Ad Valvas 1981-1982 - pagina 330

2

AD VALVAS — 16 APRIL 1982

Politici houden vredesonderwijs nauwlettend in de gaten „De opvatting dat oorlog een gevolg is van een aantal notoire ondeugden van mensen is in zijn eenvoud wel erg aanlokkelijk, maar met juist. Er zit veel verlokkends in voor onderwijsmensen, die daarmee aan hun werk een perspektief geven dat bij ieder weldenkend mens geest­ drift wekken moet. Maar het heeft geen grond. De schoolopvoedmg kan bitter weinig aan de vrede toe of af doen. Jammer, maar helaas waar." Met dit skeptische citaat uit 1962 van Van Randwijk (verzetsman en oprichter van het weekblad Vrij Neder­ land), opende drs. C .H.M Bartelds uit Groningen zijn lezingen over vredesonderwijs. Skepsis over de mogelijk­ heden hiervan is volgens Bartelds op z'n plaats, want al te vaak en al te gemakkelijk schuiven politici, weten­ schappers en dagsluiters hun verontrusting over de wereld door naar de jeugd en naar degenen die verant­ woordelijk zijn voor de vorming van die jeugd. „Maar", zo vroeg Bartelds zich af, „kan vrede wel onderwezen worden?". Om antwoord op deze vraag te kun nen geven ging Bartelds, die verbon­ den IS aan het Polemologisch Insti­ tuut te Groningen, m zijn lezing (ove rigens de laatste in een serie over „Strategieën voor de vrede en veilig­ heid ' m het kader van het studium generale van de VU) m op drieërlei begrenzingen die worden gesteld aan het vredesonderwijs De eerste begrenzing wordt gevormd door de beperkte maatschappelijke ruimte waarbinnen de school dient te manoeuvreren het onderwijs vindt immers niet in een vacuum plaats, maar is ingebed in een gegeven sa­ menleving en kuituur Wanneer in een bepaalde kuituur bijvoorbeeld kon­ kurrentie en kompetitie de dominan­ te waarden zijn,^a5 is 4e marge voor eep opyoediÄg­£ot.samenwerking e n ­ solidantej^j^fgjgjp^jj^n oplj hpt vre­ desonderwijs kan ;yet zoveel verder springen dan de 'polstok van de kui­ tuur lang IS het geloof dat nationale veiligheid gegarandeerd wordt door militaire kracht en nucleaire afschnk­

r< Si.

'VZ'^j

­ s > , Wim Crezee king is de dominante opvatting Het vredesonderwijs heeft dan te maken met een, in de woorden van de Duitse polemoloog Dieter Senghaas, „Erzie­ hung zum Frieden in einer friedlosen Welt" Overigens is door het succes van de vredesbeweging de maatschappelijke ruimte voor vredesonderwijs ver­ groot de belangstelling bij leerlingen IS toegenomen, het vraagstuk van vre­ de en veiligheid is tot onderwerp van brede publieke diskussie gemaakt

Erosie Dat de dominante militaire opvattin gen jn, toenemende, piate worden ge­ problematiseerd, WQirdt echter niet door iedereen'in danJs afgenomen Bartelds ,,Zal een overheid het accep­ teren'dat op vrij grote schaal een type vredesonderwijs wordt gepraktiseerd

Drs C HM

Bartelds

dat de loyaliteit van haar bevolking ten opzichte van het defensiebeleid ondergraaff Ik denk het n i e t ' " Daarmee is de tweede begrenzing van raiihhiiiiliiUiMMiiii>iiiiuiiii||LTi(ïïïïïïïrQiiiiiujü;ihet vredesonderwijs aangegeven De politiek zal namelijk een type vredes­ riïïïïïmn onderwijs propageren dat steun tracht te verwerven voor het vigeren de veiligheidsbeleid Signalen van deze politieke reaktie zag Bartelds m toespraken op een studiedag over „kernwapens en on­ derwijs" georganiseerd door de Atlan­ tische Commissie begm februan­van dit jaar Bngadègeneraal G Berkhof, een van de inleiders aWaar, had een week voor de studiedag Via de ^<olommèn van" het NRC ­Handelsblad al zijn veront­ rusting uitgesproken over de erosie V r i j d a g 16 a p r i l van de geloofwaardigheid van het de­ 19.30 uur: I n h e t M o z e s h u i s , W a t e r l o o p l e i n 57, is e e n m a n i f e s t a t i e fensiebeleid Onder de kop „Wij moe­ v a n h e t Uruguay K o o r d m a t i e Komitee uit solidariteit ten beter uitleggen waarvoor de kern m e t d e p o l i t i e k e g e v a n g e n e n in d a t l a n d . wapens dienen", schreef hij „Een 20.15 uur: M e v r o u w E d e B o e r s p r e e k t v o o r d e A m s t e r d a m s e strategisch concept verliest echter zijn waarde als het niet door de bevol­ G e s p r e k s k r i n g , V a n G e n t s t r a a t 23, over „Heeft d e wel­ king wordt begrepen, of ­erger nog­ vaart de mens veranderd? '" wel wordt begrepen, maar niet langer 20.30 uur: I C l o w n s v a n Fellini d r a a i t in filmhuis D e L a n g e A d e m , ondersteund ( ) Er zit dan ook niet C a m p e r s t r a a t 17. veel anders op dan meer aandacht te schenken aan de sociale dimensie van D i n s d a g 20 a p r i l de strategie uit te leggen waar het m essentie om gaat en aan te geven wat 14.00 uur: Prof. <dr. J. K o o i m a n , d r s . N C.M v a n N i e k e r k e n d r s . illusies zyn en wat n i e t " K i k k e r t s p r e k e n over r e o r g a n i s a t i e e n efScientieverbete­

14.15 uur:

20.00 uur:

Met de invulling van vredesonderwijs zoals onder andere door Berkhof wordt voorgestaan, stuiten we op een vorm van onderwijs die, volgens Bar­ telds, beter aangeduid kan worden als defensievoorlichtmg Overigens heeft in West­Duitsland het publieke debat en de politieke strijd over de invulling van het vredeson­ derwijs al m de zeventiger jaren

r i n g v a n d e R i j k s o v e r h e i d in h e t k a d e r v a n e e n lezingen­ c y c l u s a a n d e U v A in zaal 1174, J o d e n b r e e s t r a a t 23 F r a n k B a r n a b y s p r e e k t o v e r „ R e g i o n a l s e c u r i t y pro­ b l e m s , crisis m a n a g e m e n t a n d p e a c e ­ k e e p m g " . Z a a l lOA­00. I n V a n E e g h e n s t r a a t 90 geeft G e r r i t Welle, e x ­ k a p i t e i n v a n d e K o n i n k i j k e L a n d m a c h t zijn visie o p h e t E V P s t a n d p u n t ten aanzien van kernwapens.

W o e n s d a g 21 april 20.15 uur: Voor h e t N e d e r l a n d s K l a s s i e k V e r b o n d s p r e e k t in h e t A l l a r d P i e r s o n M u s e u m , O u d e T u r f m a r k t 127, prof dr. H. V e t t e r over zijn o p g r a v i n g e n in h e t E p h e u s v a n d e Romeinse penode. Vrijdag 23 april 20.15 uur: M i k e v o n B i b i k o v ' s p r e e k t o v e r d e R e a g e r i n g v o o r d e A m s t e r d a m s e g e s p r e k s k r i n g . V a n G e n t s t r a a t 23. 20.30 uur: I n filmhuis D e L a n g e A d e m d r a a i t d e J o e g o s l a v i s c h e film ,,Wie z m g t d a a r z o "

Ook minister van defensie Van Mierlo het zich op de studiedag met onbe­ tuigd In zijn openingstoespraak stel­ de hij „Iedereen hoopt dat WIJ het nog meemaken dat de mensheid het tijd­ perk van de kernbewapening achter zich laat ( ) Maar zolang we d a t doel nog met hebben bereikt, moeten we met de realiteit van de kernbewape­ ning leven ( ) Hier ligt een belangnj­ ke opdracht voor het onderwas Het is geboden, dat jonge mensen het mate­ riaal aangereikt krijgen om, zolang de realiteit zich zo voordoet, daarmee ook te kunnen leven ( ) Waar het om gaat is het fenomeen van de kernbe­ wapenmg voor jonge mensen zo han­ teerbaar mogelijk te maken, waar­ door het emotionele of pohtieke standpunt zich kan ontwikkelen m een bedding van evenwichtige ken­ nis " [NRC Handelsblad 18 feb )

plaatsgevonden Daar spreekt men nu over „Wehrkunde", dat wil zeggen voorlichting op het terrein van vrede, veiligheid en bewapening welke erop gericht IS de jeugd loyaal te maken ten opzichte van de defensie­ en vei­ ligheidspolitiek van de overheid Het eigenlijke vredesonderwijs is m West­ Duitsland aldus grotendeels terugge­ drongen naar de verbanden, waar de overheid geen invloed op heeft, zoals kerken, vredesbewegingen en derge lijke Bartelds „Hoewel Nederland Duits­ land met IS, wordt üit de ontwikkehng in West­Duitsland wel heel duidelijk dat het vredesonderwijs, op het mo­ ment dat het zich vanuit de kieren van het onderwijs uitspreidt over het gehele onderwijs, nauwlettend ge­ volgd zal worden vanuit de overheid en de politici, die het zonodig zullen trachten bij te sturen in een richting die ZIJ zelf wenselijk vinden " De derde begrenzing die Bartelds ziet m het vredesonderwijs is van pedago­ gische aard de norm van eerlijke en evenwichtige informatie, en van non­ indoktrmatie Met het verlaten van die norm zal het overigens met zo'n vaart lopen, want „pubers steigeren als hen verteld wordt wat ze moeten denken en vinden Wat ze bovenal willen IS dat ze serieus genomen wor­ den als mensen die je het kunt toever­ trouwen hun eigen menmg te vor­ men", aldus Bartelds die zich m zyn lezing met name bezighield met de praktijk van het vredesonderwijs in het voortgezet onderwijs

Deugdjes Wat blijft er, na het trekken van al deze grenzen, nog over van het vredes­ onderwys'' Wat zijn, kortom, de moge­ lijkheden van vredesonderwys' wa­ ren de vragen die in het tweede ge­ deelte van de lezing beantwoord die­ nen te worden De polemoloog uit Groningen pleitte in zijn lezing voor een „vredesonder­ wijs dat beoogt een bijdrage te leve­ ren aan een geïnformeerde en demo­ kratische meningsvorming over vei­ ligheidsbeleid", waarbij de noodzaak tot ontwapening als uitgangspunt dient

Dat impliceert voor het onderwijs twee zaken ten eerste moet „het pe­ dagogisch klimaat", „de sfeer" op school goed zyn „Of vredesonderwijs er ook daadwerkelijk in slaagt bij de leerlmgen enige betrokkenheid te wekken met hoe het in de wereld toegaat, hangt m belangrijke mate af van het pedagogisch klimaat op een school en de houding van de man of vrouw voor de klas .Betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor vraagstuk­ ken vW^ vrede en veihgheid kurmen immers met onderwezen worden, maar slechts voorgeleefd in de hoop dat ze worden overgenomen Het moet zichtbaar zijn m gedrag en hou­ dmg van de docent en m de geschre­ ven en ongeschreven regels van de school " De leraar dient dus, zo zou men uit de lezmg kunnen konkluderen, de orde m de klas met met een luchtbuks te bewaren „Respect voor de menselijke waardig­ heid, verontwaardiging over onrecht, sohdanteit, bereidheid tot samenwer­ king en vertrouwen m de redelijkheid boven macht en geweld moeten ook zichtbaar worden in de sociale ver­ banden op school" Ten tweede moet het bij het vredeson derwijs gaan om kennis en inzicht Daarover wordt volgens Bartelds wel eens te licht gedacht Ten onrechte, want „het voortgezet onderwijs biedt een van de wemige mogelijkheden om de komende generatie te konfronte ren met de basisfeiten, theorieën en opinies over vrede en veiligheid, op een wijze zoals voor de overgrote meerderheid nadien met meer zal kunnen " Dat de prioriteit bij het yredesonder­ wiis moet hggèn bij het bestuderen van pohtieke processen, informatie over hoe het m de wereld toegaat en dergelijk, boven „het aankweken van een stel goeiige humane deugdjes" (Van Randwijk) illustreerde Bartelds met een joodse grap uit de Eerste Wereldoorlog „Het is een situatie aan het front, vlak voor een veldslag De kapitein zegt tegen zijn soldaten „Nou wordt het ernst mannen, het grote ogenblik is aangebroken, nu wordt het man tegen man'" Iedereen knikt, behalve soldaat Cohen, want die plaatst zich buiten het systeem en vraagt „Kunt u me dan met zeggen, kapitein, wie mlj'n man is, nusschien kan ik met hem tot een vreedzame regehng komen " Wat een en ander met joden te maken heeft het Bartelds m het ongewisse

Redaktte­adres De Öoelelaan 1105 of postbus 1161, 1007 MG Amsterdam tel 02Q 5484330 b.g g 5486930 Redaktie bureel kamer OD­Ol, hoofd gebouw'VU Redaktie Jan van der Veen (hoofdre­ dakteur), Jaap Kamerimg, Dirk de Hoog Wim Crezee, Marianne Creutz­ berg (redactie assistente) Medewerkers Rob Mioch, Harry En­ dendijk, Margreet Onrust, Jannetje Koelewyn, Peter van Eyk, Bemardme Mac Lean en (met red ) dienst Pers en Voorlichting Fotografen Mark van Dorp, Peter Wolters, Kees Keuch, (Audiovisueel Centrum VU), Bram den Hollander Tekenaar Aad Meyer Universitaire Pers Ad Valvas werkt met andere umversiteits­ en hoge­ schoolbladen samen m de „Umversi­ taire Pers", Coordmatie­adres Wage mngs Hogeschoolblad, Salverdaplem 11, 6701 DB Wagemngen Beleidsraad mevr TA varrBótten­ burg (vrz), drs C J M van Gerven, P Harmg, G H de Jong, J Paarde"koper, prof J van Putten, F Stoffels, dr J.N Zaal Sekretanaat beleidsraad ir B G K Krijger, Kamer 2D­05, hoofdgebouw VU, tel 020­5482696 Advertenties opgave bij Bureau Van Vliet B V , postbus 20, 2040 AA Zand­ voort, tel 02507­14745, behalve „Ad­ jes" Adjes max 30 woorden, kosten ƒ 7,50, ä kontant Alleen voor VU-personeel en studenten Opgave vóór maandag 10 00 uur t b v nr diezelfde week Produktie Randstad Handelsdrukkerij B V (Perscombinatie), Stationsweg 38, 1431 EG Aalsmeer, tel 0297725141 Toezending per jaargang ƒ 12,50, by vooruitbetaling te voldoen op postgi ronr 283200 t n v VU onder vermelding ,code 7 / 065 548' Klachten over toezendmg dienst Pers en Voor lichtmg, kamer 1D03 / 2 hoofdgebouw VU Tel 020 5482671

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen