Ad Valvas 1981-1982 - pagina 405

VALVAS —11 JUNI 1982

13

^e macht en onmacht van linkse intellektuelen ;

[onder politieke leweging blijft ntellektuele arbeid Iruchteloos )lks veei nu tdi) ven men toi

é de Hoog Ger Harmsen.

Pe! ffi de periode van de koude oorlog werd elke belangstelling gaan maken en dat raakt je natuuriy k toch erg rechtstreeks. Maar ik zeg dit Dor het wetenschappelijk socialisme in de kiem gesmoord. niet als klacht. Het is een historisch Ikeflirtmet opvattingen uit die hoek was een doodzonde, verschynsel, dat niet alleen my aan­ praten over het werk van Marx en Engels was onweten­ gaat maar duizenden mensen, waar­ 'Mppelijk en onfatsoenlijk. Niet enkel op de universiteiten onder mensen die hun leven voor de in de waagschaal gesteld heb­ ofc in de rechtse pers en door uitgeverijen werd het marxisme CPN ben." was het de duivel zelf bestreden. Nadat de ergste ideologi­ Ook André Roelofs zag deze periode ée verduistering optrok, als gevolg van het wegebben van in de geschiedenis niet als een toeval­ e koude oorlog, was deze houding onmogelijk geworden. lige ontsporing of een persooniyke maf dat moment gaat Harmsen zijn rol spelen. Velen vergissing. Er is veel „system in the Vlakten via Harmsen voor het eerst kennis met wat zij voor madness", zei hy. Eén van de fakto­ die volgens hem een rol speelde, arxisme aanzagen. In werkelijkheid bracht H. enkel een ren, was de opvatting biimen politieke ervalst beeld van het marxisme, door enkele van haar organisaties, dat intellektuelen on­ üangrijkste opvattingen te verwerpen of te vervalsen, door baatzuchtig hun arbeid in dienst van mr aan te passen aan burgerlijke vooroordelen en aan de de beweging moesten stellen, oftewel de politieke idealen en iatste mode op het gebied van „herzieningen" of „modemise­ kritiekloos opvattingen moesten ondersteunen. ngen" van het marxisme." tee, ietwat ingekorte passage, is te vinden in de brochure Idee en beweging over aanpassingen en vervalsingen van het marxisme­ mnisme", die halverwege de jaren zeventig uitgegeven werd Zowel Ger Harmsen als Siep Stuur­ oor het CPN distrikt Amsterdam en op de universiteiten druk man, een andere spreker op deze dis­ went werd om (progressieve) studenten te waarschuwen kussieavond konstateerden een soort oor het gevaar Ger Harmsen. Binnen de C PN is voor wat permanente omkering in de geschie­ tussen kritische intellektuelen (treft de verkettering van „dissidenten" het tij aan het keren, denis en poUtieke bewegingen. Eerst ont­ nder andere getuige het feit, dat bij de presentatie van Ger staan ideeën, utopieën, die een alter­ lamsens nieuwe boek, Nederlands Kommunisme, ook Waar­ natief formuleren voor de als on­ adredakteur André Roelofs aan het debat over macht en rechtvaardig ervaarde samenleving, maatschappeUjke bewegin­ nviocht van linkse intellektuelen deelnam. Maar de wat waarna gen groeien, die op basis van die heralere houding van één politieke partij maakt de histo­ ideeën veranderingen nastreven en isch problematische verhouding tussen kritische intellektue­ verlangen dat intellektuelen zich on­ ffl era politieke organisaties niet in één klap tot een hartno­ derwerpen aan de doelstellingen van die beweging. isch huwelijk. er Karmsen begon ztjn inleiding 18 ei in de Populier met de schets^ van )e zijn vader, een Amsterdams tim­ erman, tegen intellektuelen aan­ »k ,Hy zag dat als een soort invali­ B Mensen die hulpbehoevend wa­ n, die hun handen niet konden ge­ iiiken en die zich in het leven niet mder hulp van anderen staande inden houden. Hij vond inteUektue­ een heel merkwaardig verschtjn­ waar hy niet zoveel respekt voor id Daaruit kwam misschien ook lort, dat hy een beetje bang was lor mensen, die zich te veel m boe­ a verdiepten. Hy heeft my dat al­ lans altyd afgeraden." er Harmsen heeft zich duideiyk niet 11 dat advies van zyn vader gehou­ ïi Hl] studeerde geschiedenis aan ' universiteit van Amsterdam, werd raar geschiedenis en later medewer­ I aan de UvA en sinds tien jaar is hy »gleraar in de Dialectische en Oost­ topese wysbegeerte in Groningen. en grote hoeveelheid boeken en arti­ elen over het marxisme, kommunis­ K, de arbeidersbeweging en politie­ estrategie is in de loop vanjaren van hand verschenen. lak r.a de oorlog werd hy lid van de PN, waar hy al spoedig verantwoor­ elflk werd voor de party scholing. In "" stapte hy uit die party in de enode dat vele vooraanstaande imni'inisten in de interne party­ njd m ongenade vielen. Sindsdien, * enkele jaren geleden, hebben de PN en de Waarheid regelmatig de Bivloek over hem uitgesproken. Na­ professor, politieke zwerfkei van "istcr aUooi, BvD agent, geïsoleerd 'tellektueel, waren enkele van de permgen, die hy in meer dan zestig 'teldkanonnades en verdachtma­

kingen vanuit de CPN te verwerken kreeg. Harmsen gevraagd hoe dat op hem als persoon overkwam: „De eerste aan­ vallen troffen me zeer hard. Van de eerste verdachtmaking heb ik weken niet kunnen slapen, zoals dat heet. Maar op den duur wende je er toch wel aan. Alleen in de jaren zeventig werd het wel weer erger. Men heeft toen studenten georganiseerd die me op het instituut het leven zuur moesten

Ger Harmsen: „Je kunt vaststellen voorzover er bewegingen op gang zyn gekomen die proberen maatschappe­ Ujke veranderingen af te dwingen en in de positie van onderdrukte en uit­ gebuite groepen verlichting te bren­ gen, het toch steeds weer intellektue­ len zyn, die voor het eerst maatschap­ pykritische opvattingen formuleren." Maar volgens Harmsen blyven de ideeën machteloos, als er geen maat­ schappeiyke beweging ontstaat, die de macht en de mogeiykheden ont^

wikkelt om veranderingen af te dwin­ gen: „Waar het om gaat, is dat idee en beweging zich moeten verenigen. Pas binnen die eenheid zyn maatschappe­ lyke veranderingen en kritische bewe­ gingen mogeiyk; zonder beweging, zonder dat de massa's waar het om gaat in beweging komen, blyft aUe Intellektuele arbeid vruchteloos en steriel."

r­fr­r^

deze groep, tot de leeftyd van 23 jaar, komt een schuldlimiteringsbydrage, afhankeiyk van het inkomen van de ouders. Dit is een gift die voor een deel de rentedragende lening vervangt in de eerste vier jaar van de studie. In sommige gevallen kan ook aan ie­ mand van 23 jaar of ouder een schuld­ limiteringsbydrage worden ver­ strekt." Het totaalbedrag dat voor deze rege­ ling beschikbaar is, bestaat in hoofd­ zaak uit wat nu wordt uitgegeven aan studiefinanciering plus de kinderby­ slaggelden. In totaal is dat ruim twee miyard gulden. De kinderbyslag voor deze studerenden zal dan uiteraard by invoering van dit stelsel komen te vervallen. Dit nieuwe stelsel heeft onder meer het voordeel dat mensen met een uitkering, die willen gaan studeren, dit kurmen doen zonder er financieel op achteruit te gaan. Ook zy die werken kunnen, aanspraak maken op

WoitelÊoosheid

Siep Stuurman vroeg zich af, hoe komt het, dat intellektuelen zich zo­ lang hebben laten gebruiken door po­ litieke organisaties om de doelsteUin­ 'gen van die organisaties te legitime­ Daarmee is de verhouding intellektu­ ren en via ideologie vorming de disci­ eel en beweging echter niet volledig plinering van de achterban ter hand beschreven, want het veronderstelt namen en anderzyds zich lieten aan­ een vry harmonieuze verhouding tus­ leunen, dat een onafhankehjke, kriti­ sche opstelling niet getolereerd werd. sen de leermeesters, de profeten en de Volgens hem ligt dat mede aan een volgelingen.: „Het is duideiyk dat bin­ veelvoorkomend gevoel van wortel­ nen bewegingen enerzyds steeds in­ loosheid by intellektuelen en een be­ tellektuelen vernieuwing in het linkse paald schuldgevoel dat voortkomt uit denken bewerkstelligen, maar ander­ de relatief veilig en bevoorrechte posi­ zyds ook dat linkse bewegingen na tie vanwaaruit mtellektuelen werken. verloop van tyd organisaties worden „Intellektuelen moeten elgeniyk met een eigen bureaukratie en het voortdurend bewyzen, dat ze wel de gevaar lopen te verstarren en waar­ goede bedoelingen hebben, dat ze wel binnen het kritisch geluid na verloop echt progressief zyn en niet puur aca­ van tyd geen kans meer krygt en het demisch of in een ivoren toren bezig alleen nog gaat om het haalbare in de dageUjkse politiek. En tegen dit pro­ zyn. Ook stel je jezelf ter diskussie als ces van verstarring en bureaukratise­ je te hard ingaat tegenpartyen, die van zichzelf vinden dat zy „historisch ring is het dan nodig dat voortdurend gezien" de juiste politiek voorstaan, nieuwe intellektuelen opstaan, die want als je dat ter diskussie stelt, daartegen in verzet komen en die hun vraag je jezelf wel snel af of jezelf wel kritiek daartegen formuleren." helemaal kosher bent." Volgens Siep Stuurman zyn dit me­ Volgens Siep Stuurman, politikoloog chanismes, die helemaal niet alleen aan de UvA wordt vaak het probleem maar aan het Stalinisme gekoppeld voorgesteld alsof intellektuelen, om zyn. Als voorbeeld daarvan vermelde invloed te hebben, zich moeten solida­ hy een konllikt tussen een Nymeegs riseren met bestaande politieke bewe­ progressief studentenblad en de gingen en maatschappeiyke groepe­ kraakbeweging, omdat de kraakbe­ ringen. Maar volgens hem is dat een te weging geen „academische kritiek" simpele opvatting: „In zekere zin be­ van dat blad dulde. Het ging volgens staan politiek gezien klassen en maat­ de krakers erom, dat de studenten schappeiyke lagen pas, als intellek­ zich met de bewegmg moesten solida­ tuelen daarin een bepaalde rol spe­ riseren. Volgens Stuurman zyn by­ len." Die rol bestaat er dan volgens voorbeeld ook binnen de huidige ferm­ Stuurman uit, dat een sociaal­ekono­ nlstlsch bewegmg mechanismes mische laag door middel van geformu­ werkzaam, waardoor goedbedoelde leerde ideeën een politieke indentiteit kntiek opgevat wordt als afbreuk krygen en zich politiek organiseren. doend aan de solidariteit aan de be­ weging. Wat dat betreft zou de beweging van Abraham Kuyper, de gereformeerde Ger Harmsen onderkende wat dit be­ kleine luyden een schoolvoorbeeld treft wel het belang dat intellektuelen in verbinding staan met het maar­ schappeiyk leven en processen. „In­ tellektuelen kunnen verstrikt raken in hun eigen gedachtenspinsels. Als het pure gedachtenspinsels zouden zyn, dan is dat nog niet zo erg, want die kun je stuktrekken en uit elkaar halen. Maar het kan ook een geheel worden van gedachten, die een yzeren dogmatiek gaan vormen, waar je niet studiefinanciering. Wie in deeltyd meer uitbreekt. Ik denk dat daarom werkt en de rest van zyn tyd studeert een verbinding met reeele maatschap­ en minder dan het minimumloon ver­ peiyke processen en bewegingen van dient, komt in aanmerking voor een het grootste belang is, juist om het half pakket. Dat komt neer op een gevaar voor dogmatisering en het ge­ budget voor studiekosten, eventueel vaar voor die gedachtenspinsels zo­ voor reiskosten en een half budget veel mogeiyk te beperken." Zo'n ver­ voor levensonderhoud. binding hoeft echter niet te beteke­ Van Kemenade legde er de nadruk op nen, dat iemand zich volledig uitle­ dat de schuld geen dwangbuis zal vert aan de beweging, want, zoals worden. In de regel gaat iemand te­ Siep Stuurman zei, is er wel een ver­ rugbetalen een jaar na afstuderen. Dat tydstip zou iets later kunnen, als schil tussen partydigheid en afhanke­ dat nodig mocht biyken. Over het hjkheid. Volgens hem is ondertussen terugbetalen doet een afgestudeerde wel duideiyk geworden via de weten­ schapsfilosofie, dat ledere vorm van maximaal vyftien jaar. Aan de hand van het inkomen wordt jaariyks vast­ kennis party dig is, dus dat objektleve, gesteld hoeveel iemand moet terugbe­ neutrale wetenschap niet bestaan. Stuurman: „Maar die partydigheid is talen en of hy of zy dat bedrag kan opbrengen. Lukt dat niet dan wordt iets anders dan afliankeiykheid vna terugbetaling van dat deel dat boven partyen en bewegingen en de moei­ de draagkracht gaat, verschoven naar lykheid is kenneiyk hoe onafhanke­ een later tydstip. Iedereen heeft ech­ lykheid en het besef van partydigheid ter de zekerheid na zestien jaar schul­ met elkaar verbonden kunnen wor­ den." denvry te zyn.

Nieuw stelsel studiefinanciering Uitgangspunt van een nieuw stelsel van studiefinanciering is dat iedereen van achttien jaar en ouder die onder­ wys volgt, voltyds of deelty ds recht heeft op studiefinanciering. Oud­mi­ nister Van Kemenade kon nog juist vóór zyn vertrek zyn plannen voor de studiefinanciering schetsen. De stu­ diefinanciering nieuwe styi zal be­ staan uit een gedeelte beurs en een gedeelte rentedragende lening, samen tot een maximum van de minimum­ uitkering voor de vergeiykbare leef­ tydsgroepen. Terugbetalmg van de lening zal geschieden naar draag­ kracht, waarby zowel de terugbeta­ lingstermyn als de omvang van de aflossing bepaald wordt door het in­ komen. Daarby is zelfs de mogeUjk­ heid van kwy tscheldmg van de schuld aanwezig. „Ik wil verder voorkomen", aldus de minister, „dat voor jonge mensen uit de minder kansryke mi­ lieus een drempel zou worden opge­ worpen om te gaan studeren. Voor

kunnen zyn van de relatie intellektue­ len en politieke macht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen