm niet gebruikt, verslapt ie.' De Chileen verwijt de zogenaamde westerse de­ mocratieën dubbel spel te spelen: 'Enerzijds protesteren ze wanneer onze mensen worden opgepakt, an­ derzijds blijven ze wapens leveren aan Pinochet. De linkerhand mag langzamerhand toch wel eens we­ ten wat de rechter doet.' Niettemin vertrouwt hij op de internationale solidariteit 'van mensen die begrij­ pen dat het in Chili nu niet gaat om de keuze tussen verschillende poli­

tieke systemen, maar om de keuze tussen barbaarsheid en menselijk­ heid.' In een gesprek met ons rekent hij af met de 'schizofrenie van de schei­ ding tussen economie en cultuur.' Hij stelt: 'Cultuur is niet de som van muziek, films, literatuur, schilder­ kunst, enzovoorts, maar een ma­ nier om mensen te begrijpen. Cul­ turele en economische behoeften mogen nooit tegen elkaar worden uitgespeeld. Ze moeten juist geïnte­ greerd worden. Misschien gaan de rijke landen wel heel andere ont­ wikkelingshulp geven als ze de cul­ tuur vandearmelandenbeterleren kennen. Ontwikkelingshulp is nu vaak imperialistisch, terwijl er een dialoog zou moeten zijn tussen de 'gevers' en de 'ontvangers'. Het goe­ de van dit symposium is dat er een

Symposium over Derde Wereldliteratuur

'Onze levens werden gecontroleerd door personen die we nooit zagen. Bijna iedereen was a r m . We h a d d e n elektriciteit n o c h waterleiding. E r was één rijke m a n in h e t dorp: die had drie ballpoints, m a a r hij kon niet schrijven. Toen k o c h t ie een n a a i m a c h i n e . Zij die n a a r de stad togen genoten een hoge status, zo­ als Ik. Op school leerde ik d a t Geor­ ge Washington nooit loog en hoe een k l e m jongetje h e t t o t president k a n brengen. Zonder school h a d ik nooit k u n n e n reizen. Ik heb m e t de machtigsten der aarde gegeten, m a a r ik verlangde steeds weer n a a r mijn vroegere dorpje. Ik was niet verbaasd d a t mijn dorpsgenoten mijn boeken m e t konden lezen, w a n t ze w a r e n i n h e t Engels ge­ schreven. Ik begon mezelf wel steeds meer af te vragen waarom ik h e t zo goed h a d en zij zo a r m . T o t ik wist d a t ik m e t meer t e r u g k o n . ' Ik kon de geschiedenis niet meer t e r u g ­ draaien. Ik h a d de liefde opgevat voor een a n d e r e t a a l , hoewel die van mijn dorpsgenoten vol subtili­ teiten en n u a n c e s is. Ik beschouw h e t als een verlies, m a a r ik zal er n i e t door veranderen.' José gelooft d a t veel intellectuelen, zoals hij, in

gebeuren.' Dit laatste is volgens h a a r h e t gevolg van de domineren­ de rol die h e t Westen altijd heeft gespeeld: 'Onderdrukkers weten m i n d e r goed hoe o n d e r d r u k t e n over h e n denken dan andersom.' H e t beeld van b l a n k e n bij de Afri­ k a n e n is weinig verheffend, m a a r volgens Mineke Schipper een 'ge­ zonde antithese'. W a t h a a r bij de blanke personages in de Afrikaanse r o m a n vooral opvalt is ' h u n meer­ derwaardigheidscomplex, h u n zie­ kelijke haast, h u n eeuwige h o n g e r n a a r meer geld, meer bezit en meer m a c h t ' . Ze citeert: 'De god v a n de b l a n k e n woont in h u n p o r t e m o n ­ nee, d a a r o m hebben ze op h u n geld geschreven: God m e t ons.' H e t ons meer openstellen voor Derde W e ­ reldliteratuur 'leidt misschien nog eens tot een synthese,' aldus Mine­ ke Schipper. Is ze tevreden met de aanzetten die het symposium daartoe wellicht heeft gegeven? I n een gesprek n a afloop v a n h e t gebeuren stelt ze vast d a t de belangstelling overwel­ digend is geweest: h e t bezoekers­ a a n t a l varieerde volgens h a a r van zevenhonderd tot meer d a n duizend mensen, ' o n d a n k s de hoge toe­ gangsprijzen'. Ze b e s p e u r t tevens f ,­it

.­'\S

s 'M'.

Antonio Skarmeta: 'Het gaat in Chili om de keuze tussen barbaarsheid en menselijkheid'.

Jannetje

Koelewijn

en Simon Kooistra serieuze poging wordt gedaan cul­ tuur als contactpunt tussen rijk en arm te zien.' De verbondenheid tussen politiek, economie en cultuur betekent in zijn eigen situatie dat hij na de mili­ taire coup niet meer in zijn eigen land kan werken, aldus Skarmeta. In een artikel van ajn hand dat hij ons ter toelichting overhandigt le­ zen wij onder meer. 'Alleen in de clandestiniteit en ballingschap be­ staat de mogelijkheid je culturele identiteit te redden. Maar die cul­ tuur kan al niet meer de cultuur van de onschuld zijn (...). De troost te kunnen overleven in het buiten­ land kan niet de amputatie ver­ zachten die het gevolg is van het losgerukt zijn van het vaderland als warmtebron en culturele identi­ teit.'

Philippijnen De Philippijnse schrijver Frank Sio­ nil José hoeft niet m ballingschap te leven, maar toch heeft ook hij pro­ blemen met het 'losgerukt zijn' van de mensen met wie hij is opge­ groeid. Aan het in grote getale aan­ wezige publiek vertelt hij op ver­ rassend eerlijke wijze zijn levens­ verhaal, hoe hij is vervreemd van het kleine dorp waarin hij is opge­ groeid en waar niets verandert:

een dilemma verkeren: 'Ze verzet­ ten zich tegen de bourgeoisie, maar maken er tegelijk deel van uit. Ze identificeren zich met volk, maar staan er eigenlijk buiten. Ik zie hier geen oplossing voor. Voor mij is schrijven de enige manier om door te gaan met leven, ook al is het mis­ schien een illusie daarmee de we­ reld te kunnen veranderen. Ik ge­ loof niet dat de pen machtiger is dan het zwaard, maar ik hoop wel een nieuw licht te hebben laten schijnen.' Iemand in de zaal sugge­ reert dat 'juUie je wellicht beter kunnen houden bij mondelinge li­ teratuur, zolang het probleem van het analfabetisme niet is opgelost'. De aanwezige schrijvers reageren ontzet. 'Schrijven is het hele leven voor ons, zelfs als we niet totaal begrepen worden. Het is afschuwe­ lijk om ons te vragen met schrijven te stoppen,' aldus Maryse C ondé (Franse Antillen).

'God met ons' Mondelinge ('orale') literatuur is overigens al oeroud. Van oudsher vervult ze een belangrijke functie in Afrika, zo horen we uit de mond van Mineke Schipper. Zij is weten­ schappelijk hoofdmedewerker Al­ gemene Literatuurwetenschappen aan de VU en nauw betrokken bij de organisatie van het symposium. In een 'rondleiding' door de Afrikaan­ se literatuur verwijt ze 'ons wester­ lingen' een 'zeer gebrekkige be­ scheidenheid' en een 'relatief zwak­ begaafd inzicht in de beperktheid van de eigen visie op het mondiale

een toenemende belangstelling in onderwijskringen en dat is ook hard nodig, vindt ze, vooral om de ach­ tergrond van de vele Surinaamse, Turkse en Marokkaanse kinderen te kunnen begrijpen.

Vijfopgaven NOVIB­sekretaris Sjef Theunis stelt ons in zijn lezing 'Literatuur, cultuur en ontwikkelingssamen­ werking' vijf opgaven waarvoor we ons nu hard moeten maken: In de Noord­Zuidverhouding moeten we meer leren 'luis­ teren'. Sjef Theunis: 'Dan ont­ dekken we het westerse karakter van de huidige ontwikkelingsin­ spanning en leren hun alterna­ tieve benadering kennen, die meer aansluit bij hun cultuur­ patronen.' Hij vindt het onaan­ vaardbaar dat op dit moment bij­ na twee keer zoveel culturele ac­ coorden met rijke landen zijn ge­ sloten als met arme landen. Het verplicht maken van litera­ tuurprojecten als cursusonder­ deel voor hen die uitgezonden worden als ontwikkelingswer­ ker. Meer ruimte voor ontwikke­ lingseducatie binnen het Neder­ landse onderwijs. Er moeten culturele ontwikke­ lingsprojecten komen op het ge­ bied van literatuur, muziek, dans enzovoorts. Cultuurvemietiging door bij­ voorbeeld toerisme, massacom­ municatie en arbeidsmigratie dient te worden tegengegaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen