Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 104

AD VALVAS — 15 OKTOBER 1982

De studentenbeweging in Zuld-Afrika „De situatie is slechter geworden, veel slechter." Die sombere woorden sprak de Zuidafrikaanse bisschop Desmond Tutu onlangs over de situatie in zijn land. Na de internationale verontwaardiging over de bloedige onderdrukking van de opstand in Soweto in 1976 en de moord op Steve Biko in 1977 was er even hoop dat het tot veranderingen zou kunnen komen in Zuid-Afrika. Dat is niet gebeurd. Nog steeds wordt gemiddeld elke drie dagen in Zuid-Afrika een zwarte opgehangen. De Verenigde Naties hebben dit jaar, 1982, uitgeroepen tot internationaal jaar voor sankties tegen Zuid-Afrika. Voor de meeste mensen zal dit nieuws zijn, en dat tekent de situatie. De meeste Nederlandse universiteiten hebben in de loop der jaren hun officiële kontakten met Zuid-Afrika verbroken. Veel van die kontakten gaan echter gewoon door, maar nu „op persoonlijke titel". De enige manier om dat echt te neutraliseren is aktieve steun aan de bevrijdingsbewegingen en de frontlijnstaten. Van die kant is schreeuwende behoefte aan onderwijs, óók op akademisch niveau. Voor zo'n aktief beleid zijn niet alleen principiële, maar ook praktische, „handels" -argumenten aan te voeren. Zoals blijkt uit de woorden van prof. dr. Jakes Grewel, dekaan van de Afrikaans / Nederlandse fakulteit van de kleurlingen-universiteit van West-Kaapland toen hij sprak op een lezing voor het Algemeen Nederlands Verbond over de betekenis van een kulturele boycot: „Miskien onderskat ons soms die langtermyn beleggingsvoordele van so'n simboliese optrede: indien daar vannag op een of ander magiese wyse die soort omwenteling in die land moes kom soos waarna daar gestrewe word, en 'n gans nuwe overheid is aan bewind, sou die voorafgaande optrede van die Nederlandse regering daarvoor sorg dat die Nederlande in die nuwe en veranderde Suid-Afilka 'n invloedsfeer behou." Grewel sprak in voorzichtige bewoordingen, dat is verklaarbaar. Anderhalfjaar voordien had hij, met zeven andere stafleden van zijn universiteit nog enige tijd vastgezeten tijdens massale onderwij sakties in de Kaapstreek (waarbij in 36 uur tijd minstens 42 jongeren door de politie werden doodgeschoten). Op deze pagina geeft Bert Determeyer van het Utrechts Universiteitsblad een overzicht van de studentenbeweging en het klimaat van het hoger onderwijs in Zuid-Afrika in de afgelopen jaren.

South African Students

Striving for democracy

Fort Hare was de eerste zwarte imiversiteit in Zuid-Afrika. Zij werd opgericht in 1916, door zwarten. Zij heeft talloze zwarte leiders voortgebracht, die in de cel zijn terechtgekomen. Fort Hare is echter nog steeds geen universiteit van de zwarten. Het grootste deel van de wetenschappelijke staf bestaat uit blanken en de rektor is eveneens blank en benoemd door een blanke minister van onderwijs. Fort Hare heeft een grote reputatie in het verzet tegen de apartheid. Augustus jongstleden was het weer raak. Alleen een geschifte geest had het

port onder meer gekonkludeerd dat de macht op de Turfloop in het geheel niet lag bij de zwarte rektor, maar bij de blanke administrateur, prof. J.C. Steenkamp. Deze bleek lid te zijn van de Broederbond, het beruchte geheime genootschap, waarin de fanatieke voorstanders van de apartheid zijn georganiseerd en dat de politiek in Zuid-Afrika uitstippelt. Steenkamp was verantwoordeUjk voor de blanke overheersing in staf en administratie van de Universiteit van het Noorden, aldus Van Trotsenburg. In 1980 hadden studenten en de vereniging van zwarte stafleden tevergeefs het aftreden van Steenkamp geeist, omdat hij de hoofdverantwoordelijke was voor de onrust op de universiteit. De konklusies van Van Trotsenburg zijn ook van toepassing op de andere niet-blanke universiteiten. Overal hebben de blanken het voor het zeggen en nemen de spanningen toe.

African Students Organisation (SASO) op. Zij legden alle nadruk op de ontwikkeling van zwart zelfbewustzijn.

SASO De achtergronden van die breuk 2ätten in de apartheidspolitiek zelf. In 1959 hadden de verschillende „rassen" him eigen universiteiten gekregen. (De zwarte universiteiten werden op afgelegen plaatsen opgericht, waardoor ze nog steeds „rimboe"-universiteiten worden genoemd). De positie van de niet-blanke studenten verschilde echter fundamenteel van die van de blanke studenten. De blanke universiteiten mochten hun gang gaan; de niet-blanke instellingen werden opgezadeld met allerlei repressieve regelingen. Hierdoor werden nietblanke studenten steeds meer met geheel andere problemen gekonfronteerd dan blanke studenten. De oprichting van de SASO in 1969 zorgde voor een stroomver-

Kentering: zwarte studenten krijgen steun van blanke in strijd tegen apartheid Bert Determeyer

kunnen bedenken: bij de oudste zwarte universiteit in het land kwamen de studenten in aktie tegen de slechte-verlichting. Dat daaraan iets schortte, bewees de reaktie van rektor J.A. Lamprecht (deze naam is niet verzormen!). Hij stuurde 1400 van de 2400 studenten van de universiteit en liet ze door de politie op de trein zetten. Ze konden vertrekken. Eén lektor durfde kritiek te leveren op de gang van zaken en is ontslagen; vier andere stafleden hebben uit protest ontslag genomen.

NÜSAS

Op de blanke universiteiten spelen dit soort problemen niet, maar ook daar wordt aktie gevoerd en de reaktie van de autoriteiten is allerminst zachtzinnig. De National Union of South African Students (NUSAS) heeft op dit gebied een rijke traditie. De NUSAS werd in 1924 opgericht en heeft haar basis altijd op de vier Engels-talige imiversiteiten gehad, die altijd een wat meer liberale positie hebben ingenomen in Zuid-Afrika. Eind jaren dertig traden de Afrikaans-(Nederlands)-talige studenten uit de NUSAS, omdat deze had besloten zwarte studenten toe te laten. De Afttkaanstaligen organiseerden zich in de Afrikaanse Studentenbond (ASB). De ASB heeft sindsdien altijd een volstrekt regeringsgetrouwe politiek gevoerd. Om een indruk te krijgen van de verhoudingen moet men zich realiseren dat er in Zuid-Afrika voor de De gebeurtenis bij Fort Hare is, ongeveer vier miljoen blanke inhoe absurd ook, geen zeldzaam- woners tien universiteiten zijn heid. Neem de Universiteit van (waarop zo'n 90.000 studenten het Noorden (Turfloop). Zij werd zitten) en voor de achttien milopgericht in 1959 toen de apart- joen zwarten vijf universiteiten heid officieel in het hoger onder- (met ongeveer 8000 studenten). wijs werd ingevoerd, en is met De 37.000 Engels-talige studen2800 studenten nu de grootste ten, waarop de NUSAS zich richt, zwarte universiteit van Zuid-Afri- vormen dus maar een minderka. Turfloop heeft wel een zwarte heid onder de blanke studenten. rektor, maar dat maakt niet zo- In de jaren zestig al had de NUveel uit. Ook deze universiteit SAS te kampen met repressief koerst aan op een katastrofe, optreden van de autoriteiten. Enkonkludeerde prof. E. van Trot- kele NUSAS-bestuurders kregen senburg, een Oostenrijkse hoog- toen een banning-order: vijf jaar leraar, die op verzoek van de lang geen politieke aktiviteiten universiteitsleiding een onder- en geen kontakten met meer dan zoek had gedaan naar de moei- één persoon teg:elijk. lijkheden op de Turfloop. Hij le- Eind jaren zestig onderging de verde zijn rapport vorig jaar mei NUSAS echter zijn tweede aderin, maar het is nog steeds niet lating. De zwarte studenten vongepubliceerd. Toen Van Trotsen- den dat de NUSAS zich te veel brug daar enige tijd geleden te- tot de franje van de apartheid gen protesteerde, verklaarde de beperkte. Het was te liberaal. De rektor Mokgokong, dat „de zaak zwarte studenten verlieten NUSAS en richtten mede op initianog m studie was". Van Trotsenburg had in zijn rap- tief van Steve Biko de South

snelling. In de jaren erna, werden op zwarte en kleurlingen-universiteiten feUe akties gevoerd tegen de apartheid. SASO-woordvoeders riepen toen al herhaaldelijk op tot een internationale boycot van Zuid-Afrika. De reaktie van de autoriteiten was ongekend. SASO-leden werden van de universiteiten verwijderd en de organisatie werd de toegang tot de kampus ontzegd. Abram Tiro was een van de eerste slachtoffers. Hij was voorzitter van de studentenraad bij de zwarte Universiteit van het Noorden. Tijdens een examenplechtigheid in april 1972 veroorzaakte hij opschudding met een feUe speech tegen het Bantu-onderwijs. Tiro werd de volgende dag de universiteit afgestuurd, verbannen naar Botswana en daar in 1974 door een bompakket gedood. Eind 1974 bereikten de akties een hoogtepunt. Nadat het Frelimo in Mozambique aan de macht is gekomen, werden op verschillende plaatsen sympathie-demonstraties gehouden. De poUtie viel daarop alle kantoren van de SASO binnen en tientallen aktivisten werden opgepakt. Een proces van twee jaar volgde, dat resulteerde in jarenlange gevangenisstraffen.

Soweto Inmiddels was midden 1976 de opstand in Soweto uitgebroken. Vooral onder invloed van de zwarte bewustzijnsbeweging van Steve Biko waren duizenden jongeren in verzet gekomen tegen het gehate Bantu-onderwijs. Door politievuur werden in Soweto en elders in het land in korte tijd zo'n duizend jongeren gedood. De slachtoffers vielen niet alleen op straat, maar ook in de cel. Tijdens de ongeregeldheden werd Steve Biko opgesloten en in september van dat jaar overleed

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen