Ad Valvas 1981-1982 - pagina 107

AD VALVAS — 23 OKTOBER 1981

Rechten-studenten haalden hooggeleerde kemphanen Van Schendelen en Couwenberg naar de VU voor forumdiscussie

Is het referendum nu erg bevorderlijk voor de democratie of juist niet? Als een politieke aktievoerder en een wetenschapper met elkaar discussiëren en de laatste van de eerste denkt dat die net zo wetenschappelijk bezig is als hij- . zelf, omdat-ie ook als hoogleraar te boek staat, kan je een hoogop laaiende strijd verwachten met misverstanden als brandstof. Alzo een discussie over voor- en nadelen van het referendum waarvoor ons kleine landje al dan niet rijp zou zijn tussen de hooggeleerde dr. S.W. Couwenberg, professor in het staats- en administratief recht aan de Rotterdamse Erasmus-universiteit, en prof. dr. M.P.C.M. van Schendelen, die aan dezelfde universiteit politicologie doceert. Aanvankelijk in het blad voor hoger opgeleiden 'Intermediair' gevoerd, werd de discussie op initiatief van de juridische faculteitsvereniging aan de VU, QBDBD, naar Amsterdam gehaald. De rechtenstudenten wilden de werkelijke argumenten pro en contra de volksstemming en haar mogelijk functioneren in het Nederlandse staatsbestel wel eens boven tafel, omdat beide gesprekspartners hun onderwerp in het vuur van het vasthouden aan eigen benaderingswijze nogal eens uit het oog verloren. Couwenberg wenste trouw te blijven aan zijn roeping als aktievoerder en vond Van Schendelens woorden geen constructieve bijdrage tot de discussie. Die had aanvankelijk niet door dat Couwenberg het referendum vanuit politiek gezichtspunt behandelde en met allereerst als wetenschapper. Vorige week donderdag was het zover. De heren waren beiden komen opdagen voor een forum binAdvertentie

*NMO

rfTTTTTTi

tB78 u I u >'

in)

ROLFF HET RUITERHUIS B.V. Paardrijkleding ^— Vrijetrjc^skleding exfra tange en grote maten

Levis

IMê

Bi| inlevering vgn deze adverlentte geven wi| ƒ 6 —KORTING op een pantalon dit geldt met voor de aanbiedingen

Vijzelstraat 17 Amsterdam C Tel 020 23/32b

nen de VU-muren met als puike voorzitter de vrijwel altijd even alerte prof.mr. J.J. Pnns, hoogleraar staatsrecht aan de VU. Dat prof. Couwenberg in zijn rol van politieke 'activist' als eerste zijn woord mocht doen, was echter misschien een organisatorisch weeffoutje. Wie een dergelijke rol speelt, weet doorgaans niet van ophouden. Öij moet 'afgestopt' worden om in het politieke jargon te spreken. Zo geschiedde dus, maar boeien doen dergelijke lieden vaak meer dan koele wetenschappers. Zeker Couwenberg in die gedaante. Ja, en wat wil je. Die begon natuurlijk meteen met nog eens duidelijk te zeggen dat-ie geen wetenschappelijk betoog wenste te houden. Nee, politiek stelling nemen voor invoering van het referendum als aanvulling en versterking van onze democratie, dat was zijn lijn. En daar ging hij. De parlementaire democratie schiet zichtbaar te kort. De vaderlandse democratie is een elitair gebeuren geworden door democratie uit te leggen als of te versmallen tot 'representatieve democratie'. Wat zoveel wil zeggen als: slechts parlementariërs worden in staat geacht vast te stellen wat er onder algemeen belang moet worden verstaan. Slechts zij schijnen capabel te zijn voor het nemen van behoorlijke beslissingen. Het oordeel van de elite wordt blijkbaar hoger geschat dan dat van het volk. De politieke partijen bevestigen dat zelf door de vrij sceptische bük waarmee ze tegen het fenomeen referendum aankijken. Een misplaatst superioriteitsgevoel, aldus dr. Couwenberg. De parlementariërs, het parlement stelt algemene belangen niet meer centraal, maar verstrikt zich in partijpolitiek, die de voorrang heeft gekregen. Volgens Couwenberg werkt de steeds verdergaande specialisering van de volksvertegenwoordigers dat bovendien in de hand.

Dubieuze bezwaren Als centrum-democraat het dogmatische links-rechtsschema afwijzend, constateert Couwenberg dat zowel by links als bij rechts de weerstanden tegen invoering van het referendum groot zijn. Die bezwaren acht Couwenberg dubieus. Zo wordt onder meer Aangenomen dat kiezers te dom zouden zijn om in concrete beleidszaken een opinie te vormen. Couwenberg werpt hier tegenin dat bij verkiezingen kiezers wel geacht worden voor een concreet beleidsprogramma te kunnen stemmen. Ook zou volgens de tegenstanders de burger bij het referendum slachtoffer worden van politieke demagogie en manipulatie door de massamedia. CöH9(finbeEBi meent dat dit net zo goed geldt bij algemene verkiezingen. Voorts zou door het referendum de samenhang in het beleid teloor gaan. Couwenberg brengt daar tegen in dat dezelfde samenhang reeds door sjsecialisatie en corporatisme is ondermijnd. Voorts dreigt by de vraagstelling het gevaar voor simplificatie en manipulatie. Dit is echter evengoed het geval bij de opiniepeilingen, waarop politici zich zo vaak beroepen, aldus Couwenberg. Het frappante aan de discussie is volgens hem dat de argumentatie tegen de invoering van het referendum een herhaling is van die welke gevoerd werd tegen invoering van het algemeen kiesrecht in de vorige eeuw. Het institutionele conservatisme zit blijkbaar diep fngeworteld bij de partijen zodra het om constitutionele veranderingen gaat. Dit zou voortvloeien uit een nog steeds levende liberale regententraditie, zowel bij links als bij rechts. De radicale democratiseringsbeweging uit de zestiger jaren heeft weinig meer opgeleverd dan een enorme uitbreiding van inspraakproce-

dures. In wezen leveren deze procedures echter niet meer op dan informatie voor regeerders om zo gunstig mogelijk er besluiten door te krijgen.

Consultatief referendum om te "beginnen Aan het eind van zijn betoog wees Couwenberg erop dat hi) om te beginnen voorstandej is van een consultatief referendum. Om redenen

paalde tolerantie en respect voor minderheden inhoudt. Bij toepassing van het referendum is de kans groot dat die morele waarden met voeten worden getreden en dan ben je toch biy met de bestaande parlementaire democratie, waar dat gevaar minder groot is, aldus Van Schendelen. Uit onderzoek is gebleken dat regeringen via referenda over het algemeen precies kregen wat ze verlangden. Met andere woorden, zo diende Van Schendelen'zyn politie-

De forumleden prof. M. van Schendelen fl. Prins. van taktiek. Met invoering van het referendum hoopt hij het volgende te bereiken: een versterking van het staatsburgerlijk besef bi) de bevolking, een mogelijkheid om politieke impasses, net als in het buitenland, te doorbreken en als een verdergaande legitimering van het overheidsbeleid (referendum als controle). Hij besloot zijn redevoering met de opmerking dat het Nederlands staatsbestel (nog steeds vatbaar voor veranderingen) een uitstekend middel is om de steeds toenemende vnje tyd te vullen.

De nadelen

door de volksstemming omdat de grondrechten als waarborg blijven gelden. Ook zou alleen de Tweede Kamer mogen beslissen over de vraag voor welke zaken een volksuitspraak moet worden gevraagd. Het referendum zou zo gebruikt worden om verstarde situaties te doorbreken en dan gaat het argument dat regenngen krijgen wat ze hebben willen als ze een volksstemming houden niet op. De zaal - een mens of zeventig - zat vol met vragen aan de heren. Een enkel voorbeeld. Is een volksstemming die als raadplegihg van het volk IS bedoeld eigenlijk wel consultatief? Nee, zei Couwenberg. In wezen is zo'n referendum natuurlijk wel bindend. Volgens Couwenberg zal het referendum echter makkelijker in te voeren zi]n in ons land als je het referendum als volksraadpleging beschouwt. Constitutionele veranderingen zijn in Nederland lastig te realiseren. Iemand in de zaal wees erop dat, indien de Tweede Kamer over het al dan niet instellen van een referendum beslist, het elitaire karakter van het staatsbestel in takt blijft, wat Couwenbergs verhaal een beetje zou

s u r mill Tifi in

ke opponent wetenschappelijk van repliek, de volksstemming is zo een machtsmiddel in handen van elites ten opzichte van de burgers in plaats van andersom.

Wanneer werkt het? Wanneer werkt het referendum volgens het onderzoek? Bij constitutionele zaken zou de kans op neeuitkomsten groter zijn dan bij inhoudelijke zaken. Ook zou het referendum alleen werken bij eenvoudige keuzes, maar, zei van Schendelen, in de werkelijkheid bestaan die niet. En dan was er nog wat. De volksstemming moet het wel hebben van een zo groot mogelijke opkomst en, hoewel wel anders wordt beweerd, is de polarisatie die zich daarbi) voordoet niet minder groot als bij algemene verkiezingen. Couwenberg kwam nog een keer terug. Hij wilde nog eventjes drie dingen kwijt. Naar zijn opinie zou het morele waardenstelsel van de democratie niet worden aangetast

Prof. van Schendelen, de kans voor zijn weerwoord na zo lange tijd aangrijpend, wees er eerst ^ hoe kon het ook anders, zou je zeggen - nog even op dat zijn benaderingswijze in tegenstelling tot die van Couwenberg een wetenschappelijke is. Als zodanig was hij niet voor én niet tegen het referendum, zei hij. Hij fungeerde alleen als opponent van Couwenberg om de nadelen aan te geven. Hij viel Couwenberg aan op diens methode om met behulp van de nadelen van het huidige systeem van algemene verkiezingen en representatieve democratie de voordelen van het referendum aan te dikken. Hij vroeg zich af of het referendum erg bevorderlijk is voor de democratie.

Infomarkt voor buitenlandse studenten

Je kunt de democratie op twee manieren bekijken, aldus Van Schendelen. Enerzijds is de democratie een procedure om tot meerderheidsbeshssingen te komen. Maak je gebruik van de volksstemming, dan dreigt het gevaar dat er irrationele beslissingen vallen, zoals bijvoorbeeld als het gaat om gastarbeiders die het land uit zouden moeten worden gezet of de uitbreiding van de politiemacht. Anderzijds kun je naar de democratie kijken als moreel waardenstelsel, dat een be-

Speciaal voor de buitenlandse studenten op de VU wordt op maandag 26 oktober een informatiemarkt gehouden in de ruimte achter de aula vanaf 14 uur. Organisatie als het ACC, het ASVU, het studentenpastoraat, SRVU, VUSO, lAN en de diverse bladen op de VU geven dan informatie over zichzelf. De afdeling nederlands voor buitenlanders bi] Letteren hoopt hiermee de buitenlanders over de drempel van de universitaire instellingen te helpen.

ontzenuwen. Van Schendelen haakte in met de opmerking dat het referendum een nieuwe machtsstrijd zou veroorzaken en dat was toch niet als een verbetering van het democratische proces aan te merken. Wat geharrewar, heen- en weer-gepraat, enfin, voorzitter Prins wist de kemphanen tenslotte te bedanken voor hun komst, want er moest op een gegeven moment ook een punt achter de discussie worden gezet. (SietseZoodsma,J.v.d.V.)

vcsvu vrouwenweekend vcvu < , op de hele vu zijn vrouwen hezig met feminisme en vroywepbeweging de raeestéh in Tiaar relaties en in 'haar' dagelijks" leven, anderen ook in groepen binnen en buiten de vu (fakulteitsgröepen, ivo, tasvrouwen, buurthuiswerk,' leä^fsche beweging, vrouwenkraakgroep enz ) ^wij, anke, iida, kittie.^wilrna en marieke vormen de vrouwenprojektgroep van het vormingscentrum het lijkt ons legk o m met vrouwen die op verschillende terreinen aktief zijn een weekend te houden over strategieën in de vrouwenbeweging (gepland op 15, 16 en 17 januan 1982) dat kan een heel abstrakte diskussie w o r d e n , . m a a t dat is met onze bedoeling we willen praten over je eigen oplossingen voor de problemen waarmee je gekonfronteerd wordt, je eigen strijd om — bijvoorbeeld — een medewerkster vrouwenstudies te knjgen, of om de^ schizofrenie van zorgende vrouw en slimme student op te lossen praten over hoe je jezelf weerbaar maakt, bij een seksistische medewerker of in je kraakgroep we schreven het al het leek óns leuk — maar hoe denk jij e r o v e r ' wat vind |e van het thema, en de invulling die wij eraan gegeven h e b b e n ' mrsschien sluit het met zo aan bij waar je zélf aan bezig bent, misschien heb je andere suggesties bel dan 99 16 56 (lida), 26 88 58 (kittie) of 76 84 51 (wilma, of schnjf naar marieke, vcvu, uilenstede 108, amstelveen eind november en begin december organiseren w e een film- en een diskussieavond als opwarmertje we hopen je daar te zien, er is dan ook nieuwe informatie over het weekend namens de vrouwenprojektgroep, marieke den ouden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen