Ad Valvas 1981-1982 - pagina 160

AD VALVAS — 27 NOVEMBER 1981 lUH^HlU II UjW

­­ '

1,1'.­

. •­ itPhij..

;.F.­­ IL. ~ni:­>if!j 'vï;­ïl.­'­"ï ^

; '­^*n­v­^4^'>^t^"' ­p'

Oosterse bewegingen niet onder één religie te Icategoriseren

Westerse aandacht oosterse religies oud verschijnsel De belangstelling in het Westen voor oosterse cultuur en oosterse religies is geen verschijnsel van de laatste tijd alleen. Vanaf het moment dat het Westen intensief met Azië in aanraking kwam, is er een stroom van westerse cultuur over het Oosten uitgestort, maar er heeft ook altijd een oosterse tegenstroom bestaan. Talrijke oosterse cultuurelementen zijn in het Westen overgenomen en ook hebben oosterse religieuze stromingen al lang vóór onze tijd aanhangers gevonden. Men denke aan theosofie, soefisme, de Bahai­beweging. Maar niet valt te ontkermen dat in de laatste decennia de belangstelling voor oosterse religiositeit sterk is toegenomen en ze trekt ook veel meer publieke aandacht. Aan de Vrije Universiteit heeft het inter­fakultaire Instituut voor Godsdienstwetenschap de studie van deze „exotische tegenstroom" tot een speciaal thema gemaakt en met medewerking van andere kermers in den lande geeft het een halQaarlijks tijdschrift uit: „Religieuze bewegingen in Nederland, feiten en visies". Men spreekt nogal eens over het Oos­ ten alsof dat één pot nat is. Niets is mmder waar. Als we onder het Oosten het werelddeel Azië verstaan, valt al­ lereerst te bedenken dat jodendom en christendom In dat Oosten zijn ont­ staan. Wanneer we ons beperken tot andere oosterse religies voor zover zij speciaal m het Westen Invloed hebben gehad, valt te onderschelden tussen hindoeïsme, boeddhisme in islam. Binnen elk van die dne religies is er dan weer een grote variatie van rich­ tingen. Wat het hindoeïsme betreft hebben we minstens te maken met de Vedan­ ta­filosofie. Zij gaat uit van de identi­ teit van de kern van de menselijke existentie (de atman) en de dragende grond van alle bestaan (het brahman). Door die identiteit te realiseren be­ vrijdt de mens zich van de loingloop der wedergeboorten. In' moderne vorm wordt deze gedachte in het Wes­ ten o.a. verspreid door de Ramakrisj­ na­zending. Maar er is een andere strommg in het hindoeïsme die m India zelf tientallen miljoenen aanhangers heeft, de bhak­ tl­beweging. Bhakti betekent overga­ ve aan een persoonlijke god en we ontmoeten deze stroming in het Wes­ ten onder andere in de Hare Krisjna beweging Bovendien heeft het hin­ doeïsme een brede mvloed via ver­ schillende vormen van yoga en via het optreden van goeroe's met een hin­ doeïstische achtergrond.

D. C. M ulder In het boeddhisme wordt het bestaan van een permanente kern in de mens ontkend. Bestaan Is lijden en daarom wordt gestreefd naar een opheffing van de aardse existentie (en dus be­ vrijding van de kringloop der weder­ geboorten) en naar het bereiken van een toestand die tegengesteld is aan de aardse existentie (nirvana of nibbana). Biimen het boeddhisme zijn echter nieuwe ontwikkelingen ont­ staan, zoals het mahajana, waaronder ook zen­boeddhlsme valt en de Tibe­ taanse vorm van boeddhisme. In ver­ schillende vormen wordt het boedd­ hisme in het Westen gepropageerd, soms al tientallen jaren lang, soms pas smds recente tijd.

Islam Ook de invloed van de islam in het Westen valt niet te onderschatten. Een in het oog springend verschijnsel IS natuurlijk de immigratie van vele 'miljoenen moslims m Europa, in Ne­ derland alleen al ongeveer driehon­ derdduizend. Men mag aannemen dat velen hiervan blijvers zijn. Maar naast die grote stroom is interessant en wel zo „exotisch" de mvloed van de isla­ nutische mystiek. Mystiek is vanaf het begin in de geschiedenis' van de

Islam aanwezig geweest en op den duur zelfs van een formidabele om­ vang geworden. In de meest recente oosterse bewegingen in het westen merkt men hiervan niet zo veel, maar In een wat eerdere fase komt men islamitische mystiek onder andere te­ gen m de Bahai­beweging en in de Soefi­beweging. Die laatste verschijnselen hermneren aan een met zelden voorkomend feno­ meen, namelijk dat van oosterse be­ wegingen die niet duidelijk onder één bepaalde religie te kategoriseren zijn, maar elementen van meerdere religies bijeen brengen. Meestal zijn ze dan wel op een bepaalde religie geënt, zoals Bahai en Soefi op de islam en de theosofie op het hindoeïsme, maar met zelden proberen ze het beste uit alle religies te verbinden.

Aantrekkingskracht Hoe komt het nu dat juist in de laatste tijd de belangstelling voor oos­ terse religiositeit zo sterk is toegeno­ men? Er zijn al heel wat analyses over dit verschijnsel gemaakt. Laat ik drie factoren uit een groter geheel lichten. Eeuwenlang is er in onze westerse beschaving sterke nadruk gelegd op rede, rationaliteit en wetenschap. In de Verlichting heeft deze nadruk ex­ tra Impulsen gekregen. Men ver­ wachtte vooruitgang op grond van redelijkheid en probeerde een rationa­ le religie te formuleren. Na de tegen­ beweging van de Romantiek kwamen deze gedachten in de vorige eeuw sterk naar boven. In de loop der evolutie was het tijdperk van de rede en de wetenschap aangebroken, dat dat van de rehgie vervangen zou. Zo ontstond een verschraling van de wes­ terse cultuur waartegen nu een tegen­ beweging op gang is gekomen. Voor de christelijke kerk geldt tot op zekere hoogte hetzelfde. Ook het christeiyk geloof werd vaak gelijkge­ steld aan het aanvaarden van gods­ dienstige waarheden en er is heel wat over de formulering van zulke waarhe­ den afgetwist. Vergeten werd vaak de schat van mystieke ervaring die in het verleden van de kerk (zowel rooms­ katholieke als protestantse kerken) te vinden is. Waimeer mensen vandaag opnieuw naar religieuze ervaring zoe­

ken, menen ze die niet in de kerk te kunnen vinden en voelen ze zich door oosterse religiositeit aangetrokken. En dan is het een opmerkelijk feit dat de grote golf van seculansatie aan het wegebben is. Een aantal jaren geleden werd nog voorspeld dat het met reh­ gie spoedig gedaan zou zijn. Nu ziet men aan alle kanten de behoefte aan reUgieuze ervaring opkomen. Mis­ schien speelt ook een rol dat niet weinigen teleurgesteld zijn over de mogelijkheid om iets te doen aan vermindering van de enorme bedrei­ gingen in onze tijd. Maar natuurlijk is de weg van elk mens uniek en brengen persoonlijke ervaringen hem of haar op de weg van de oosterse religiositeit.

tegen de nieuwe reUgieuze bewegin­ gen mag niet worden meegedaan. Vanuit het christelijk geloof kunnen wel opmerkingen worden geplaatst. Het gaat uit van een persoonlijke relatie tussen mens en God en is moeilijk te combineren met ideeën van een wezenlijke identiteit tussen het goddelijke en de mens of de men­ senziel. Het legt bovendien nadruk op de geschiedenis die God met mensen gegaan is, zijn omgang met Israel, zijn verschijnen In Jezus Christus. Het christelijk geloof moet daarom hevig gemteresseerd zijn in vragen van vrede en recht, van vrijheid en verzoening. Maar het geeft ook ruimte voor een Intieme (mystieke) omgang van het menselijk ik met het goddelij­ ke Gij.

Bij de laatste opmerking aanknopend moet nadrukkelijk gesteld worden dat in de meeste gevallen de keuze voor een bepaalde oosterse religieuze stroming een vrije keuze is en dat we mensen de vrijheid moeten gunnen zulk een keuze te doen. Aan een hetze

Dr.mr. D.C. Mulder is hoogleraar aan de theologische fakulteit van de VU voor ge­ schiedenis en fenomenologie van de niet­ christelijke godsdiensten en inleiding in de wijsbegeerte. Over de betekenis van ooster­ se religies voor het westen hield hij op n november een lezing op een bijeenkomst van de VU­Vereniging in Utrecht. Het arti­ kel is er een weergave van.

VU­Viering

Een dak voor dakloze Nu de Joden pas het loofhuttenfeest hebben gevierd leek het de organisa­ toren van de VU­vieringen een goed idee dat als uitgangspunt te nemen voor de tweede VU­viering van dit seizoen op 3 december a.s. Het loof­ huttenthema waarin Joden de voor­ lopigheid van het menselijk bestaan gedenken, sluit uitstekend aan bij het vaste thema van dit seizoen „een mens te zijn op aarde". In de Joodse liturgie staat de loofhut voor de dakloze mens, de „bijwoner" en vreemdeling die wij allemaal zijn geweest. Er zit ook een verwijzende funktie in, nl. naar al die vreemdelin­ gen en daklozen die er nog steeds zijn in onze samenlevmg. En dat geldt in het bijzonder voor de stad waann mensen wonen die zoeken naar gebor­ genheid, hoe kneuterig dat ook ge­ beurt.

Bert Kuipers uit Breukelen zal vertel­ len over dat Joodse verhaal van hoe daarmee omgegaan kan worden. Bert Kuipers is hervormd predikant, daar­ naast geniet hij bekendheid als teke­ naar, schilder en cartoonist. Hij is o.a. de schepper van de enige kerkelijke stripfiguur in Nederland, dominee Ru­ dolf Rigtlnckloos uit Eucumenerdijk waarvan onlangs een kosteUjk strip­ boek verscheen. In deze Viering zullen verder Josée Wolff en Menno ten Brink, voorzangers van de liberaal­ joodse gemeente te Arnhem en Am­ sterdam, gedeelten zingen uit de litur­ gie van het loofhuttenfeest en recite­ ren uit de Tora. De VU­vieringen worden georgani­ seerd onder auspiciën van het Bezin­ ningscentrum (de Boelelaan 1087 A, 5483812). Een maaltijd is inklusief. (red.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen