Ad Valvas 1981-1982 - pagina 311

AD VALVAS — 26 MAART 1982

Ambtelijke diensten niet toegesneden op participatie burgerij

Echt zaken doen met de burgerij in onderliandelingen die niet vrij zijn „Ons politiek en demokratisch stelsel pretendeert dat mensen invloed hebben op wat er gebeurt. Duidelijk is echter dat het louter bestaan van politieke partijen en een volksvertegenwoordiging die invloed niet ten volle garanderen. De mensen hebben maar tot op zekere hoogte het gevoel dat ze echt invloed kunnen uitoefenen. Je ziet steeds meer dat beslissingen birmen de ambtenarij worden voorbereid en in feite voorgekookt!" Dr. F. Fleurke, die op 5 maart op de VU promoveerde op de „toegankelijkheid van het openbaar bestuur", onderzocht de afgelopen jaren wat de mogelijkheden zijn voor de burgers en aktiegroepen om volwaardig aan het besluitvormingsproces deel te nemen. Hij kwam tot de konklusie, dat veel ambtelijke diensten niet zijn toegesneden op participatie door de burgerij. Wat we vaak zien is dat wel iedereen door de overheid wordt opgeroepen om maar zoveel mogelijk „mee te doen", maar dat dit in de praktijk slecht werkt en de burger zich onvoldoende herkent in de uiteindelijke besluiten. De fout wordt dan veelal bij de burger gelegd. Die zou niet in staat zijn om echt mee te doen. Vergeten wordt dan dat de fout wel eens eerder bij de ambtelijke organisatie zou kunnen zitten, die slecht ingericht is om doeltreffende participatie door de burger mogelijk te maken. Fleurke kwam tot die konklusie na uitgebreide „action research" bij vier ambtelijke diensten in diverse gemeenten de sociale dienst m Dordrecht en de gemeentehjke apparaten voor de stadsvermeuwmg m Haarlem, Zwolle en Enschede Voor beide gemeentelijke taken geldt, dat er bij belanghebbenden veel onvrede bestaat over de mogelijkheden er invloed op uit te oefenen Voor beide taken is een omvangnjk gemeentelijk apparaat gecreëerd, burokratieen met een voor de burger nogal ontoegankelijk karakter Het verschil tussen beide is alleen, dat de sociale diensten een nogal ouderwetse en informele organisatie vertonen met een sterke hiërarchie, terwijl de stadsvernieuwing, een betrekkelyk jong verschijnsel, al een wat lossere struktuur kent

Promotie f. Fleurke Sociale diensten staan in toenemende mate bloot aan spanningen, doordat er naast de klassieke ambtenaar, die zich achter het beleid van de top verschuilt, dat netjes uitvoert en zich keung „zonder aanziens des per soons" aan de regels houdt, een nieuw type ambtenaar is ontstaan de maatschappelijk werker met een eigen professionele status die veel meer clientgencht werkt In het veel jongere stadsvernieuwingsapparaat is die kloof in professie, ambtelijke kuituur en generatie veel kleiner De organisa tie daar is veel mmder uitgekristalliseerd en men is er veel meer vertrouwd met de hete adem van burger en aktiegroep m de nek BIJ beide gemeentelijke apparaten geldt, dat de ambtenaar steeds ster ker tussen twee. Soms zelfs drie, vuren komt te staan nu de participatie van de burger als ideaal gemeengoed is geworden de top van de dienst zelf, de burger (mdividueel en in groepsverband) en soms ook nog eens de politiek verantwoordelijke wethouder Fleurke ging m zijn onderzoek uit van de vnjwel algemeen gewenste welke politieke part;] is daar niet voor deelname van de burger aan de besluitvorming door het gemeentelijk apparaat Als aanvullmg dus op het regelmatig rood maken van het witte hokje in het stemlokaal Zijn vraagstelling was vervolgens niet, hoe die burger zelf beter te betrekken bij de besluitvorming door vorming bijvoorbeeld, maar door de knelpunten m de participatie te zoeken bij de gemeentelijke organisatie zelf Is die wel voldoende toegesneden op participatie' Fleurke mventanseerde bij de diensten die hij onderzocht de knelpun-

Jaap Kamerling ten, bestudeerde de relevante hteratuur en bronnen en stelde adviezen op, hoe die organisatie beter in te nchten voor meedoen door de burger Daarmee was hij echter met klaar Toen begon het eigenlyke werk pas Als deelnemer van ambteluke werkgroepen m de diverse diensten toetste hu grondig z'n eigen adviezen op houdbaarheid door met de ambtenaren de voors en tegens van de voorstellen uitvoerig af te wegen met het oog op echte besluitvormmg Alle argumenten werden op die manier gezuiverd Na deze diskussie werden de adviezen herschreven en in drie van de vier gevallen m grote lijnen uitgevoerd In de laatste consultatieve fase werden tenslotte de adviezen getoetst op generaliseerbaarheid in andere gemeenten

Ambtenaar/mandateren Een van de voornaamste adviezen die uit alle overwegingen rolde was dat de projektgroepen die ten behoeve van de stadsvernieuwing overal als paddestoelen uit de grond zijn geschoten - werkgroepen met daarin vertegenwoordigers van de diverse bij de stadsvernieuwing betrokken gemeentelijke diensten plus (nog niet overal) vertegenwoordigers uit een woonbuurt - pas echt goed kunnen funktioneren als ze over voldoende eigen beslissingsbevoegdheid beschikken. De ambtenaren moeten ruim gemandateerd (gemachtigd) door hun diensten worden afgevaardigd in de projektgroep, zodat er met collega's en burgerij echt zaken kunnen worden gedaan en er beslissingen vallen.

gen in de projektgroep moeten zijn. Kan het eerste beleidsbod van ge-' meentezijde aan de buurt helemaal ter diskussie staan of moeten er al bij voorbaat randvoorwaarden worden gesteld, bijvoorbeeld dat de huren de 400 gulden niet mogen overschrijden. De eerste mogelijkheid lijkt aantrekkelijk - maximale diskussie en inspraak - maar is het volgens Fleurke in feite niet. Die mogelijkheid volgen kan namelijk het risico inhouden, dat de (vrije) onderhandelingen leiden tot een resultaat dat niet realistisch genoeg blijkt te zijn, zodat heroverweging naderhand eenvoudigweg geboden is. Wordt daarentegen gestart met een redelijk maar beperkend beginbod, dat niet al te gedetailleerd is en dus de nodige speelruimte Iaat, dan is de kans een stuk groter dat de burger zich wel zal kunnen herkennen in het eindresultaat. Heroverweging kan dan uitblijven. Fleurke is tamelijk optimistisch over de speelruimte, die de wethouder aan de projektgroep kan bieden De financiële ruimte is weliswaar beperkt, maar de projektgroep kan wel degelijk besluiten nemen over bijvoorbeeld de vormgevmg van de woningen, de situenng ervan en het stratenprofiel

Projektgroepen soms eerder praatgroepen Fleurke heeft met zijn onderzoek dui delijk laten zien dat de aanwezigheid van projektgroepen op zich nog met zoveel zegt over de werkelijke invloed van de burgerij In Haarlem bijvoorbeeld was men erg snel met de kreatie van de projektgroep, maar Fleurkes konklusie moest toch luiden dat de burgerij er niet zo erg veel mee op schoot Het bleken voornamelijk praatgroepjes te zijn waar te veel en te lang gepraat en te weinig geprogrammeerd werd Bovendien bleken de „besluiten" van de groep naderhand allemaal weer door de ambtelijke mo-

Beleid vóórafpresenteren

Het proefschrift over „de toegankelijkheid 'Van het openbaar bestuur" waarop dr F Fleurke deze maand promoveerde, staat met op zichzelf Het onderzoek over deze matene binnen de vakgroep bestuurskunde van de subfaculteit politicologie mondde een paar jaar geleden al uit in vier boeken twee van sociaal-psychologen over burger en demokratie en de interaktie ambtenaren en burgers en twee van bestuurskundigen over de organisatie van het openbaar bestuur Er bleek toen nog behoefte te bestaan aan een slotwerk met konkrete aanbevelingen En zo ontstond uit onderzoek, dat acht jaar geleden al begon, tenslotte de dissertatie van Fleur ke Deze heeft echter de ongeduldige geïnteresseerde niet laten wachten tot zijn werk was voltooid Al in 1978 verscheen een tweetal adviezen van zijn hand „Een klientgenchte sociale dienst" en „Stadsvernieuwing en gemeentelijke organisatie " Beide boekjes vormen een neerslag van zijn ervaringen in de vorm van een handleiding hoe gemeenten beide organisaties zouden kunnen inrichten Blijkens reakties hebben de boekjes inmiddels hun weg gevonden naar gemeenten en or ganisaiieburo's, die er nu hun voordeel mee doen Overigens is het bepaald met altijd zo dat Fleurkes adviezen alle betrokkenen steeds bevallen Fleurke m het blad Binnenlands Bestuur, een onafhankelijk blad voor ambtenaren bij de lagere overheden „Ik ga met op de schoot van de opdrachtgever zitten zo van „U zegt en wij schrijven op " Dan knjg je een soort zwem bad-effect dat maar al te vaak bij bestuurswetenschappelijk onder-

zoek voorkomt Je peilt de meningen en presenteert die met een bepaalde wetenschappelijke wijs held, een soort bestuursweten schappelijk rondzingen, hele toepasbare adviezen, die m feite mets veranderen " In Dordrecht hebben zijn opdrachtgevers geweten wat hij hiermee bedoelt Zijn adviezen bleken de gevestigde strukturen zozeer aan te tasten, dat de direktie van de sociale dienst aldaar hem beschuldigde van een onwetenschappelijke benadering „Het zoeken naar bevestiging van vooronderstellingen en hypothesen " Men waarschuwde zustergemeenten zich een dergelijk onderzoek te besparen Die ambitie heeft Fleurke trouwens bepaald met In hetzelfde blad zegt hij aanvragen voor gelijksoortig onderzoek door ge meenten aan adviesburo's te gunnen „Op universiteiten moet vernieuwd onderzoek worden gedaan Het ts met mijn taak voor elk probleem opnieuw wetenschappelijk onderzoek te verrichten Daarom is het goed dat er zulke buro's bestaan" Fleurke houdt er dan ook liever geen pn ve-adviestaak op na naast z'n eigenlijke werk „Ik weet dat het veel gebeurt, maar ik ben daar niet voor Ik knjg hier op de VU een goed salaris uit het budget van O en W Ik vind dat het met aangaat daarnaast nog eens pn ve gebruik te maken van middelen en tijd, die voor het universitaire onderzoek en onderwijs beschikbaar zijn gesteld Ja, ik weet dat daar behoorlijke verschillen van mening over bestaan " Een aardige bijdrage aan de diskussienota van het CvB over neven aktiviteiten

len te gaan, waar ze onherkenbaar uit te voorschijn kwamen Fleurke adviseerde dan ook de projektgroepen m Haarlem „zwaarder" te maken, dus met reële beslissingsbevoegdheid

'

Het moet niet zo zijn, dat het onderhandelingsresultaat door heroverweging naderhand m de diensten zo sterk wordt aangetast, dat de burger zich er tenslotte niet meer in kan herkennen De gemeentelijke burokratie vertoont de traditionele neiging toch weer te vervallen in die heroverweging Dat alleen kan worden vjDorkomen door met de naar de projektgroep afgevaardigde ambtena ren eerst bmnen een dienst overeenstemming te bereiken over de inbreng van de desbetreffende dienst en hem vervolgens te machtigen tot onderhandelingen Voorwaarde is verder dat zo'n ambtenaar een goede en verantwoorde inbreng kan leveren, zodat heroverwegmg naderhand - financiële bijvoorbeeld - met meer nodig IS

Een interessante vraag in dit verband is, hoe open de onderhandelin-

Geen privéadviezen in VU-tijd

yii'

.'v , ! .

V fftj

' v i

/', ï 7

'

' .'"ïV, , ^ , "rrr«iA

-iriri^

'

Dat werd overgenomen, maar toch bleek de burokratie m Haarlem zo weerbarstig, dat men zich niet goed kon neerleggen bij het eindresultaat van projektgroepen en het door stuurgroepen heten herzien Overigens is Fleurke met gekant tegen de burokratie als zodanig Daarin zitten een stuk routine, deskundigheid en automatisme die hij met zou willen missen Het kost gewoon veel tijd om altijd maar iveer alles opnieuw te bedenken Alsje maar wel duidelijk grenzen stelt aan die burokratie Een vraag die zich opdringt als het om inbreng van de burgerij gaat is of die wel voldoende deskundig is om aan het gecompliceerde stadsvernieuwingsproces een reële bijdrage te leve ren Kan de burger het allemaal wel volgen'' Fleurke vindt dat je moet beginnen met je af te vragen of de organisatie waarm de burger participeert, daartoe stimuleert, doordat zij een reële inbreng mogelijk maakt Verder kan de burger zich natuurlijk laten ondersteunen door allerlei maatschappelijke organisaties en eventueel zelfs deskundigen Maar de burger hoeft met over dezelfde soort deskundigheid te beschikken als de ambtenaar Net als student raadslid in de universitaire raden, kan hij z'n specifieke ervaring als student, respectievelijk buurtbewoner, inzetten ,Hij kent de buurt tenslotte vaak veel beter en langer dan de ambtenaar

Kwerulanten '""f.

f%f*y

Fleurke

„Niet bij burgerij de fout zoeken als participatie

met

lukt"

^--

Een prangend punt is verder of de naar een projektgroep afgevaardigde burger;) wel representatief geacht

Vervolg op pag. 5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen