Ad Valvas 1981-1982 - pagina 55

/A'TEMBER1981

indNZS :or ten, maar schrikt niet terug voor politieke stellingname. 'Demokratie is ook vrijheid van meningsuiting,' zegt Tomeks, 'met name voor een politiek bewuste groep als studenten is dit recht essentieel.' Na de onrustige maanden van deze zomer gelooft Tomelcs dat N.Z.S. er niet meer onderuit kan, nog meer

7 politiek naar buiten te treden: 'Wat voor zin heeft het, te strijden voor bijvoorbeeld beter onderwijs, als de studenten geen tijd hebben om te studeren omdat ze uren in de rij moeten staan voor hun eten? Ook veranderingen in sociaal-ekonomisch vlak zijn in het belang van de studenten. En waarom zou je zo'n rijke bron aan kennis als de universiteit niet gebruiken bij het zoeken naar ekonomische hervormingen die Polen weer uit de slop helpen?' De Poolse overheid, echter, ziet dit vooralsnog niet in. Zäj heeft aangekondigd harder te zullen optreden tegen de politieke aktiviteiten van de studentenwereld, desnoods met geweld. Maar de ekonomische situatie 'verslechtert steeds meer, maatregelen van de Poolse regering blijken niet effektief. Dat, plus de toenemende propagandastroom tegen Solidamosg en N.Z.S., noodzaakt deze twee organisaties politiek steeds hardere eisen te gaan stellen. Vandaar dat Tomeks één

van de vele Polen is die gelooft dat de 'totale konfrontatie' tussen de organisaties van het volk, en de regering, onvermijdelijk is: 'De volgende stap zal een algemene staking zijn. Deze situatie van ondragelijke spanning heeft al veel te lang geduurd. We zijn nu zover dat de regering ons (d.w.z. SoUdamosQ en N.Z.S.) moet erkennen als legitieme vertegenwoordiging van de Poolse bevolking. Pas zodra we geaksepteerd zijn als volwaardige gesprekspartner kunnen we gezamenlijk gaan zoeken naar oplossingen.' Voor de N.Z.S. zal het de kunst zijn om de studenten te blijven betrekken bij haar akties. Want het gevaar is groot dat veel studenten, na de suksesvoUe strijd voor hervormingen van het afgelopen jaar, tevreden achteroverzakken. In dat geval zou de terugkeer naar de situatie van vóór augustus '80 en de ontbinding van N.Z.S. slechts een kwestie van tijd zijn.

Twee Poolse student-akthnsten

"We willen nïet de macht maar een stem in het kapittel" De onafhankelijke Poolse studentenorganisatie NZS is nog geen jaar oud, en heeft met haar 80.000 leden de kommunistische Studentenbond al ruimschoots overvleugeld. NZS is officieel door de regering erkend, maar heeft daardoor nog geen gemakkelijk bestaan. Voor ieder kantoor, iedere stencilmachine of pak papier moet worden onderhandeld. In haar korte bestaan heeft NZS al vele wapenfeiten op haar naam gebracht. De bond stichtte de eerste ongecensureerde bibliotheek in Polen, en een onafhankelijk persen informatiebureau. Dit bureau verspreidde begin juni op grote schaal de dreigbrief van de Russische kommunistische partij aan Kania en Jaruzelski. In februari organisf^erde NZS een succesvolle landelijke staking voor universioaire autonomie en voor afschaffing van de voor alle studenten verplichtte examens Russisch en marxisme. En eind mei gingen de Poolse studenten op eigen houtje - zonder steun van Solidariteit - in elf steden de straat op voor de vrijlating van de politieke gevangenen van de Konfederatie voor een Onafhankelijk Polen, de KPN. Bescheiden is NZS niet. In samenwerking met de nietkommunistische UNEP in Frankrijk willen de Polen een nieuwe internationale studentenorganisatie oprichten. De eerste besprekingen hebben twee maanden geleden in Parijs plaats gevonden. De Nederlandse studenten waren wel uitgenodigd, maar verschenen niet. De nieuwe Internationale moet dit najaar op een groot kongres in Warschau worden opgericht. Voor het overige is NZS een gewone studentenbond. Met stickers, krantjes en pamfletten, veel vergaderingen, conferenties en konflikten, en zelfs een officiële woordvoerder: Adam Fietrasiewicz, die mij graag van dienst wil zijn, mits ik in mijn artikel de volgende mededeling opneem: 'Wat de Poolse studenten graag van de Hollandse studenten zouden willen ontvangen is: 5 schrijfmachines 5 stencilmachines 1 xerox stencils, inkt, en korrektielak' Via hem kregen we een gesprek met Jarek Guzy en Teodor Klincewicz, voorzitter en plaatsvervangend voorzitter van de onafhankelijke Poolse studentenbond NZS. Jarek Guzy, studeert sociologie in Krakow, en Teodor Klincewicz zit op de technische hogeschool in Warschau. Beiden komen uit nietkommunistische arbeidersfamilies. In het kantoortje van de onafhankelijke studentenbond NZS in Warschau hebben we een gesprek. Teodor Klincewicz vertelt over de illegale voorbereidingen van NZS voor de stakingen van vorig jaar.: 'In mei 1977 werd in Krakow het eerste studenten Solidariteitskomitee SKS opgericht. Later volgden de andere universiteitssteden dat voorbeeld. SKS was een onofficiële beweging die door middel van illegale pamfletten en brochures pleitte voor wat wij de autonomie van de universiteiten noemen. Wij wilden de macht van partij en staat op de universiteiten terugdringen, zodat deze centra van vrij wetenschappelijk onderzoek zouden kunnen worden.

Geert van der Kolk van het KOR werkten zeer veel studenten. SKS stelde hier niet veel voor. Maar na augustus vorig jaar bleek dat het toch noodzakelijk was een nieuwe onafhankelijke studentenorganisatie op te richten. Onze specifieke belangen konden niet door Solidariteit behartigd worden. De basis van NZS waren de illegale studentenkommitees en het program bleef in grote lijnen hetzelfde.'

Programma Hoe siet dat program eruit? Jarek Gusy: 'Ten eerste moet het universitaire bestuur autonoom worden, onafhankelijk van de staat. In dat bestuur moet vervolgens een zo volledig mogelijke demokratie worden gerealiseerd. Ook voor de studenten.' Hoe? Paritair? One-man-one-vote? 'Volgens het nieuwe wetsvoorstel op het Hoger Onderwijs krijgen de studenten minimaal twintig procent van de zetels.' Ben je daar tevreden mee? 'In het algemeen wel. De verhoudingen zullen ook per universiteit verschillen. Overal wordt nu aan

Illegale komitee's Het komite had veel sympathie in het land, alleen in Warschau was de situatie wat bijzonder. Hier vonden veel studenten SKS te elitair en te intellectueel, ikzelf ook. We dachten dat het veel belangrijker was te helpen bij de voorbereiding van de onafhankelijke arbeidersbeweging. Ik werkte in de illegale drukkerij NOWA en voor dg arbeiderskrant ROBOTNIK. We haalden op de studentenflats geld op, veel geld overigens, voor het KOB om de ontslagen arbeiders van Ursus en Radom te ondersteunen. We hadden bezwaar tegen SKS omdat we dachten dat de studentenbeweging niet van de arbeidersbeweging gescheiden mocht zijn. Dat was in het verleden, by de opstand in 1968, het geval geweest, en dat had tot een nederlaag geleid. In Warschau was er dus geen duidelijke scheiding; in het 'apparaat'

Teodor Klincewicz

nieuwe reglementen gewerkt. Het algemene beeld is: dertig procent bij de benoeming van een nieuwe rektor, twintig procent bij andere aangelegenheden.' Ik vind dat niet so royaal. De studenten sijn toch in de meerderheid? 'Wij zien de universiteit als een gemeenschap van studenten en docenten. In vele door-en-door gedemokratiseerde universiteiten in het Westen heerst een soort anarchie, waardoor het niveau is gedaald. Wij denken niet alleen aan onze eigen belangen, maar aan het belang van de universiteit. Al onze akties zijn gericht op de verhoging van het niveau van onderwijs en onderzoek. Wü willen niet de macht op de universiteit, maar een stem in het kapitel.' NZS staakt in februari voor de afschaffing van het marxisme. Ben jij ook anti-marxist? 'Ik heb vijf jaar marxisme gestudeerd en wijs het als theoretisch en politiek systeem af. Het marxisme is een theorie van de negentiende eeuw, niet voor onze tijd. Marx heeft wel een aantal interessante ideeën voor sociaal onderzoek geleverd, maar dat is ook ailes. En verkijk je niet op de betekenis van het marxisme in de Poolse wetenschap. Het sociologisch onderzoek is me-

thodologisch volledig op de Westerse sociologie georiënteerd. De Poolse sociologen zeggen soms nog wel dat ze marxist zijn, maar dat is traditie, dat hoort er zo bij. In werkelijkheid heeft hun onderzoek met Marx niets te maken, het is gewoon wetenschap.'

Raketten Is Ronal Reagan bij de Poolse studenten even populair als bij de Poolse arbeiders? Jarek Gusy: 'Wat Reagan nu doet, een krachtig beleid tegenover de Sowjet-Unie bevordert de onafhankelijkheid van Polen. Reagan is voor ons een betere president dan Carter; Carter zou Polen eerder verraden hebben. Maar Reagan is ook een pragmatisch politikus. Iedere regering denkt in de eerste plaats aan de situatie in eigen land. Polen komt altijd op de tweede plaats. Als de omstandigheden nationaal of internationaal veranderen, kan hij een kompromis met de Russen zoeken ten koste van Polen.' Je bent voor een krachtige politiek tegenover de Sowjet-Unie, en dus ook voor de Euro-raketten? 'De Russen willen dat het Westen van de Euro-raketten afziet, terwijl ze zelf geen enkele koncessie doen.' Je bent dus voor de raketten? 'Als de Sowjet-Unie het aantal SS20 raketten niet vermindert, moeten de NAVO-raketten er komen.' Geen eensijdige stappen naar ontwapening dus? 'Zolang er niet ook over de SS-20 onderhandeld wordt, is iedere aktie tegen de Euro-raketten voordelig voor de Sowjet Unie en nadelig voor het Westen en voor Polen. Breznjev heeft een moratorium voorgesteld omdat de Russen nu een overwicht hebben. Als dat overwicht voortduurt is de demokratiseringsbeweging in Polen tot mislukken gedoemd.' Dat is een heel andere visie op de kernwapens dan die van studenten in h,et Westen. 'Jullie studenten hebben een ander perspektief, dat begrijp ik wel. Maar als ze konden zien hoe hun demonstraties hier in de Sowjetpropaganda worden gebruikt, zouden ze hun standpunt wel veranderen. Wij zijn ook tegen de raketten en militarisme, maar wij kunnen niet bij de Russische ambassade tegen de SS-20 demonstreren.' Zal deze kwestie dit najaar geen politieke problemen opleveren op het internationale studentenkongres? 'Er is geen principieel meningsverschil; wij zijn ook tegen raketten, tegen die van de NAVO evenzeer, mits we tegelijkertijd iets tegen de Sowjet-raketten kunnen doen. Een konferen tie is er trojawens voor diskussie, en meningsverschillen horen daarbij.' (UP/Utrechts Univ^siteitsblad)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen