Ad Valvas 1981-1982 - pagina 97

5

AD VALVAS — 16 OKTOBER 1981

Bestuurskundigen willen Lesotho helpen los van Zuid-Afrika te komen

ff

De macht komt al in 't landschap op je a f ' 'Bestuurskunde projekt in Lesotho: ontwikkelingshulp of koUaboratie?' schreef Simon Kooistra in Ad Valvas op 9 februari 1979. Nu is de eerste fase van dit projekt afgerond en gaat de tweede fase van start na veel financiële problemen. Roel van de Geer, die voor het projekt in Lesotho werkt, was onlangs even over naar Nederland. Dat bood een mooie gelegenheid om nog eens op dit projekt terug te komen en de lezer meer materiaal aan te bieden om de gestelde vraag te beantwoorden. 'We zitten nu in de politiek meest ge^^pelige fase,' zegt van de Geer. En projektverantwoordelijke prof. Brasz, die ook bij het gesprek aanwezig is, spreekt over 'op het spek zitten'. Ontwikkelingssamenwerking en wetenschap lijken nauw verwant te zijn met politiek, zeker in een zo gevoelige regio als Zuidelijk Afrika. Lesotho ligt namelijk volledig ingesloten door Zuid-Afrika, waar het ekonomisch nagenoeg helemaal van afhankelijk is.

Lesotho is ongeveer evengroot als Nederland, maar telt slechts zo'n anderhalf miljoen inwoners. Volgens Brasz IS het een soort afgevlakt Zwitserland en arm aan natuurlijke hulpbronnen. Het is überhaupt arm. Het behoort tot de vijfentwintig armste landen van de wereld en IS ekonomisch met handen en voeten gebonden aan de reus Zmd-Afnka. Van de mannelyke beroepsbevolking is zo'n 90% trekarbeider m dat grote buurland. Nadat de VU de samenwerking met Zuid-Afnka verbroken had vanwege de apartheidspolitiek, kwam een samenwerkingsverband tot stand tussen de universiteiten van Lesotho, Botswana, Swasiland en de Vnje Universiteit. Ook de vakgroep bestuurskunde van de subfaculteit politicologie zocht die streek op na een onderzoeksprojekt m Zambia afgerond te hebben. Uit Lesotho zelf kwamen naar de vakgroep verzoeken voor een bestuurskunde projekt en de vakgroep zag er wel wat in Met de woorden varï^rasz: 'We willen daar zitten waar de klappen van het apartheidsbewind het hardste aankomen.' Formeel hoort dit projekt echter niet onder het samenwerkingsverband. Hoewel door velen op de VU het verbreken van de kontakten met het apartheidsbewind toegejuicht werd, zyn ook rond het nieuwe samenwerkingsverband by sommigen twijfels gerezen Het al gememoreerde artikel van Simon Kooistra over het bestuurskunde projekt uitte die twijfels zeer duidelijk. De situatie in Lesotho is inderdaad met makkelijk te doorgronden. De verkiezingen m 1970 werden stopgezet toen de leider chief Jonathan dreigde te gaan verliezen Deze Jonathan zou daarbij steun hebben gehad van Zuid-Afnka en volgens sommigen als een soort zetbaas van het apartheidsregiem funktioneren Na de coup is het een lange penode onrustig geweest en zijn by verschillende botsingen tussen de regering en oppositie doden en gewonden gevallen. Inmiddels schynt de situatie wat gestabiliseerd te zyn en staan voor het eerst sinds 19J0. weer verkiezingen voor de deur, weleenswaar nog niet voor het parlement, maar voor de gemeenteraad van de hoofdstad Maseru. Niet alleen de politieke situatie in en rond Lesotho heeft sommigen ertoe gebracht vraagtekens by het projekt te zetten. Ook het projekt zelf staat onder kritiek Aangezien het onderzoek zich ncht op het verbeteren van het binnenlandse bestuur IS het projekt noodzakelijkerwijze nauw verweven met de politieke ontwikkelingen in het land De onderzoekers zeggen zich dit zeer bewust te zyn, maar dat ook by andere Projekten, byvoorbeeld m Nederland, niet uit de weg te willen gaan. Om een aantal redenen heeft het nogal wat moeite gekost om het projekt gefinancierd te krygen Het vooronderzoek, dat de afgelopen twee jaar gedraaid heeft, werd uitemdelyk grotendeels door de VU betaald, omdat de NUFFIC (de koe-

Dirk de Hoog pel van de universitaire ontwikkelingssamenwerking) geen heil in het projekt zag. De onderzoekers zelf weten niet de preciese redenen voor die afwyzing, maar volgens hen heeft een rol gespeeld de wyze waarop het onderzoek opgezet is en de in de ogen van de NUFFIC te kleine onderwyspoot m het geheel. Voor het uiteindelyke onderzoek wat nu van start gegaan is wilde ook de VU geen geld meer geven om de vry eenvoudige reden dat het er niet was. Uiteindelyk zyn het ministerie van buitenlandse zaken en de EEG als subsidiegevers de reddende engel geworden. Geld van het

Momenteel is de situatie in Lesotho zo, dat er wel een soort centrale regering bestaat, maar het verdere bestuurlyke apparaat grotendeels ontbreekt. Van de Geer: 'Alle beslissingen worden in de hoofdstad genomen, maar de ministeries sijn bijzonder swak. Ze hébben geen goede plannings- en beleidsafdelingen, er IS geen duidelijke lijn in veel aktivitexten. Kortom er is een totaal gebrek aan beleidsmatige vertaling van aktivvtexten in het veld en daardoor een enorme invloed van buitenlandse geldschieters op de ontwikkeling van het platteland ' Volgens Brasz is de opbouw van een goed bestuurlyk apparaat voorwaarde voor verdere ontwikkelmg: 'Ons projekt is ook te sien als een poging om de infrastructuur te versterken en Lesotho daarmee onafhankelijker te maken van Zuid-Afrika Het land sol er erg mee gebaat sijn als er een beetje werkende democratie sou ontstaan met een legitiem bestuursapparaat Direct heeft dit project ipeinig betekenis voor de allerarmsten, daar laat ik geen enkel misverstand over bestaan, want dat kriterium hebben we altijd een beetje een lachertje gevonden, dat dat somaar gaat Maar om bijvoorbeeld een armenwet te kunnen uitvoeren in so'n land heb je wel een ambtenaren apparaat nodig.'

Problemen Roel van de Geer noemt een hele sene problemen, die door het onderzoek aan het licht gekomen zyn met het opzetten van een gedecentraliseerd bestuursapparaat. De lyn die de regering gekozen heeft om het platteland te ontwikkelen is volgens van de Geer niet vol te hou-

-^e/oZ/o

en hele hoge ambtenaren lopen met een geldkistje rond en delen persoonlijk het geld uit aan lagere ambtenaren ' Wat voor veel ontwikkelingslanden als probleem geldt is de door elkaar heen lopende oude, traditionele machtstructuren en nieuwe bestuurslagen. Zo ook in Lesotho. Van der Geer: 'De legale machtsbasis van de traditionele structuur is heel snel afgenomen Men heeft een groot aantal wetten ingevoerd waarbij steeds meer macht van de chiefs is afgepakt De machtsbasis is nu erg afhankelijk geworden van de persoonlijke kwaliteiten van de dorpshoofden Daardoor is op het platteland een gigantisch verschj. aan kwalvtett in bestuur ontstaan Je kunt het gewoon sien als je er doorheen rijd of er een goede of een slechte chief in die streek sit Dat probleem is op twee manieren op te lossen Je kunt de traditionele struc-

R van de Geer en H Brass: 'We willen daar sitten waar de klappen van het apartheidsregiem het hardst aankomen ' ministerie van buitenlandse zaken voor dit soort Projekten is volgens de onderzoekers een vry unieke gebeurtenis, en over de werkelyke motieven voor de subsidie tast men ook nog in het duister, hoewel het volgens Brasz met name komt door "de kwaliteit van het voorgaande onderzoek.

Decentralisatie Het Public Administration Research and Curriculum Development Project (PARCD), zoals het bestuurskunde projekt genoemd wordt, bestaat uit een aantal poten. Centraal staat het verstevigen van het binnenlandse bestuur door middel van decentralisatie. In dat kader is nu een onderzoek aan de gang naar het opzetten van gemeenteraden in de steden. Eerder werden de problemen met het openbaar bestuur op het platteland in kaart gebracht.

den De regering wil op grote schaal ambtenaren inschakelen om de plaatselyke bevolking voor te lichten en te helpen by de introductie van nieuwe technieken. Lesotho heeft eenvoudig geen geld om die ambtenaren te betalen, zegt van de Geer, dus ze zullen een andere weg moeten bewandelen. Dat is het opleiden van vry willigers die dat werk onbetaald doen Alleen de opleiding van die mensen moet dan betaald worden Een aantal van die experimenten zyn nu binnen de gezondheidszorg opgezet. Ook zyn een groot aantal knelpunten in de persoonlyke sfeer aan het licht gekomen. Er is geen nationaal 'manpowerplan' aan de hand waarvan op een beleidsmatige manier aan scholing gedaan kan worden Een ander probleem is het gebrek aan financiële controle Van de Geer' 'Daarmee bedoel ik niet dat er op grote schaal corruptie is, maar wel veel kleine diefstallen Niemand heeft hier een bank- of girorekening

tuur versterken of je kunt hem helemaal overboord gooien De menselijke geschiedenis wijst in de richting van het laatste, het helemaal overboord gooien ' In Lesotho is nu besloten dat er weer verkiezingen gaan komen. In eerste instantie voor de raad van de hoofdstad Maseru De verwachting is dat de oppositie gaat winnen en dat deze verkiezingen toch een landelyke graadmeter zullen zyn. 'Dit jaar sitten we in de meest politieke gevoelige fase', zegt van de Geer: 'We ondersoeken een gebied waarover net politieke beslissingen genomen sijn Dan kom je in aanraking met vragen of de genomen besluiten ook haalbaar blijken in de praktijk Je werkt m heel nauwe aansluiting bij de actualiteit Je moet dus dubbel voorzichtig sijn ' Ook over de relatie van Lesotho met Zuid-Afnka zyn de onderzoekers zich bewust van de politieke gevoeligheid van het projekt. Van de

Geer; 'Ekonomisch is Lesotho so afhankelijk van Zuid-Afrika, dat er natuurlijk een hele sterke politieke druk vanuit Zuid-Afnka komt Op internalfionaal terrein heeft Lesotho een heel erg grote mond tegen het apartheidsbewind, seker in de Verenigde Naties en de organisatie van Afrikaanse eenheid Maar se sijn niet in de positie om betekenisvolle druk uit te oefenen ' Momenteel participeert Lesotho ook in het zogenaamde frontly nstaten overleg. Dat is het overleg van Afrikaanse landen die aan ZuidAfrika grenzen, zoals Angola, Zambia, Mozambique, Lesotho, Botswana, Swaziland en Zimbabwe Lesotho heeft een groot vluchtelingenprobleem Zo'n 23 000 mensen hebben vanuit Zuid-Afrika een goed heenkomen gezocht in Lesotho Voor een deel wordt geprobeerd deze mensen naar vluchtelingenkampen in andere landen te brengen, maar ook die beginnen vol te raken Vanuit Lesotho worden nu en dan operaties van de bevry dmgsbewegingen uitgevoerd Van de Geer 'Onder de vluchtelingen sitten ook jongens die in Zuid-Afnka aanslagen plegen en bommen plaatsen Dat weet Zuid-Afnka ook en waarschijnlijk selfs beter dan wij Het is voor Zuid-Afnka militair heel eenvoudig om in Lesotho in te grijpen, soals se dat in Angola en Zambia gedaan hebben Zuid-Afnka leidt dan wel hele grote politieke schade, maar misschien sijn se er ondertussen wel njp voor om dat gewoon te doen Met die dingen heb je dagelijks te maken Maar toch is het verset tegen Zuid-Afnka vanuit Lesotho meer symbolisch dan werkelijk politiek effectief' De enige manier om per vliegtuig naar Lesotho te komen is via Johannesburg De reis per auto over de weg van Maseru naar Johannesburg drukt volgens Brasz de machtsverhoudingen uit 'Maseru IS een kleine stad met beperkte voorsieningen en je reist over een soort landweg Als je dichterbij Johannesburg komt sie je de machtsstructuren in het landschap ontstaan Geweldige boerderijen, enorme industrieën, autowegen alsof je in Chicago bent De macht sie je in het landschap op je afkomen ' Die afhankelykheid van Zuid-Afrika IS een motivatie voor het projekt geweest. Van de Geer: 'Als er effectieve sanktirs tegen Zuid-Afnka komen en ik denk dat het daar wel naar toe gaat, moeten we ook een beleid voeren om de kleine landen, die van Zuid-Afnka afhankelijk sijn, te ontlasten want anders krijgen die de hardste klappen Daarbij denk ik vooral aan Lesotho en Swasiland, maar natuurlijk ook aan de andere frontlijnstaten In so'n beleid sou ook kunnen passen de versterking van het lokale bestuur sodat de selfvoorsienendheid van die landen kan toenemen en een grotere politieke weerstand tegenover ZuidAfnka kan ontstaan Hiermee hebben we ons projekt ook tegenover het ministerie van buitenlandse saken gemotiveerd onder andere. En uiteindelijk hebben se geld gegeven voor het projekt Maar ja, ik ken de werkelijke motieven van buitenlandse saken met, dus ik weet niet of se het met mijn motivatie eens sijn '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen