Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 175

l

AD VALVAS — 26 NOVEMBER 1982

Otto Scholten promoveert op „Krant en demokratie"

Kleine partijen weinig aan bod in landelijke dagbladen Behalve in De Waarheid blijkt bij de politieke verslag- blad, de Volkskrant en De Telef- blad en Trouw besteden verhoude minst toegankelijke kran- dingsgewijs het meeste aandacht geving in alle landelijke dagbladen sprake te zijn van raaf ten waar het politieke informatie aan niet-parlement gebonden poeen sterke oververtegenwoordiging van de „grote drie" betreft. Met name de Telegraaf litiek. Het Vrije Volk, Het Parool, hier heel opmerkelijk. Bij het AD en de Telegraaf tonen op in de politiek, CDA, PvdA en W D , wat ten koste gaat scoort dit blad valt een sterke tegenstel- dit punt weinig belangstelling. van de overige politieke partijen. Het sterkst doet zich ling op kwa leesbaarheid waar Ook hier gaat trouwens weer dat voor in De Telegraaf, het minst sterk in de Volks- het politieke en niet-poUtieke in- driekwart van de aandacht naar formatie betreft. De „overige" in- de drie grote partijen. Klein links krant en het Nederlands Dagblad. formatie bij de Telegraaf die nog- komt hier echter sterker uit de De hoedanigheid van politieke partijen speelt een al wat show in zijn kolommen bus dan klein rechts. minderduidelijke rol in het selektieproces: de ene krant doet is vrij simpel, de politieke Verder is door Scholten „gedaarentegen is kwa stijl erg moei- grondheid' van achtergrondiiiforbesteedt meer aandacht aan regerings(gezinde) partij- lijk. Als kriterium heeft de onderen kommentaar onderen, de ander meer aan oppositiepartijen. Opmerkelijk is zoeker hierbij gelet op de lengte matie zocht ofwel de motiveringsegenover de beweringsdichtheid. daarbij dat bij het Reformatorisch Dagblad, de Volks- van zinnen en woorden. naar de gezichtspunten krant en het Nederlands Dagblad een lichte tendens Terug volledigheid en objektiviteit. valt waar te nemen om de kleine oppositiepartijen naar Scholten zette alle in het Bestekgenoemde relevante feiten verhouding minder aandacht te geven dan de kleine debat op een rijtje en ging vervolgens regeringsgezinde partijen, in de andere dagbladen is dat na hoe de verschillende bladen al deze feiten dekten in hun verslagjuist andersom. geving. NRC, Nederlands DagHet CDA staat het sterkst in de belangsteling van de blad en Volkskrant staken op dit met kop en schouders bodagbladen. In het algemeen hebben „klein links" én punt ven de andere bladen uit. Deze „klein rechts" een zeer gering bereik in de bladen. kranten gaven resp. 19, 17 en 16 Konklusies uit een inhoudsanalyse van de verslaggeving door de landelijke dagbladen van het grote „Bestek '81"-debat in de Tweede Kamer door VU-poUticoloog Otto Scholten, die vandaag promoveert op een studie naar politieke informatie in landelijke dagbladen „Krant en demokratie". In zijn studie, die de meest uitgebreide inhoudsanalyse van Nederlandse dagbladen ooit in ons land gehouden met zich meebracht - alleen al in het verzamelen van gegevens gingen vier jaren menskracht zitten - stelt Scholten het probleem of de politiek-parlementaire berichtgeving in de Nederlandse dagbladen een goede bijdrage levert aan de meningsvorming van burgers over politieke zaken in een demokratie en-ZO ja in welke mate. Scholten bekeek niet alleen de rol die de kranten vervullen als informant van de burgers over beleid, beleidsvoornemens en beleidsuitvoering van de overheid maar ook de rol die de krant vervult als informant van de overheid over wat hierover onder de bevolking leeft alsmede de rol van de krant als kritisch begeleider van de inhoud van dat beleid. Hij gaat er daarbij van uit dat de dagbladen als intermediair tussen politieke top en basis een onmisbare funktie vervullen in onze parlementaire demokratie. De politicoloog lette in zijn studie op kenmerken van dagbladen als aandacht voor politiek nieuws, leesbaarheid van dat nieuws, veelzijdigheid daarvan, motivering- dan wel beweringsdichtheid, volledigheid en objektiviteit, generaliserend taalgebruik en aandacht voor niet-parlement gebonden politiek. Kranten leveren een betere bijdrage aan de meningsvorming naarmate zij leesbaarder, veelzijdiger, vollediger en minder generaliserend zijn en meer met argim:ienten dan met beweringen werken. De aandacht voor pohtiek nieuws in de diverse dagbladen inhoudskenmerk aandacht politiek leesbaarheid interne politieke diversiteit gegrondheid generaliserend taalgebruik selectieonivang vertekening openheid zorgvuldigheid aandacht met-parlement gebonden politiek

Jaap Kamerling blijkt sterk uiteen te lopen. Sommige kranten zoals het Reformatorisch Dagblad, de Waarheid en het Nederlands Dagblad besteden bijna de helft van hun totale aandacht aan politiek nieuws, andere zoals Het Vrije Volk, De Telegraaf, Het Algemeen Dagblad halen de twintig procent niet of nauwelijks. Behalve Telegraaf en AD is politiek nieuws

procent van alle „informatie-eenheden" weer. Daarna volgt het Reformatorisch Dagblad met 9 procent terwijl De Waarheid de rij simt met vier procent. De landelijke dagbladpers als geheel gaf 42 procent van alle relevante informatie weer: 48 procent van wat de politieke partijen en 33 prcent van wat het kabinet Van Agt in het debat naar voren bracht. Slechts één krant - de Volkskrant - besteedt aandacht aan élle partijen die in het Bestek-debat het woord voerden. NRC, Nederlands en Reformatorisch Dagblad laten tien van de twaalf partijen aan het woord. Parool Trouw en Vrije volk zeven, de Waarheid zes en AD en Telegraaf tenslotte vijf van de twaalf.

3 Het lezersonderzoek dat Scholten verrichtte was minder uitvoerig en laat bij gebrek aan respondenten de drie richtingsbladen (RD, ND en Waarheid) buiten beschouwing. Het blijkt dat er een soort tweedeling bestaat in het lezerspubliek tussen de lezers van NRC, Volkskrant en Trouw als politiek (zeer) gemteresseerde groep en die van Telegraaf, Algemeen Dagblad en Vrije Volk. Het Parool met z'n gemêleerde lezerskring zit ertussen in. Ook in ander opzicht (opleiding b.v.) kun je deze tweedeling konstateren. Lezers van de eerste groep hechten meer belang aan hun dagblad als bron van politieke informatie dan lezers van Telegraaf, Vrije Volk en AD. Dit gegeven is van groot belang als je de invloed wil nagaan van dagbladkenmerken op lezerskenmerken. Politieke kennis neemt namelijk in het algemeen wel toe naarmate een krant meer politieke informatie in z'n kolommen doet. Als echter lezers de krant als bron voor politieke informatie niet belangrijk vinden, heeft méér aandacht voor pohtiek nieuws geen enkel effect op poU- -

NIDERL,

Vertekening

Otto Scholten. echter vergeleken bij andere nieuwssoorten voor landelijke dagbladen veruit de belangrijkste nieuwssoort.

Leesbaarheid Lang niet alle politieke informatie is voor de lezers toegankelijk in de zin van leesbaar. De meeste kranten zitten wat leesbaarheid betreft op het niveau van het middelbaar onderwijs terwijl niet meer dan ruim veertig procent van de kiesgerechtigden in ons land een opleiding op middelbaar of hoger niveau heeft genoten. Trouw, Algemeen Dagblad en Het Parool zijn de meest toegankelijke. Reformatorisch Dag-

Aardig is ook om te zien hoe de aandachtsverdeling in de bladen afwijkt van het feitelijke aanbod van relevante informatie door de politieke partijen: de vertekeningscoéföciènt. Telegraaf en Waarheid blijken op dit punt elkaars broertjes en vertekenen het sterkst. NRC, Volkskrant en Reformatorisch Dagblad vertekenen veel minder. Op makroniveau (de dagbladpers als geheel) bedraagt de vertekeningscoéfflciènt 0.33. Scholten waardeert dit verschil tussen werkelijkheid en beeld van de werkelijkheid niet zo negatief. Slechter is hij te spreken over de zorgvuldigheid van de weergave. Op dit punt schieten vier kranten in min of meer ernstige mate tekort: het ernstigst het Algemeen Dagblad, op de voet gevolgd door De Waarheid met daarna Volkskrant en Telegraaf. Het Reformatorisch Dagblad neemt in zorgvuldigheid de kop. Hoe toegankeUjk zijn dagbladen voor de politieke top buiten parlementaire vergaderingen (partijkongressen b.v.) en voor buitenparlementaire platforms als werkgevers en werknemers en aktiegroepen? Nederlands Dag-

ND TR

WH AD

RD HP

TR HVV

NRC NRC

VK WH

HP ND

HVV RD

TEL VK

AD ILL

AD ND

ND RD

HP TR

RD NRC

VK HP

NRC VK

TR AD

TEL TEL

HVV HVV

WH WH

TR NRC RD RD RD

ND ND VK VK ND

HVV VK NRC NRC HVV

NRC RD HVV ND HP

WH HP ND WH TR

-RD TR AD HP NRC

AD HVV HP TR TEL

TEL TEL TR AD VK

HP AD WH HVV WH

VK WH TEL TEL AD

ND

TR

WH

RD

VK

NRC

HVV

HP

AD

TEL

Rangorde dagbladen op inhoudskenmerken van belang voor bijdrage aan poUtieke meningsvorming.

NRC, Nederlands dagblad en Trouw blijken het meest argumentgevoelig en voorzien één op de drie beweringen van een motivering. Waarheid, Telegraaf en Vrije Volk hebben de laagste motiveringsdichtheid. Zij komen niet verder dan één motivering op zeven beweringen. Voor beweringsdichtheid vinden we zo ongeveer het spiegelbeeld. Een ander punt waarop achtergrondinformatie en kommentaar zijn onderzocht betreft de politieke pluriformiteit. Afspiegelingsgraad brengt tot uitdrukking in welke mate alle in een samenleving aangehangen politieke opvattingen in gelijke mate aan bod komen. Op makro-niveau bleek de landelijke dagbladpers de poUtieke opvattingen van de bevolking zeer goed te weerspiegelen: een afspiegelingsgraad van .86 betekent dat tussen geopenbaarde en openbare mening nauwelijks verschil bestaat.

Openheid Ook de openheidsgraad was op makro-niveau alleszins redelijk te noemen. Uitgesplitst naar dagblad konstateerde Scholten echter grote verschillen. Het Algemeen Dagblad bleek de meest open, De Waarheid de meest gesloten krant. Wij tekenen daarbij aan dat de gebruikte gegevens dateren uit 1978, toen De Waarheid nog op en top het partijblad van de CPN was.. Dat is het nog steeds maar sinds enige tijd is de Waarheid parallel aan de vernieuwingen in de CPN wel wat opener geworden.(Red.) Verder valt hier op dat ook bladen als het Nederlands en het Reformatorisch dagblad een nogal open geest ademen, iets watje bij deze orthodox-protestantse bladen niet zou verwachten.

tieke kennis die in dat geval veel meer bepaald wordt door opleidingsniveau, een voorname factor by politieke kennis. Dit lezerskenmerkt geeft al aan hoe voorzichtig je moet zijn met het opvoeren van politieke informatie in een krant als je de politieke meningsvorming via die krant zou wülen bevorderen. Ook al scoren bladen als het Nederlands Dagblad en Het Reformatorisch Dagblad over het geheel genomen het best in termen van het bijdragen aan de politieke meningsvorming (zie staatje), dat wil beslist niet zeggen dat de andere kranten het „voorbeeld" van deze bladen zouden moeten navolgen. Elke krant heeft namelijk zijn eigen typische lezerspubliek en het ene publiek staat meer open voor politieke informatie dan het andere. Scholten stelt dan ook dat bij lezers die de krant als bron voor politieke informatie niet belangrijk vinden méér aandacht daarvoor in het gunstigste geval tot niet méér politieke kennis leidt en in het ongunstigste geval zelfs tot het tegendeel. Stel dat je dus als krant je politieke informatie kwalitatief en kwantitatief wilt verbeteren, dan zijn de mogelijkheden daartoe voor een NRC groter zijn dan voor een Telegraaf. Redakties van kranten staan hier voor een optimaliseringsprobleem stelt Scholten: aan de ene kant een krant maken die een goede bijdrage levert aan de meningsvorming, aan de andere kant blijven binnen de mogelijkheden van je lezerskring. Scholten heeft dat verder niet per

Vervolg op pag. 5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen