Ad Valvas 1981-1982 - pagina 54

AD VALVA

6

Ook in Polen is deze maand het nieuwe universitaire jaar van start gegaan. Voor de Poolse onafhankelijke Studentenbond N.Z.S. was de zomervakantie geen reden om minder aktief te zijn. In de korte tijd van haar bestaan uitgegroeid tot een indrukwekkende landelijke organisatie, is de gevestigde politieke macht in Polen gedwongen steeds meer met de NZSakties rekening te houden. Hoe heeft de studentenvakbond zo snel n a a r zo'n invloedrijke positie weten op te klimmen? En hoe liggen de verhoudingen nu met de m a n n e n van Kania, en de arbeidersvakbond Solidarnos?? De N.Z.S. bestaat officieel sinds november 1980. Over de achtergronden van het ontstaan van de bond, en het intern funktioneren van de N Z.S. praten we met Marek Bienczyk. Marek, afgestudeerd in Franse letterkunde, nu student filosofie in Warschau, is vertegenwoordiger van het Filosofisch Instituut binnen N.Z.S. Bovendien bekleedt hij officieus de funktie van 'ideoloog', vertelt hij. Uit het vier uur durende gesprek met hem, verschillende publikaties van het N.Z.S. en een interview met N.Z.S.-funktionarls Tomeks, is de recente geschiedenis van de Poolse studentenwereld gemakkelijk te rekonstrueren: In de jaren vóór de gebeurtenissen van de zomer 1980 was de SZSP, de Unie van Poolse Socialistische Studenten, de belangrijkste studentenorganisatie. Haar invloed was groot, zowel m het onderwijs (stageplaatsen, exkursies, en deelname aan meerdere kursussen konden alleen via de SZSP geregeld worden) als m de politiek: alle studentenafgevaardigden in de universitaire bestuursorganen waren SZSP-lid. De SZSP was m feite een verlengstuk van de Kommunistische Partij SZSP-lidmaatschap was een vereiste, wilde je als student snel en geruisloos je diploma's behalen. De oppositie aan de universiteiten

Oplage 12 000 Redaktie-adres De Boelelaan 1105 of postbus 7161. 1007 MC Amsterdam tel 020-548 4330. b g g 548 6930 Redaktie-bureel kamer OD-01 hoofdgebouw VU Redaktie Jan van der Veen (hootdredakteur), Jaap Kamerling. Dirk de Hoog Marianne Creutzberg (redaktie-assistente) Medeu erkers Wim Crezee, Simon Kooistra Harry Endendijk, Bart Muysson, Jannetje Koelewijn en (met-red ) dienst Pers en Voorlichting Fotografen Mark van Dorp, Peter Wolters, Kees Keuch (Audiovisueel Centrum VU) Bram den Hollander Tekenaar Aad Meijer Universitaire Pers Ad Valvas werkt met andere universiteits- en hogeschoolbladen samen in de 'Universitaire Pers', Coordmatie-adres Wagenings Hcgeschoolblad. Salverdaplein 11, 6701 DB Wageningen Beleidsraad Prol dr. t. Boeker, mr T A van Bottenburg, G H de Jong, HAM Klemann, B Nijman, prof dr J van Putten, dr G Rietkerk F Stoffels Sekretariaatbeleidsraad Ir B O K . Krijger, kamer 2D-05, hoofdgebouw VU, tel 020-548 2696. Advertenties Opgave bij Bureau Van Vliet B V , postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel 02507-14745, Behalve 'Adjes' ' Adjes Max. 30 woorden Kosten / 7,50 a kontant Alleen voor VUpersoneel en -studenten. Opgave voor maandag 10 uur t b v. nr. diezelfde week Produktie Randstad Handelsdrukkerij BV (Perscombinatie), Stationsweg 38, 1431 EG Aalsmeer, tel 0297725141 Toezending Per jaargang ƒ 12,50, bij vooruitbetaling te voldoen op postgironr 283200 t n.v VU onder vermelding 'code 7/065/359' of by de dienst Pers en Voorlichting, kamer lD-03/02, hoofdgebouw VU Tel.(ook bij klachten) 020-5482671

Erkenning door overheid met stakingen op universiteiten afgedw

Onafhankelijke Poolse studentenv kort na oprichting invloedrijke was ongeorganiseerd, totdat een groep Poolse intellektuelen het KOR oprichtten. In het KOR, gedragen door professoren en docenten, werden ook veel studenten aktief. In navolging van de oprichting van (illegale) onafhankelijke vakbonden in verschillende industriesteden, werd in 1978, twee jaar na de oprichting van het KOR, de S.K.S. opgericht - de eerste, toen illegale, onafhankelijke studentenorganisatie. Met slechts 30 aktieve leden was het S.K.S. klein. Het ekonomisch en politiek programma van de bond was gelieerd aan de doelstellingen van het KOR: belangrijkste element enn was dat, als antwoord op de bestaande scheiding tussen het politieke stelsel (de regering en de Kommunistische Partij) en de maatschappij, alleen zelforganisatie van de samenleving

Legende De plotselinge strijdvaardigheid van de arbeiders die zomer was voor de studenten een grote verrassing. Pas als de Akkoorden van Gdansk een feit zijn, en Solidamos? al vele duizenden leden telt, reageren de studenten. Eind september '80 komen ze m Warschau voor het eerst bij elkaar om de aktie-mogelijkheden binnen de universiteit te bespreken. Nu, nauwelijks een jaar later, bestaat er al een soort legende rond die bijeenkomst: het verhaal gaat dat door louter toeval op dezelfde avond, in hetzelfde gebouw, zonder dat zij het van elkaar wisten twee groepen studenten vergaderden: de één die een krachtige oppositionele organisatie wilde oprichten, de Ander die zich richtte op aktievoeren voor zelfbestuur binnen de universiteiten.

De bureaus van de onafhankelijke studentenbond N.Z.S. in Warschau. tot verbeteringen en demokratisering van de Poolse samenleving kon lelden. In hetzelfde jaar ontstond een tweede groep studenten die het niet eens was met de toenmalige gang van zaken, en die geen SZSP-lid waren: het was de groep studenten die de kursussen van de Vliegende Universiteiten bijwoonden. Deze illegale kursussen, waaraan overigens niet alleen studenten maar ook arbeiders, bejaarden, en andere belangstellenden deelnamen, werden gehouden in de privé-woningen van de docenten. Vooral historische onderwerpen kwamen er aan de orde, de geschiedenis van Polen van 1939 tot 1950, de affaire Katyn, het Ribbentrop-Molotov-Pakt, enz. In de universitaire jaren '78-'79 en '79'80 verzorgden prominente KORleden als Jacek Kuron, Adam Michnik en Jan Litynski een 15-tal kursussen, die door enkele honderden studenten bezocht werden. Als oppositie-beweging boekten de Vliegende Universiteiten weinig konkrete resultaten, maar het feit dat zij ondanks de repressie van overheidswege bleven funktioneren was voor velen een bewijs dat verzet tegen het regime mogelijk was. Begin 1980 kon men dus globaal drie groepen binnen de universitaire wereld onderscheiden: de S2SP, een kleine aktieve oppositie (SKS en de Vliegende Universiteiten), en een grotere, passieve oppositie.

De groepen funktioneerden enige tjjd langs elkaar. Het duurde tot november voordat men inzag dat beide doelstellingen nauw met elkaar verbonden waren, en dat men zich beter in één organisatie kon verenigen. Zo kwamen vertegenwoordigers van studenten van alle Poolse universiteiten eind november bijeen ter gelegenheid van de oprichting van de landelijke Onafhankelijke Studenten Vakbond N.Z.S. Al gauw was men het eens over de doelstellingen van het N.Z.S.: grotere autonomie van de universiteiten, zelfbestuur binnen de universiteit, inspraak van studenten bij de bepaling van het onderwijsprogramma, bij de aanstelling van docenten, etc. De memngsverschillen over de te volgen strategie bleven echter groot. Nog steeds legde één groep meer de nadruk op de konkrete stryd voor de doelstelhngen van de vakbond, terwyl de andere groep vond dat de opbouw van de organisatie voorrang moest hebben. Met name in Warschau kwam N.Z.S. daardoor moeilijk van de grond. Naar buiten trad het N.Z.S. wél eensgezind op. Men steunde onvoorwaardelijk de akties van Solidamosc, unaniem werd de politiek van de regering veroordeeld. Mede daardoor kwamen de eerste konfrontaties met de overheid snel. Al in oktober '80, dus nog vóór de offi-

ciele oprichting van N.Z.S., werd in Warschau een staking georganiseerd met als inzet de erkenning van overheidswege van een onafhankelijke studentenvakbond, en de vrijlating van politieke gevangenen. Toen de stakingen oversloegen naar andere universiteiten moest de regering wel overstag, en op 17 februari werd N.Z.S. officieel erkend door de Minister voor Hoger Onderwijs. In de akkoorden die toen werden afgesloten tussen de nieuwe studentenbond en de Minister werden bovendien een aantal andere eisen van het N.Z.S. ingewilligd: de verplichte werkstages en de verplichte marxisme-kursus werden afgeschaft, de universiteiten kregen een grotere mate van autonomie in het regelen van hun interne aangelegenheden, de studenten mogen voortaan éénderde van de leden van

Rineke van Houten Luuk Zonneveld • de Minister van Onderwijs is zijn bevoegdheid verloren, om universitaire organisaties op te heffen, voortaan kan alleen een rechtbank dit nog do^n. • de censuur van het Ministerie van Onderwijs op uitgaven van studentenorganisaties is nagenoeg opgeheven.

'Paternalistisclf'

De N.Z.S. heeft in haar jonge bestaan al veel te danken aan de arbeidersvakbond SolidamosQ. Hun relatie is 'paternalistisch', zegt Marek. Die kenschets illustreert hij als volgt: 'De oprichting van N.Z.S. vond pas plaats toen Solidamosg daarmee akkoord ging. De organisatie-struktuur, waarvoor de studenten toen kozen, is volledig identiek aan die van Solidamos?: plaatselijke komités, federatief gelieerd aan een landelijk overlegorgaan, waarnaartoe elk komité een delegatie afvaardigt (bij Solidamosg heet dat orgaan "KKP", bij de N.Z.S. "KKK" . . . ) ; bovendien steunen de studenten onvoorwaardelijk elke aktie van Solidamosg, terwijl het omgekeerde lang niet altijd het geval is - en de akties van N.Z.S. gaan meestal met door als Solidamosg ze niet ondersteunt.' Zo lastten de studenten vonge maand op het allerlaatste moment een aantal protestmarsen tegen het voortdurende gevangenschap van politieke dissidenten af, nadat Solidamosg haar dat daags van tevoren had verzocht. Toch is het niet zo dat Solidamos? op diktatoriale wijze de grenzen van de N.Z.S.-akties voorschrijft. Volgens Marek is er een sfeer van 'kollegiale samenwerking'. Die samenwerking IS ook struktureel vastgelegd: in elke Solidariteits-kommissie zetelt een N.Z.S.-afgevaardigde als adviseur en toeschouwer. Hij neemt aktief deel aan de beraadslagingen van de kommissies, en rapporteert hierover aan de KKK. Marek: 'In feite is de N.Z.S. een Solidamosg op studentennivo. Daarbij hebben wij studenten ontzag voor Solidamosg, betrappen wij ons erop de Senaat aanwijzen in geheime hen soms botweg te imiteren. Soms verkiezingen. zijn we wat radikaler, ook wel eens wat ondoordachter. Maar het doel van onze strijd is hetzelfde: de demokratisering van de Poolse maatResultaten schappij, het vergroten van de indiAls gevolg van de legalisering groeividuele vrijheid, van de invloed van de het leden-aantal spektakulair, de Poolse burger op beslissingen die en wordt de N.Z.S. vandaag de dag op hem of haar betrekking hebdoor de Poolse samenleving, óók ben.' door de overheid, geaksepteerd als Tomeks, het KKK-lid verantwoorde stem van de studenten. De SZSP, delijk voor de kontakten van N.Z.S die deze rol daarvóór vertolkte, met het buitenland, beaamt desgevmoet lijdzaam toezien hoe haar inraagd grotendeels de uitspraken vloed steeds kleiner wordt. van Marek. Hij geeft toe dat de De resultaten die de N.Z.S. in de eer- N.Z.S. hoofdzakelijk opereert in het ste zes maanden van haar bestaan kielzog van Solidamosg, dat de boekt zijn indrukwekkend. Een N.Z.S. weinig kan ondernemen zonder dat de arbeidersvakbond ermee paar voorbeelden: • tot mei '81 was het slagen voor instemt. Maar tegelijkertijd onderalle tentamens voorwaarde voor streept Tomeks dat N.Z.S. akties een student voor het verkrijgen kan ondernemen als de demonstravan een paspoort. Nu is deze be- tie voor de vrijlating van politieke lemmering op de reizen naar het gevangenen, of de oprichting van een speciaal komité ten behoeve buitenland (en naar het Westen!) van deze gevangenen. Dat is voor opgeheven. • De studenten hebben nu direkte Solidariteit te 'politiek'. inspraak bij de bepaling van de Studentenvakl)ond of politieke inhoud van het onderwijsaanbod. Zij doen dit in overleg met de partij? docenten, grotendeels zonder tus- Is N.Z.S. dan nog wel een studensenkomst van het Ministerie van tenvakbond, of moet men haar beOnderwijs - dit in tegenstelling schouwen als een door studenten tot de gang van zaken vóór de opgerichte politieke partij? Tooprichting van N.Z.S. meks: "De regeringspropaganda • de verplichte kursus Russisch zegt dat wij politiek zijn. Dat is niet voor voorkandidaats-studenten waar. We vechten voor demokratie Is afgeschaft. Nu moeten deze in het land in het algemeen, op de studenten kursussen volgen in universiteit in het bijzonder.' De drie moderne talen, te kiezen uit N.Z.S. weerhoudt zich van openlijvijf: Engels, Duits, Frans, Rus- ke politieke propaganda om de sisch en Spaans. overheid niet voor de borst te sto-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen