Ad Valvas 1981-1982 - pagina 65

AD VALVAS — 25 SEPTEMBER 1981

Prof. J . F. Vos bij aanvaarding hoogleraarschap onderwijskunde:

'BijMiddenschoollering trekken uit Sowjet-Unie

##

/ / i

De middenschool is ongetwijfeld één van de meest omstreden onderwerpen in de huidige regeringscoalitie. Minister van Kemenade, die door velen als de architect van de middenschool wordt gezien heeft van het CDA twee speciale waakhonden op het ministerie gekregen om al te veel veronderstelde socialistische capriolen snel de grond in te boren. Het thema dat dr. J.P. Vos voor zijn rede bij aanvaarding van het hoogleraarschap onderwijskunde a a n de sociale faculteit van de Vrije Universiteit gekozen had, kan dan ook zeker geen actualiteitswaarde ontzegd worden. 'De Middenschool in de jaren '80' was de titel van zijn oratie op vrijdag 18 september jl. 'Bij velen doet de term middenschool de bloeddruk hoog oplopen', was één van zijn uitspraken. Zijn bewijsmateriaal om aan te tonen dat de middenschool in Nederland in het slop zit zal de tegenstanders van de middenschool niet minder het hart in de keel hebben doen kloppen. Volgens Vos moeten we eerst nog maar eens goed naar het Russische onderwijssysteem kijken, voordat de middenschool op basis van emancipatie door individuele zelfontplooiing gestalte krijgt. Volgens Vos zijn er in Amerika al mensen die de resultaten van Rusland op het onderwijsgebied zien als regelrechte bedreiging van de nationale veiligheid. ioewel in de meeste g e i n d u s t n a l i beerde landen om ons heen allang bepaalde vormen v a n middenscholen zijn ingevoerd is m Nederland pe discussie rond deze vorm v a n aiddelbaar onderwijs een uiterst Gepolariseerde en omstreden kwestie geworden, die voor een m e t onaanzienlijk deel langs de scheidslijpen der politieke partijen gevoerd vordt. De progressieve p a r t y e n zijn iooT invoering, de a n d e r e tegen. I n aoofdlijnen zullen we de geschiedenis nog even schetsen. N a d a t i n h e t tabinet-Biesheuvel AR-staatssecfetans Grosheide voor h e t eerst h e t flee van de middenschool lanceerde fwam in 1975 de toenmalige PvdA nimster Van K e m e n a d e m e t de disEussienota 'Contouren van een toekomstig onderwijsbestel'. Hierin gleit hij onder a n d e r e voor een midlenschool voor kinderen v a n 12 t o t |6 jaar, met onder a n d e r e de volgeni e uitgangspunten: ' H e t gezamenijk volgen v a n algemene en beoepsonenterend onderwijs door ien \olledige jaargroep v a n leerhnien, ongeacht aanleg, milieu, sexe | f geleverde prestatie.' E e n een a n l e r belangrijk u i t g a n s p u n t was h e t Jitstellen van de studie- en beroepsBeuzes n a a r een later tijdstip. Ook J)u de middenschool de i n h o u d van let onderwijs moeten verbreden l a a r creatief-artistieke, organisa| n s c h e en sociale vorming. Of om |les onder één n o e m e r te v a t t e n He leerlingen optimale k a n s e n op atplooiing te bieden. 1977 verscheen e e n vervolgnota ? de contourennota, volgens welke Seer dan honderdduizend m e n s e n P'H de diskussies over de eerste bta hadden meegedaan. E n toen kwam minister Pais a a n de m a c h t , die de hele diskussie over de midJnschool zo ongeveer in de ijskast jaatste. pobaal gezegd k w a m e n twee soornegatieve reakties op de mid|nschool n a a r voren. V a n u i t de perale hoek werd gesteld d a t de jiddenschool de d i c t a t u u r bete-

Dirk de Hoog k e n t v a n de grauwe middenmoot, w a a n n juist de k a n s a r m e n e n de njk getalenteerden ondergaan, en v a n u i t confessionele k n n g e n dreigde m e n m e t een nieuwe schoolstrijd om deze vermeende a a n t a s t i n g v a n de vrijheid v a n onderwijs tegen te g a a n E e n situatie w a a n n h e t weinig v r u c h t b a a r lijkt een dergelijke onderwijsvernieuwing snel door t e voeren. Prof. Vos treurde niet zo erg over h e t vastlopen v a n de pogingen v a n Van Kemenade- 'De middenschool in Nederland sit in het slop We sijn weer terug bij af en dat is maar goed ook ' zei hij. M a a r zijn probleemstelling ligt m e t meer op de vraag wel of geen middenschool; de vraag IS voor h e m wat voor middenschool? I n een gesprek n a afloop ligt hij z y n stellmgname toe- 'We sijn in Nederland de diskussie begonnen met het vergelijken van de middenschool, het horizontale systeem, met het bestaande verticale systeem Uit die vei gelijkingen, maar daar kan je nog over twisten hoor, kwam het algemene beeld naar voren, dat wat talent betreft, ook de participatie uit kansarme groeperingen, de horizontale systemen superieur werken Bovendien saten we, toen we in de sestiger jaren die diskussie startten, in een fase die de tweede industriële revolutie genoemd werd De middenschool werd voor een belangrijk deel ook uit ekonomische motieven voorgestaan De bestaande kategorale, verticale systemen hebben teveel drop-outs van met name hoogbegaafde kinderen uit de arbeidersklasse Die diskussie over vergelijking van verticale en horizontale systemen heeft in de zestiger jaren centraal gestaan En uit die vergelijking komt de middenschool positief naar voren ' M a a r volgens professor Vos k o m t dan de tweede vraag, namelijk als je

Advertentie

sneldruk boulevard enschede Wi| drukken uw proefschrift in

max. 14 dagen tegen zeer scherpe pnjzen b v 300 oplaag 160pag kosten bi) ons ƒ 1880 — incl btw dat is / 6 27 per boek, uitstekende kwaliteit prijsli|st op aanvraag tel 053 322630 quick service druitkerijen ned. bv boulevard 1945-202, enscfiede, tel. 053-322630

voor een middenschool kiest, welk onderwijssysteem kies je d a a r voor, w a n t elk land heeft zo'n beetje een eigen systeem uitgedacht Vos: 'Mijn stellmgname die in deze oratie zit IS, dat we in 1972 vrij duidelijk zicht hadden op wat we niet moesten doen Ook vanwege de kritiek van Sowjet-russische onderwijskundigen op de westerse nadruk op het individuele ontplooiingsmodel, kwam de hele problematiek van gemeenschappelijke eindtermen voor de middenschool, gekoppeld aan de didactische differentiatie op tafel Dat was het fundamentele probleem voor ons En dat punt is nooit opgepakt Het hele zelfbeschikkingsmodel van de leerling lag toen in de publieke markt' W a t volgens Vos in de diskussie rond de middenschool te weinig a a n de orde k o m t is de inhoudelijk- o n derwijskundige k a n t . Volgens de oratie v a n Vos is via de c o n t o u r e n n o t a v a n V a n K e m e n a d e gekozen voor een middenschoolmodel w a a r n a a r gelijke k a n s e n gestreefd wordt (en emancipatie) via de weg v a n vnjheid e n ontplooiing. 'In een dergelijke middenschool treffen we een sterk gedifferentieerd aanbod aan van onderwijs programma's, welke bovendien nog verschillen m richting en niveau Kenmerkend is bovendien dat aan gemeenschappelijke eindtermen vaak weinig waarde wordt gehecht, deze worden zelfs in de onderwijspraktijk veelal op emotionele wijze, in naam van de "zelfontplooiing" afgewezen.' Tegenover de opvatting v a n gelijke k a n s e n door middel v a n vnjheid

is met het Nederlandse MAVO/HAVO nivo. D a t nivo wordt via verschillende wegen en op verschillende tijdstippen bereikt. Onderweg z y n overstapmogelijkheden n a a r andere onderwijssystemen, bijvoorbeeld h e t t e c h n i k u m , een soort middelbaar technisch beroepsonderwijs, w a a r toch ook de algemene minimale onderwijsdoelen bereikt worden Ook zijn er uitstapmogelijkheden voor zeer begaafde leerlingen Volgens Vos moeten bij een middenschool de minimale gemeen-

wvjsstruktuur De ontstaansgeschiedenis daarvan is een stuk emancipatie van de "kleine luyden", die onderwijs wilden Als je dat historisch gaat bekijken vind je met name bij de reformatorische traditie veel nadruk op onderwijs Dat heeft bijgedragen aan een stuk progressieve ontwikkeling binnen dat onderwijs, de reformatorische traditie was een echt democratische Het probleem van vandaag de dag is, dat vanuit de noodzaak van een constructief onderwijsbeleid in de jaren zestig de tegenstelling tussen verticale en ho-

Gelijke kansen bereiken door gelijke resultaten schappelijke e i n d t e r m e n vastgelegd worden 'Dat wil niet zeggen, dat elke leerling dat nivo ook bereikt, maar door enerzijds uit te gaan van gemeenschappelijke eindtermen van zo'n middenschool en door anderzijds de differentiatie maatregelen daaraan te koppelen en door ten derde ook de spreiding intijd aante brengen krijg je een vrij flexibel systeem, waardoor je inderdaad kunt stellen dat een vrij hoog percentage leerlingen deze gemeenschappelijke eindtermen ook bereikt Het gunstige van dit model is, dat enerzijds talent ontwikkeld kan worden via bijvoorbeeld bmten-

rizontale onderwijssystemen is ontstaan Dit nieuwe emancipatiemodel van gelijke kansen staat als het ware in grote spanning met de emancipatie uit de vorige eeuw, wat een verzuilde onderwijsstruktuur heeft opgeleverd In een dergelijk onderwijsveld moet je met grote voorzichtigheid bewegen ' Volgens Vos is de middenschool voor Nederland e e n t o t a a l nieuw begrip, terwijl bijvoorbeeld m Duitsland en Frankrijk al a a n h e t begin v a n deze eeuw b i n n e n de arbeidersbeweging daarover nagedacht werd I n Nederland is d a t pas sinds de j a r e n zestig.

^­.«'4­''

t>­

.t^r^fV" m>ß Prof dr J F Vos bezig met zijn inaugurele rede bij de aanvaarding aan de VU v a n ontplooiing zet Vos de e r v a n n ­ gen m e t h e t Russische onderwijs­ stelsel. W e r n e r K i e m t z (DDR) heeft in 1971 de onderwijssystemen m Oost­Europa vergeleken m e t de Westerse systemen, 'uit dit onder­ zoek', zegt Vos, 'blijkt dat in onder andere Amerika leerlingen uit kan­ sarme milieu's vooral die pakketten kiezen waardoor hun achterstand, onder de paraplu van een qiiasi­ progressieve pedagogiek, opnieuw werd gestabiliseerd De betekenis van de studie van Kienttz was dat hij duidelijk wist te maken hoezeer de nadruk op emancipatie door indivi­ duele zelfontplooiing die nadruk op een het kind volgend onderwijs, ten aanzien van de gelijkheid van kan­ sen een negatieve uitwerking had.' Bij de Russische middenschool is voor een a n d e r model gekozen. E r wordt uitgegaan van gelijke k a n s e n door middel v a n gelijke onderwijs­ resultaten. I n dit model wordt er­ n a a r gestreefd zoveel mogelijk leer­ lingen een zo hoog mogelijk ontwik­ kelingsnivo, m e t behulp v a n een zeer grote omvang a a n c o m m u n a l e onderwijsdoelen te laten bereiken. B i n n e n h e t Russische systeem be­ reikt negentig procent v a n de leer­ lingen h e t eindnivo v a n de t i e n j a n ­ ge school, wat globaal t e vergelijken

van zijn hoogleraarschap

schoolse cursussen, ik denk hier bij­ voorbeeld aan de school voor hoog­ begaafden, waar ze wel weer die algemene eindtermen bereiken, maar daar ook hun eigen mogelijk­ heden kunnen ontplooiien Tegelij­ kertijd IS juist het behalen van die gemeenschappelijke eindtermen beslissend is voor de doorstroming. WIJ gaan hier uit van het individu, dat staat centraal In het Russische model staat de groep meer centraal Er IS een bepaald collectief, die geza­ menlijk probeert die eindtermen te bereiken ' H e t Russische onderwijssysteem schijnt zo succesvol ue werken, d a t m e n zich in Amerikaanse k n n g e n d a a r zorgen over m a a k t : Volgens Vos zou de A m e n k a a n Wirszup 'de enorme investeringen welke de Sovjet Unie de afgelopen j a r e n m de h u m a n resources" gedaan heeft en blijft doen, als een regelrechte be­ dreiging v a n de n a t i o n a l e veilig­ heid v a n de Verenigde S t a t e n be­ schouwen ' Over de concrete politieke situatie in Nederland h o u d t Vos zich op de vlakte Volgens h e m zal daarbij ook gekeken moeten worden n a a r de specifieke situatie v a n h e t Neder­ landse onderwijs en de o n t s t a a n s ­ geschiedenis d a a r v a n : 'We äijn het enige land met een verzuilde onder­

m de

onderwijskunde

T o c h knjgen we n o g een politieke inschatting u i t de m o n d v a n Vos te horen­ 'Je kunt twee dingen doen Ik denk dat Van Kemenade een wet over de middenschool in zijn tas heeft zitten en dat hij zo snel moge­ lijk zal proberen de middenschool via een soort raamplan in te voeren Dat IS de ene kant Dat zal waar­ schijnlijk gebeuren in een sfeer van geweldige partijpolitieke confron­ taties Dan ga je de lijn die je gevoerd hebt doortrekken Je gaat uit van het schema conservatief ver­ sus prgressief Wie voor een midden­ school IS, IS progressief Andere mensen zijn dom en weten het niet zo goed We gaan gewoon doordruk­ ken Wat je ook kunt doen is zeggen we willen de zaak eens helder op een rijtje zetten, hoe is de hele ontwikke­ ling in de discussie over de midden­ school geweest Wat loisten we in 1970 en wat weten we nu'>Hoe komt het dat die zaak zo gepolariseerd is Ik zou dit meer het 'harmoniemodel' willen noemen Kunnen we door middel van wetenschappelijk on­ derzoek eens bekijken wat er te doen valf' De Middensctiool in dejaren '80'. inaugu­ rele rede van dr J F Vos, uitgave VU Boektiandel/Uitgeverij Prys / 4.—

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen