Ad Valvas 1981-1982 - pagina 253

9

AD VALVAS — 12 FEBRUARI 1982

Nieuw-Guinea ervaringen VU-medewerker mild ironisch verwoord in 'Baalensdroefheid'

'Degoef... de goei Vlug jejasje aan enje dasje om' Woensdag van 12 tot 2 kan men in de VU-boekhandel Guus van de Berg aantreffen bezig met het signeren van exemplaren van zijn eerste permevrucht „Baaien droefheid", een documentaire over Nederlands Nieuw Guinea tussen 1951 en 1956. Guus, tekenaar bij biologie van grafieken, staafdiagrammen maar ook wel slakken- en illustrator van menige facultaire publikatie heeft zich nu ook doen kennen als een gaaf verteller. Na de soevereiniteitsoverdracht van Indonesië greep deze Indische Nederlander in 1951 de kans aan om te verhmzen naar dat deel van het koloniale bezit dat nog in Nederlandse handen was: Nieuw Guinea. De reis naar Nederland zelf was immers veel te duur. Tijdens zijn verbUjf daar verwerkte hij zijn ervaringen van een hard, sober en toch niet ongelukkig bestaan in mild ironische tekeningen. Het schetsboelge met de prentjes vond hij 25 jaar later weerom, een goede aanleiding om allerlei herinneringen aan die tijd nog eens op te diepen bij zichzelf en vrienden en lotgenoten uit die episode uit zijn leven. ^ Nu eens geen boek uit Nederlands Oost Indie met nare oorlogservaringen zoals er al zoveel verschenen, maar over een tijdsperiode die door tante Henk aldus werd getypeerd: „Waar wy veel van hadden? Niets. Waar wij gebrek aan hadden? Alles. We waren allemaal even arm, toch hadden we plezier". En als we het boekje mogen geloven dan was het er inderdaad arm. Zelfs voor bijvoorbeeld Nederlanders die nog niet lang geleden de crisisjjaren hadden gekend. Om aan drinkwater te komen werd er regen in lege oiiedrums opgevangen, want als de waterkraan het deed had je toch maar brak water met roestklodders. Verse groenten waren nauwelijks te krijgen en meestal werd er uit bhk gegeten. Koelkasten had je immers haast niet. Als er eens verse groente werd verkocht verdrongen de huisvrouwen zich voor de groentekar, vechtend om een artikel dat schaars en veel gevraagd was. Later werd het wat beter georganiseerd en gold „Wie het eerst komt wie het eerst maalt". De huisvesting bestond uit niet veel meer dan barakken, hutten en verbouwde kippenhokken en op Biak, het eiland waar zich de verhalen afspelen bestond het enige vervoer uit wat jeeps en een paar trucks. Het intercontinentale vüegveld dat Biak bezat en waar Guus werkte kende landingsbanen met aan weerszij struikgewas en geboomte en de verkeerstoren zag er als volgt uit: een tiental halve oiiedrums grotendeels ingegraven, daarbovenop een stel planken als vloer. Op de vier hoeken een paaltje, waarboven een afdakje van kokosbladeren. Een telefoondraad naar een in de buurt staande boom fungeerde tenslotte als anten-

Jaap Kamerling

vuur van de dans uit wegsllpten omdat men niet altijd een kledingstuk van de juiste maat droeg.

Peniskoker Wat Nederlander was in Nieuw Guinea of Indisch Nederlander was allemaal ambtenaar en hun perfectionisme en regelzucht stonden in vermakelijke tegenstelling tot het ongerief dat hen omringde en in feite toch noopte tot voortdurend improviseren. Uit die kontradiktie kwamen de meest onmogelijke en dwaze instrukties voort. Terwijl men al doodgegooid werd met voorschriften, besluiten en missiven. Met het citeren hiervan kon de ambtenaar zich hullen in geheimzinnigheid en tegelijkertijd de verantwoording afwentelen op bestaande of vermeende autoriteiten. Natuurlijk werd er flink de draak gestoken met die instrukties die veelal slechts camotiflage waren van verregaande onkunde. Zo presteerde een nieuwbakken belastingambtenaar het om driekwart jaar van zijn 3-jarig kortverband-kon-

Windrichting en -sterkte moesten worden geschat, want een telefoon had je niet en verder moest je maar uitkijken dat er zich geen wild zwtjn, achterna gezeten door een Papoea op de landingsbaan bevond. En toch gebeurde er nooit één ongeluk. Maar de vUegenler wist natuurlijk wat zijn beperkingen waren. Voor wie uit het betrekkelijk welvarende Westen naar Nieuw Guinea kwam was het inderdaad „Baaien droefheid", een uitdrukldng die niet is ontleend aan de gouverneur die hier in hetzelfde tijdsgewricht resideerde: zij bestond reeds. Allemaal even arm maar toch plezier. Toch heerste op het eiland geen gedrukte sfeer. Er was veel saamhorigheid en er werd ook veel plezier gemaakt. In de mess van het MokmervUegveld waar Guus werkte werd elke gelegenheid aangegrepen om feest te vieren. En de verjaardag van Hare Majesteit koningin Wilhelmina werd enthousiast gevierd, ook nog jaren nadat zij plaats had gemaakt voor haar dochter. Men vond hier waarschijnlijk dat alleen WUhelmina koningin kon zijn. 's Ochtends vroeg al liepen groepen Papoea's uit de kampongs in hun beste kledij achter de rood-wit-blauwe driekleur aan. Op weg naar de parade van marine en politie. En gedanst dat er werd. Mannen in rode schaamlappen en vrouwen in sarongs, het bovenlijf zedig bedekt met een kebaja. De oudere vrouwen alleen in beha, waar zij in het

Guus van de Berg. trakt te besteden aan het ontwerpen van een aangifteformulier van de inkomstenbelasting voor de papoea-pelüskokerdrager. Het formulier was zo ingewikkeld dat zelfs de ambtenaren van zijn eigen departement er niet wijs uit konden en het aflegden in het archief voor onbegrepen stukken. Het pseudo-perfectionisme strekte zich uit tot alle terreinen. Ook al was het schone eiland Biak slechts één verkeersbord rijk (een roestig witte pijl op een blauwig geschilderd deksel van een benzinevat), een rechtsgeldig rijbewijs werd niet lichtvaardig afge-

geven. De kandidaat-automobilist (er reden op Biak slechts enkele trucks en jeeps) moest alle theorie vragen perfect kuimen beantwoorden. De betekenis van „alle" verkeersborden diende zonder mankeren opgedreund te worden. Ook is het voorgekomen dat afwijzend werd beschikt op de aanvraag voor een kentekenbewijs omdat het betreffende motorrijwiel een achteruitkijkspiegel miste terwijl in de hele autodump, erger nog heel Nieuw Guinea, een dergelijk luxe artikel niet verkrijgbaar was.

Decorum Niettemin maakte het Gezag in het residentiele Hollandia aanspraak op gepaste eerbied en was het de nieuwkomer geraden zo snel mogelijk doordrongen te raken van de „allerstrengste wet": Het Decorum. Een wet geproclameerd door het Gezag in Hollandia-Biimen, waar Zijne Excellentie de Gouverneur resideerde in het van air-conditioning voorziene gouvemementspaleis, een nog door generaal Mac Arthur achtergelaten commandopost. De gouverneur en de schare meeregerende naar zijn mond pratende famiheleden tot de zoveelste graad bepaalden het aangeklede leven in de directe omgeving van de exclusieve clan. Opdat men goede nota zou nemen van Zijn aanwezigheid, diende naast de nationale driekleur voor het paleis een vlag voorzien van drie ballen te wapperen. Lieden die het met de eerbied niet zo nauw namen spraken dan ook van „die ballentent." Een ambtenaar van buiten die het gouvernement bezocht kreeg als streng consigne mee „Zorg dat je je jas en je das bij je hebt". Ook als het de gouverneur behaagde het gouvernementshotel te betreden was het 'vlug het jasje en het dasje aan' na een paniekerig gefluister: de goef.. de goet In de wedloop om de gunsten van het Gezag was iedereen in staat van de hoogste paraatheid. Oud-gouvemeur Van Baal, aanwezig bü de presentatie van dit müd spottende boekje kon dit allemaal best hebben. „Niemand had er pijn aan hoor", zegt hij nu en „Ook de zogenaamd hogergeplaatsten zaten echt niet zo best en wisten hoe moeilijk het was om alles aan mekaar te breien." Hem trof vooral de mildheid waarmee de auteur de armoede had ervaren en de humor. Ik vind dit een verrukkelijk boek. Dat je ondanks het ontbreken van zoveel toch voldoening kon hebben en geluk dank zij de humor. De weelde van tegenwoordig kunnen we

Oud-gouvemeur-generaal van Nederlands Nieuw Guinea Van Baal. nauwelijks meer dragen. We zitten nu met de ramp van het succes.

Lijktaf En de Papoea's? Ervoeren die kolonialisme? Van de Berg: „Ze deden alles voor hun baas en de „toean" zorgde goed voor hen. Van tijd tot tijd werd er een grap uitgehaald ten koste van een werknemer, voornamelijk om de sleur te doorbreken maar de goedlachse Papoea kon zo'n „practical joke" wel waarderen. Ook waren er wel lijfetraffen. De toean liet zijn mensen die straf verdienden zelf het kasüjdingsmateriaal uitzoeken. Op een keer kwam een boosdoener aanzetten met een takje van een halve centimeter dik en tien centimeter lang dus ter grootte van een drinkrietje. Hij vond dat zijn overtreding zo miniem was dat de straf ook evenredig moest zijn. Zowel de uitvoerder van de straf als de gestrafte had voldoening van het gebeuren en elk behield zijn trots. Nee, omzien in wrok is er bij Van de Berg niet bij. Trouwens, de Papoea zelf nam de Nederlanders ook wel eens in de boot. Zo bijvoorbeeld bij een prauwenrace op zee tussen marinemensen en burgerij. De laatste won natuurlijk, omdat de zeelieden niet in de gaten hadden dat hun prauw met een stuk touw aan een grote keisteen vast was gemaakt door iemand van die „stomme burgerheden".

• De juridische studentenvereniging QBDBD organiseert 15 februari een forum over het wetsontwerp gelijke behandeling. Om 16.00 uur m de UR-zaal. • Prof. dr. P. Boskma spreekt over oorlog en vrede maandag 15 februari om 16.30 uur in KC 07 in het kader van de studium generale.

Universiteiten verliezen MOopleidingen Met ing:ang van het nieuwe cursusjaar mogen van de minister geen nieuwe studenten meer ingeschreven worden voor MO-opIeidingen, die aan universiteiten verbonden zijn. De huidige MOstudenten krijgen tot uiterlijk 1 september 1988 de gelegenheid hun examen af te leggen. De MOopleidingen bij niet-universitaire instellingen, zoals het Nutsseminarium, blijven voorlopig wel bestaan. Volgens de minister passen de MO-opleidingen niet meer binnen de twee-fasenstnictuur. Deze voor de universiteiten vrij onverwachte richtlijn van de minister blijkt nog voorbereid te zijn door Van Kemenade's voorganger Pais, maar de nota van Pais is nooit verzonden. De kwestie komt 22 februari in de Academische Raad aan de orde.

• Maandag 15 februari in PH'31 weer flikker- en pottencafé. Om 20.00 uur de film „Word is out". • Frank Bamaby geeft 16 februari coUege in lOa-00 om 14.15 uur over Advances in military science and technology.

• Op vrijdag 12 februari wordt in Het Mozeshuis de film „Sandino hoy y siempre" vertoond in samenwerking met het Nicaragua komité Amsterdam. Aanvang 20.00 uur. • Simon Vinkenoog spreekt de 12'^ om 20.15 uur voor de Amsterdamse gesprekskring, Van Gentstraat 23. • In Het Rothaanhuis, Rozengracht 133 is 12 februari om 19.30 uur een Solidariteitsavond met vervolgde vakbondsleden in Turkije. Sprekers zijn onder andere Wim Kok van het FNV en Harm van der Meulen namens het CNV. • Zondag 14 februari in de Amstelkerk om 12.00 uur Kees Kok. • In De Populier de 14" een debat tussen P.J. Koets en W.F. Wertheim over de Indonesië politiek ten tijde van de koude oorlog aanvang 14.30 uur.

• In Van Eeghenstraat 90 woensdag 17 februari om 20.00 uur open avond werkgroep Homofiüe over relaties. Op dezelfde avond om 22.30 uur het programma nieuwe gezichten, late optredens van James Tucker en Martin Kaay. • Filmhuis De lange adem draait woensdag 17 februari Pourquoi Pas? Aanvang 20.30 uur; Camperstraat 17. • Donderdag 18 februari in Van Eeghenstraat 90 om 20.30 uur prof dr. Theo de Boer over Levinas: „Ethiek als optiek, een kritiek van de samenleving." • Het TAS Vrouwenoverleg organiseert op vrijdag 19 februari om 10.00 urn's morgens een thema-ochtend over deeltijdarbeid in zaal 5a-05 van het hoofdgebouw. Deze ochtend mag, voorzover de dienst het toelaat, door de TAS vrouwen in werktijd worden bezocht. • Drs. K. de Jong (voorzitter Unie School en Evangelie) spreekt over cliristelijk onderwijs op vrijdag 19 februari om 11.45 uur in zaal Q112 in het kader van de studium generale van de wis- en natuurkunde faculteit.

• Onder auspiciën van de Raad van Kerken wordt op zondag 14 februari een diskussiebijeenkomst gehouden in de Bankraskerk, Max Havelaarlaan 435 te Amstelveen. Het onderwerp is zelfrealisatie en spreker dr. R. Kranenborg. Aanvang 11.45 uur. (Crèche aanwezig).

• In Wageningen is zaterdag 20 februari een seminar van de Surinaamse studentenvereniging Redi Dotl. Aanvang 12.00 uur in gebouw De Leeuwenborch. Hollandseweg 2.

• Maandag 15 februari in het Soeterijntheater twee films vin Frank Zichem over het eiland Bonaire, aanvang 20.00 uur.

• Zaterdag 20 en zondag 21 februari is er een weekend over onderwijs en opvoeding op school van de werkgroep De meuwe mens. Inlichtingen telefoon 035-86091.

• In Van Eeghenstraat 90 op maandag 15 februari 20.00 uur nieuwe start van werkgroep. Aktiviteiten met bewoners uit Amsterdamse verpleeg- en verzorgingstehuizen met onder andere een video „Avondrood" van het werktheater.

• De NVSH organiseert op zaterdag 27 februari een avond voor vrouwen die bezig zijn met de problematiek van pedofilie. Inhchtingen tel. 834108.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen