Ad Valvas 1981-1982 - pagina 411

AD VALVAS — 18 JUNI 1982

Doctoraal-studenten gaan erheen om te leren onderzoeken, maar systematische bijdragen in ontwikkelingsperspectief ontbreken

"Antropologen en sociologen VU hebben kans gemist bij onderzoeken in Tunesië" .Alsnog inspelen" Al achttien jaar doen culturele antropologen en nietwesterse sociologen van de Universiteit van Amsterdam en de VU onderzoek in het noordwesten van Tunesië. In 1964 werd het initiatief ervoor door de UvA genomen. Begin van de jaren zeventig nam de VU de draad hoofdzakelijk over en werd coordinator van de onderzoeken. Het voordien informele karakter ervan verdween en de VU tekende een akkoord met de directie ruimtelijke ordening van de Tunesische overheid. Daarin werd vastgelegd dat studenten in het land onderzoek mogen komen doen op voorwaarde dat van sommige resultaten verslag aan de overheid wordt gedaan. In september dit jaar vertrekt de honderdste VU-student naar Tunesië. Voor „leeronderzoek", dat wil zeggen om praktische ervaring met onderzoek op te doen en te leren onderzoeken. In mei werd voor het eerst in alle achttien jaar dat beide universiteiten in Tunesië bezig zijn een symposium op de VU gehouden waarop onderzoeksresultaten werden uitgewisseld en bediscussieerd. Twee dagen lang. Voornamelijk vaktechnische discussies. De vraag of de onderzoeken ook zichtbare bijdragen zouden moeten zijn voor de oplossing van ontwikkelingsproblemen in het onderzoeksgebied, de Kroumerie en de Mogods, kwam maar een doodenkele keer om de hoek. Een impressie. De aanhangers van het zuiver wetenschappelijke leeronderzoek hebben op de VU-subfaculteit culturele antropologie en met-westerse sociologie het meest m de melk te brokkelen Niet-westers socioloog dr Bernhard Venema hoopt op verandering Na afloop van het symposium zegt hij ,Ik zou graag zien dat de onderzoeken m het bredere kader van de ontwikkelingsproblematiek worden geplaatst Wat mij betreft krijgt dit symposium nog eens een vervolg " Zijn collega-wetenschapper, de antropoloog drs Jos van der Klei antwoordde tijdens het symposium op een vraag dat hij nu eenmaal voor de begeleiding van leeronderzoek sec wordt betaald en dat hij niet m de eerste plaats werkt om Tunesi8 verder op het onwikkelmgspad te helpen Naderhand licht hij zijn uitspraak toe ,Kijk eens, je moet de dingen niet door elkaar halen De VU draait in Tunesië allereerst om studenten te leren onderzoek te doen Pas m een later stadium kunnen we gaan praten over mogelijke alternatieven voor bepaalde situaties " De kritische vragensteller was de VUplanoloog drs Coen Becker „Ik denk dat de VU begin van de jaren zeventig de kans gemist heeft om met de onderzoeken tegelijkertijd maatschappelijk relevante problemen in het noordwestelijk deel van Tunesië te lijf te gaan " Becker werkte verschillende jaren m het land, onder andere voor de Bosdienst, een overheidsapparaat, en is voorzitter van de Stichting Ontwikkelingssamenwerking NederlandTunesie Hij meent dat de onderzoeken veel systematischer moeten worden aangepakt

Platteland De leeronderzoeken werden tot omstreeks 1975 gedaan m de stedelijke omgeving van de hoofdstad Tunis Beeker zegt dat er m die tijd ook pogingen gedaan zyn om wat de onderzoeken opleverden toe te passen als bijdrage tot het ruimtelyke ordeningsbeleid Dat kwam geleidelijk op gang Smds 1975 zijn de leeronderzoeken verschoven naar het platteland, de Kroumene en de Mogods Nog steeds wordt er op de subfaculteit culturele antropologie en met-westerse sociologie gepraat over wel of niet meteen met het onderzoek ontwikkelingswerk doen In het „gevecht" hg?en de „ontwikkelmgswerkers" onder Evenals in zoveel andere ontwikke-

„In 1973 IS er een programma voor de ontwikkeling van het platteland door de Tunesische overheid opgesteld Door middel van projecten wil men eraan werken De antropologen en sociologen hadden kunnen volgen, erop kunnen mspelen, kunnen nagaan wat de effecten van tot stand gebrachte veranderingen op de bevolking waren en bekijken hoe ze de bevolking zouden kunnen aanzetten actief aan haar eigen ontwikkeling te werken en haar daarby te helpen Die kans hebben ze laten liggen " Bij de wetenschappers was daar niet bijster veel interesse voor Naar zijn idee zou de VU de indertijd gemiste kans alsnog kunnen en moeten benutten Coen Beeker kiest voor de „derde weg" Enerzijds wil hij met meegaan met de stroming die de naar zijn mening magere opstelling kiest dat de onderzoeken in Tunesië vrijwel uitsluitend in het kader van het leerproces van doctoraalstudenten plaatsvinden Anderzijds wil hij ook met het pad op van de overheidsafhankelijke onderzoeker, die door de autoriteiten opgeworpen beleidsvraagstukken probeert op te lossen „Je moet uitgaan van de bevolking met je onderzoek En planmatig op de

gratie van vooral jongeren naar de stedehjke omgeving, had van meet af aan het gevoel dat hij in de gaten werd gehouden door overheidsfunctionarissen BIJ aankomst ginds kreeg hij een Tunesische ambtenaar mee „Ik realiseerde me toen best dat je, wanneer je je door zo iemand laat helpen van alle kanten, meteen voordurend op de vingers gekeken wordt Van tevoren was ik overigens ermee bekend dat het migratieprobleem een heet hangijzer voor de Tunesische overheid is En Tunesië is geen vnj land Politieke oppositie is er taboe Achteraf gezien is het me toch wel wat meegevallen, al is het zo dat in de onderzoeksverslagen die naar de regering toe moeten met al te veel directe kritiek mag zitten, waar je bij het

Pau/van der Boor Jan van der Veen lingsgebieden is ook in het noordwestelijk deel van Tunesië een groot probleem dat de bewoners van het platteland naar de steden wegtrekken m de veronderstelling dat ze er een beter bestaan kunnen vinden De hoofdstad Turns wordt als gevolg daarvan omrmgd door enorme krottenwijken, omdat die de stroom niet aankan en er lang met voor elke emigrant een baan in het verschiet ligt De bevolkmg m de Kroumerie en de Mogods heeft haar bestaan van de primitieve landbouw en veeteelt voor eigen behoefte, maar de berghellingen in het gebied raken langzamerhand vooral door overbeweidmg uitgeput De erosie slaat overal toe en veel bewoners zien zich genoodzaakt hun inkomsten elders vandaan te halen Drs Beeker meent dat de 100 000 mensen die er nu wonen in_aantal de komende tien jaar wel gelijk zullen blijven Volgens hem zal er een stabilisatie optreden Veel bewoners, ook jonge, komen na verloop van tijd vaak weer terug, teleurgesteld omdat het elders toch ook geen paradijs bleek te zijn Maar hebben ze er dan wel bestaansmogelykheden' „Nee, die zullen ze er onvoldoende vinden Toch bieden de eigen akkerbouw en veeteelt wel wat mogelijkheden Daarbij komt dat ze kunnen gaan werken voor de Bosdienst T)e mensen hebben er echter voordurend een aanvullend mkomen nodig van mensen die toch kans hebben gezien m de hoofdstad werk te vmden Die situatie doet zich veel voor Bewoners van het platteland gaan naar de hoofdstad, maar laten hun gezm thuis " „Op papier zul je over dit alles mets vinden", aldus Beeker „De Tunesische overheid is er met op uit om de bevolking in het noordwesten m dit opzicht byzonder te steunen Het zou natuurlijk heel aardig zijn voor de Kroumene een meerjarenplan te ontwikkelen Er zouden basisvoorzienmgen m kunnen worden aangebracht en met name het openbaar vervoer zou tot ontwikkeling gebracht moeten worden Als je dat allemaal systematisch zou doen, dan denk ik d a t een verantwoorde en snellere groei mogelijk is." '

ontwikkeling op de langere termijn aankoersen Dus een onderzoeksbenadering van onderop, waarbij je je niet hoeft te laten dirigeren door de overheid, maar er met je eigen inbreng mee samenwerkt Je bent dan bezig met maatschappelyk relevante problemen op de volgens mij juiste manier en dat is toch iets waar de VU over het algemeen naar streeft"

Aanpassen Datje maar kunt doen en laten watje wilt, ook al betreft het een leeronderzoek, IS bezyden de waarheid De aankomend antropoloog Ruud Stryp, n ^ a a r 1981 in het Kroumenegebied voor z\jn leeronderzoek naar de nu-

schnjven ervan re. „ „lee moet houden " Het IS wel eens voorgekomen dat een regeringsambtenaar bezwaar tegen een onderzoeksverslag maakte Nietwesters socioloog Bernhard Venema „We zijn over het algemeen erg voorzichtig Meestal zijn de leeronderzoeken zo opgesteld dat we geen moeilijkheden behoeven te verwachten De enkele keren dat die voorkwamen, hebben we de zaak m der minne weten te regelen " Student Stryp „Het is een kwestie van geven en nemen We nemen Tunesië als onderzoeksterrein, we geven dat wi] bijvoorbeeld geen onderzoek op politiek-terrem doen " Doet de overheid wat met de rappor-

tages van de leeronderzoeken die wor den opgevraagd' Ruud Stnjp is er sceptisch over Hij gelooft niet dat er op de ambtelijke burelen erg veel notitie van de verslagen wordt genomen, waarmee hij met wil zeggen dat ze zonder meer de hoek worden ingeslingerd „Dat gebeurt toch overal vaak op die manier Of het nu Nederland IS of een ontwikkelingsland als Tunesië "

Sulla-project De Tunesische overheid zet zo nu en dan projecten in het noordwestelijk deel op touw Een ervan is het suUaproject Het houdt in dat de boeren aan de noordkant van de Kroumeria suUa, een gewas dat als groenvoer voor vee wordt gebruikt, moesten gaan verbouwen m plaats van graan. Dit omdat de erosie dank zij de lange wortels ervan en het feit van een oogsttijd van twee jaar ermee kan worden tegengegaan De VU-student Bas Stystra bekeek het project m 1979 met cultureel antropologische brü en plaatste er tij dens zijn onderzoek kanttekeningen by De boeren werden volgens hem eenvoudig gedwongen om sulla in plaats van graan te verbouwen En bovendien bleken de kleinere boeren hun positie te zien verslechteren Geld voor de verbetering van hun veestapel hadden ze daardoor niet Toen de regeringsambtenaar de onderzoeksrapportage van Stystra las, was hij daar bepaald niet over te spreken Bas Stystra „De Bosdienst, die het project had voorbereid en uitvoerde, ontkende de dwang tot sulla verbouwen Maar ik wist uit reacties van de bevolking dat er wel degelyk allerlei pressiemiddelen werden gebruikt ' (Volgens drs Beeker is het sulla-project een heel goede zaak Om het door te voeren is hier en daar wel druk uitgeoefend op de bevolking, maar ik denk dat die hooguit maar enkele op de honderd boeren betrof" De ene gebiedsgouverneur is bovendien veel strenger m zyn toezicht dan de andere, zegt hy Stystra overdryft, vindt hy ) Stystra s onderzoeksverhaal verdween m een onderste bureaula by de Bosdienst Inmiddels is de helft van de boeren van de streek waar de VU-student zyn leeronderzoek deed tot het verbouwen van suUa overgegaan Werd Stystra in zyn onderzoekswerk op de een of andere manier belemmerd' Stystra „Daar heb ik althans mets van gemerkt Achteraf heeft men alleen dat commentaar op myn resultaten geleverd " Drs Jos van der Klei, antropoloog, vindt dat je dingen, als met al te kntische onderzoeksverslagen by de overheid inleveren, ook al wordt de waarheid er soms een beetje geweld mee aangedaan, voor lief moet nemen „De Kroumene is een pnma onderzoeksterrem met veel geschikte dorpjes " In september gaat opnieuw een vyftal VU-studenten voor een leeronderzoek naar het Noordafrikaanse land Talenprakticumlessen, bestudermg van onderzoeksmethoden en van leven en werken in de dorpen gmds zijn daar o.a. aan voorafgegaan. Actief onderzoek doen ze er een kleine drie i den.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen