Ad Valvas 1981-1982 - pagina 87

R1981

'Ü:

'De Derde Spreker serie is een v a n de manieren waarop de NOVIB al jarenlang m h o u d probeert te geven aan ontwikkehngssamenwerk op het culturele vlak,' zo stelt Sjef Theunis vast tegenover ons, 'on­ danks enige tegenwerking.' Bij­ voorbeeld de Nationale Commissie voorlichting en bewustwording Ontwikkelingssamenwerking zou volgens de NOVIB­woordvoerder bezwaren hebben tegen de s a m e n ­ werking m e t commerciële uitgeve­ rijen. 'Ik zie niet in wat d a a r vies aan is,' zegt T h e u n i s , die juist blij is dat ontwikkelingssamenwerking steeds meer u i t de liefdadigheids­ sfeer wordt gehaald. 'Wij willen af van het klassieke beeld van ontwik­ kelingshulp als h e t voeden v a n hongerige buikjes.' Sjef Theunis wijst fel de tijdens h e t symposium enkele m a l e n geleverde kntiek van de hand, d a t de uitgeno­ digde sprekers niet de 'echte' verte­ genwoordigers v a n h e t volk zouden

zijn. T h e u n i s : 'Ze v o r m e n geen evenwichtige afspiegeUng van de bevolking, w a n t we hebben bijvoor­ beeld geen verdedigers van militai­ re regiems uitgenodigd. M a a r h e t zijn wel m e n s e n die a a n de goede k a n t van de cultuurstrijd s t a a n , die schrijven over h e t o n r e c h t d a t h u n volk wordt a a n g e d a a n . ' De kritiek was geïnspireerd door de afstand van h e t volk die in de p r a k ­ tijd blijkt te b e s t a a n door h e t t a a l ­ gebruik v a n sommige schrijvers. T h e u n i s a c h t dit een probleem d a t moeilijk is te voorkomen, m a a r vindt h e t belangrijkste d a t de schrijvers 'georiënteerd' blijven op h u n volk. Mineke S c h i p p e r n o e m t de Senegalees S e m b è n e O u s m a n e als voorbeeld van een schrijver, die geenszins van zijn a c h t e r b a n is ver­ vreemd: hij m a a k t ook films, w a a r ­ mee hij de ongeletterden bereikt. Een a n d e r goed initiatief is volgens h a a r h e t rijden m e t een busje vol boeken langs allerlei dorpen door een uitgeverij in Kameroen; 'Som­ mige dorpen n e m e n slechts één exemplaar af, w a a r u i t wordt voor­ gelezen a a n de dorpelingen.' E r is nog veel kennis v a n t e n e m e n , m a a r d a t komt wellicht nog op een 'volgend symposium, w a a r dieper op sommige aspekten wordt inge­ gaan,' zoals Antonio S k ä r m e t a be­ pleit.

Marokkaanse

musiekgroep

'AmaV in de VU­aula.

Interview met de Indonesische dichter-acteur Willy Rendra

'Ik lijd eronder maar ik wil ik wilme uitspreken' Op de eerste avond van de Derde Sprekersdriedaagse maakte Willy Rendra die­ pe indruk met zijn gedicht 'De armen'. Hij ^roeg het weliswaar in het Indone­ sisch voor, maar op zo'n beeldende wijze, dat de be­ doeling meer dan duidelijk overkwam. Het publiek hield zich muisstil; vergat zelfs even te hoesten en te bladeren. We besloten een afspraak voor een inter­ view te maken met Willy Rendra. Dat kon, zater­ dagochtend om half negen in het Novotel aan de De Boelelaan. Die ochtend s t a a n we d a n in de h a l van het hotel, twee verslaggevers en een fotograaf. Buiten is h e t nog doodstil, b i n n e n wemelt h e t v a n de druk pratende, n e t a a n g e k o m e n Amerikaanse toeristen. We bellen naar Rendra's k a m e r om t e vertel­ len dat we er zijn. Na een m i n u u t of tien verschit hij. N u nog een plek waar we rustig k u n n e n zitten. Overal is h e t druk. E e n ober k o m t in het Engels n a a r onze bedoeUn­ gen informeren. Er o n t s t a a t een spraakverwarring die p a s ver­ dwijnt, als we eenvoudigweg op h e t Nederlands overschakelen. M a a r natuurlijk spreekt de ober Neder­ lands en natuurlijk weet hij een plek met een s t o p c o n t a c t i n de buurt. Dat rustige k u n n e n we ech­ ter wel vergeten. H e t hele gebouw is gevuld met een kussen van de meest uitgekauwde achtei^rondmuziek. Willy R e n d r a is n i e t alleen dichter, maar ook acteur. E n d a t is goed te merken. Zijn gebrek a a n beheer­ sing van de Engelse t a a l compen­ seert hij ruimschoots m e t bewe­ gingen van gezicht e n lichaam. We hadden beter een video­recorder mee k u n n e n n e m e n . Hij heeft die nacht niet geslapen, begint R e n d r a het gesprek monter. 'Ik heb de hele n a c h t gewerkt. D a t «Joe ik dikwijls, ik vind h e t prettig. Vaak schrijf ik 's n a c h t s gedichten. In het vliegtuig op weg n a a r Neder­ land heb ik geslapen en ook de eer­ ste nacht d a t ik hier was. Sindsdien niet meer. Ik let helemaal n i e t op de tijd. Maar v a n o c h t e n d keek ik in de spiegel...' 'Oude steden fascineren me, ik word er sentimenteel van. Amster­ dam, Djokja, New York, K a n t o n , Sydney. Ik krijg in deze steden ge­

voelens die ik bijna niet u i t k a n leg­ gen. Als ik een crisis in mijn leven d o o r m a a k ga ik n a a r oude, bekende plaatsen toe. D a n kom ik t o t bezin­ ning. O u d e plaatsen zijn als spie­ gels: je k u n t jezelf erin terugvinden. Sommige m e n s e n die in psychische moeilijkheden verkeren g a a n n a a r een priester, of n a a r h u n vader en moeder. Of ze lezen boeken. Ik niet, ik ga n a a r oude steden. T o e n ik deze week in A m s t e r d a m arriveerde, werd ik direct h e r i n n e r d a a n de vorige keer d a t ik hier was en hoe ik m e toen voelde. D a a r werd ik senti­ menteel van. Ik dacht: misschien zal ik een gedicht m a k e n . Afgelopen n a c h t schreef ik een liefdesgedicht. H e t g a a t niet over persoonlijke lief­ de, m a a r over liefde in h e t alge­ meen. I k weet n i e t hoe ik h e t vertel­ len moet. De titel is eenvoudig: Lief­ desgedicht, geschreven tijdens mijn bezoek a a n Amsterdam. M a a r d a n in h e t Indonesisch, haha!'

Maitresse Hij is z i c h t b a a r verlegen, l a c h t steeds verontschuldigend. 'Ik b e n ook g r a a g i n Djokja. Liever d a n in Djakarta, m a a r d a a r moet ik dikwijls zijn voor mijn werk als toneelspeler. Ik h o u v a n Djokja, niet o m d a t h e t er goed is. Ik verge­ lijk mijn relatie m e t Djokja v a a k m e t die tussen m a n en vrouw. J e vrouw wordt oud en lelijk en jij ook, m a a r de b a n d wordt steeds sterker. Djokja is als een oude maitresse: ze stinkt, m a a r j e blijft n a a r h a a r toe­ gaan.' We vragen h e m of hij b a n g is oud en lelijk t e worden. Hij ontwijkt de vraag door h e m n a a r ons t e r u g t e spelen. Hij wil er alleen In h e t alge­ m e e n iets over zeggen: 'Oude m e n ­ sen hebben lang k u n n e n leven. J o n g e m e n s e n niet, die weten n o g n i e t of h e n een lang leven bescho­ r e n zal zijn. Oude m e n s e n k u n n e n rustig zijn, en sterk. J o n g e m e n s e n d e n k e n altijd m a a r a a n ontwikke­ len, ontwikkelen, ontwikkelen. O u d e m e n s e n denken a a n niets.' Veel gedichten van Willy R e n d r a dragen een gewijd k a r a k t e r . Hij n o e m t zichzelf een religieus m e n s . 'Mijn vader was katholiek, m a a r alleen pro forma. Zo ben ik m e t godsdienst opgevoed. N a a r m a t e ik ouder werd, k o n ik h e t steeds m i n ­ der goed verdragen, d a t de m e n s godsdienst zo v a a k alleen m a a r als vorm ziet. Ik kreeg daardoor i n n e r ­ lijke conflicten. Ik las in de bijbel de gedichten, de p s a l m e n v a n David e n Salomon, e n ik voelde d a t ik mijn relatie m e t h e t goddelijke moest veranderen. En als ik d a n in een hokje geplaatst moet worden: ik ben

moslim geworden. W a t m e in de Islam zo a a n t r e k t , is h e t persoonlij­ ke k a r a k t e r ervan. Als k a t h o h e k m o e t j e gedoopt worden. De heiUge c o m m u n i e o n t v a n g je u i t h a n d e n v a n een priester. I n de Islam is h e t heel anders. Ik k a n voor mezelf de geloofsbelijdenis opzeggen, d a t is voldoende. Als je zegt: ik ben Isla­

Willy Rendra werd op 7 novem­ ber 1935 geboren in Surakarta, als oudste zoon van ouders van lage Javaanse adel. Zijn doop­ naam luidt: Willibrordus Su­ réndra, met daarvoor de titel Raden Mas. Toen hij zich in 1970 tot de Islam bekeerde, ver­ eenvoudigde hij zijn naam tot Willy Rendra. Hij studeerde enkele jaren Engels aan de Gadjah Mada Universiteit van Djokjakarta. Al in zijn middel­ bare schooltijd schreef hij ge­ dichten en deed hij aan allerlei vormen van toneel. I n 1961 richtte hij in Djokjakarta een amatenrtoneelgroep op. De groep voerde zowel producten van Kendra op als vertalingen van klassieke en moderne we­ reldliteratuur. In 1964 vertrok hij naar Amerika. Daar stu­ deerde hij onder andere aan de American Academy of Drama­ tic Art in New York. In 1967 keerde hü terug naar Djokja­ karta. Een jaar later richtte hij daar het Benkei Teater op. Deze theater­workshop bestaat nog altijd. Sinds zijn terugkeer treedt Rendra ook steeds meer als dichter naar voren. Hij pu­ bliceerde tot dusver vier verza­ melingen. Rendra geniet grote populariteit in Indonesië.

miet, d a n ben je dat. H e t is een m i n ­ der formalistische godsdienst. J e k u n t a a n mij n i e t zien d a t ik Isla­ miet ben, d a t is mijn eigen zaak. D a t is iets d a t b i n n e n i n mij zit.' Ziet u zichzelf als een r o m a n t i s c h e dichter? 'Romantisch? O p w a t voor m a n i e r romantisch?! Ik categoriseer mezelf nooit.' De Indonesische autoriteiten h e b ­ ben nooit goed geweten w a t ze m e t Willy R e n d r a a a n m o e s t e n . I n zijn gedichten, die zeer populair zijn, stelt luj w a n t o e s t a n d e n a a n de kaak: hij k o m t op voor de a r m e n en

Vervolg op pag. 11

vers van meisje en baas U mag me met so moMT omhelzen. Waar dat toe leidt, weet ik ­maar al te goed. Ik ben wel geen futuroloog, maar het ts heel duidelijk voor me wat deze omhelzing betekent. Het onderwijs dat ik héb gehad is een flop. Ze hebben me leren rekenen, tikken, vreemde Orde en netheid. Maar ze hébhen me nooit geleerd als mijn baas me van achteren pakt, hoe dan mijn houding moet zvjnl

talen.

U mag me niet zo maar omhelzen. Terwijl mijn vriendje nog nooit zo direkt gedurfd Wat uw bedoeling is weet ik maar al te goed; toen u mijn borsten aanstootte wist ik wat dat betekende.

heeft.

Ze hébben mij geleerd om de zonde te haten, maar ze hebben vergeten me te leren hoe ik werk moet zoeken. Zij hebben mij een levensstijl geleerd waarvoor de benodigdheden niet afkomstig zijn uit ons milieu. Ze hebben me geleerd nodig te hebben allerlei dingen die de bazen produceren, en die de bazen beheersen. Make­up spullen, electrischefans, synthetische vitamines, tonicums, allerlei soorten prikdrankjes, en schooldiploma's. Het onderwijs heeft mij gebonden aan hun markt, aan hun kapitaal. En nu ik volwassen geworden ben waarheen kan ik anders vluchten dan naar de wereld van de baas? V mag me niet zo maar omhelzen. Ik ben geen intellectueel, maar ik weet voldoende dat al het werk op mijn tafel tenslotte daarheen leidt. Nee, meneer, nee. Omhels me toch niet zo maar. Ach, wél het geld dat u in mijn beha laat glippen is mijn onderwijsdiploma, ach, ja zo gaat dat. Zeker van uw zaak omhelst u mij. Uw bolle buik drukt tegen mijn buik. Uw vieze mond kust mijn mond. Alsof het de natuurlijkste zaak is doet u dat allemaal. En de hele samenleving helpt u daarbij. Ze houden mijn twee voeten vast. Ze trekken mijn dijen uit elkaar terwijl u op me kruijit.

Yogya 10 juli 1975.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen