Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 443

5

AD VALVAS — 3 JUN11983

Forum over fascisme en wetenschappers:

,,Overbodige intellectuelen altijd al roerige groep geweest" Het internationaal Jodendom is, naast de vrijmetse- Wim Crezee larij, de hoofdschuldige aan de jammerlijke toe- fascist te zijn, net zoals het in de zestig mode was te dwepen stand van staat en maat- jaren met de volksrepubliek China," schappij: het Jodendom is stelde publiciste Lisette Lewin op onlangs aan de VU gehouden een vreemd element in ons een forum over fascisme en intellecvolk en de jood is een gebo- tuelen. ren splijtzwam, spelbreker Op de forumbijeenkomst, georgadoor het Vormingscenen vredesverstoorder, om- niseerd trum VU, werd getracht een inwentelaar en anarchist. schatting te maken van hoe intel-

groep bedreigd wordt of uit elkaar dreigt te vallen. 2üe Duitsland na het verdrag van Versailles; zie Amerika in de oorlog met Vietnam. Dan ontstaat behoefte aan het oppeppen van de eigen identiteit door een abstrakt Kwaad te creëren waarop alles geprojekteerd kan worden dat slecht of als bedreigend ervaren wordt," aldus Angela Grooten, die het nog altijd de moeite waard acht over dit soort mechanismen van autoritair denken de studies van Adorno c.s. na te slaan.

Prof. G. J. P. J. Bolland, vooraanstaand filosoof die deze woorden in 1921 op een akademische les getiteld De teekenen des tijds uitsprak, was in de decennia die vooraf gingen aan de Tweede Wereldoorlog geen uitzondering. Het was in intellectuele kringen immers niet ongewoon een antisemitische opmerking te plaatsen en de parlementaire democratie ter discussie te stellen, en zichzelf als een elite te zien die zich geestelijk kon en moest handhaven tegenover de emanciperende arbeidersklasse, tegenover de „rode ontevredenheidsexploitatie", tegenover - kortom - het gepeupel. De katholieke studentenvereniging Thomas wenste in maart '33 Hitler per telegram geluk met zajn benoeming tot rijkskanselier. En in datzelfde jaar liet ene student Joseph Luns in Propia Cures zijn licht schijnen over het bombardement door de regering-Colijn van het in staat van oproer verkerende schip De Zeven Provinciën: „De grote schuldigen lopen helaas nog los. Dat zijn lieden die 'een minuut eerbiedige stilte aan de gevallen helden wijden'. Dat zijn de lieden die ongestraft met hun hersenschimmige utopieën de arbeidersmassa mogen vergiftigen. Dat zijn de heden die in Italië het fascisme, in Duitsland het nationaal-socialisme, als reactie opriepen en noodzakelijk maakten en er ook hier om roepen."

Schaduw

Het zou natuurlijk een grenzeloze overdrijving zijn te stellen dat het politieke klimaat aan de Nederlandse universiteiten tijdens het interbellum onversneden prefascistisch was. Voor een groot deel had het koketteren met het fascisme iets van een corpsbalachtige spielerei dat verdween toen het fascisme echt machtig werd. Maar toch was het in intellectuele en culturele kringen aanvankelijk heel normaal om bijvoorbeeld joden als minderwaardig te zien. Zo schrijft Menno ter Braak op een gegeven moment (het fascisme was in Duitsland nog niet aan de macht) aan Du Perron dat Kafka een heel goede schrijver is; er is niets te merken van die irritante joderigheid, vond hij. „In de jaren twintig was het in intellectuele kringen mode om

lectuelen er heden ten dage voor staan.

Waarom zijn er op dit moment in Bla-bla Nederland onder intellectuelen Zijn er momenteel intellectuelen zo weinig echte uitgesproken fasdie een organiserende en ideologi- cisten? Weinig in vergelijking tot sche rol spelen in rechts-extreme omringende landen, waar intellectuelen van naam bij tijd en bewegingen? De Centrumpartij wordt, met wijle middels manifesten hun afmensen als Broekman, Janmaat grijzen over de aanwezigheid van en VierUng in haar gelederen, ook wel een doktorandussenpartij genoemd. Dr. W. J. Bruyne, onlangs benoemd tot direkteur van het wetenschappelijk bureau van deze partij, heeft „wetenschappelijke" publicaties op zijn naam staan, waarin aandacht gevraagd wordt voor de zijns inziens genegeerde rasfaktor in de sociologie. Hij tracht met veel statistische bla-bla aan te tonen dat immigratie leidt tot toename van criminaUteit, prostitutie en algemene verweking van de Nederlandse natie. Bekend zijn ook de pubUcaties van mensen als Imkamp en Couwenberg die vinden dat de „stroom" van buitenlanders „ingedamd" moet worden, wil de Nederlandse cultuur en volksaard niet ten dode opgeschreven. Zo zijn er nog wel meer voorbeelden te noemen van intellectuelen die proberen bepaalde gevoelens en ideeën die leven onder de bevolking vorm te geven en te systematiseren. Nu moet er aan dit soort publicaties niet meer waarde gehecht worden dat ze feitelijk hebben, vond Angela Grooten (cultuurpsychologe viit Nijmegen). „Mensen die op grond van wetenschappelijke teksten overtuigd worden tot een bepaald politiek standpunt zijn te tellen." Wat betreft motieven voor ketize op bijvoorbeeld de Centrumpartij, vond ze frustraties belangrijker dan publicaties. De oorzaken van die frustraties zag ze in de uitzichtloosheid In crisistijd en het onvermogen van mensen die in een theorie of in taal te begrijpen. „Uit pure onmacht en angst vervalt men in een simpel wereldbeeld met een duidelijke vijand, zoals destijds de joden en de kommunisten. Over die vijand denkt men in komploten waanvoorstelUngen en clichés. Dat gebeurt met name als een

Politicologie krijgt een noodraad De subfaculteit politicologie krijgt een noodraad. De universiteitsraad stemde dinsdag in met een voorstel hiervoor van het CvB aan het Verenigingsbestuur. De WP en TAP-ger ledingen van politicologie 1—^rerfrf,pn verzuimd op tijd

h u n kandidaten voor de subfaculteitsraad in te dienen. De kieskommissie moest daarop vaststellen dat de acht zetels voor beide geledingen onbezet zouden moeten blijven zodat de raad alleen uit studenten zou gaan bestaan.

zogenaamd objectief statistisch materiaal de meest wilde rassentheorieën te illustreren, opperde men. Het algemeen kiesrecht was in de twintiger en dertiger jaren min of meer een nieuwigheid; mensen ter rechterzijde hikten daar toen nog al eens tegen aan. Bovendien hangt de schaduw van de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog er zo over heen, dat men zich niet zo gemakkelijk als voor de oorlog gaat afficheren als fascist. Historicus J. J. de Jong wees nog op de blokkades in het karrièreverloop van intellectuelen door de toenemende werkloosheid in deze groep. Hij wist niet welk poUtiek effect hiervan uitgaat, maar stelde vast dat maatschappelijk overbodige intellectuelen door de geschiedenis heen altijd al een roerige groep zijn geweest.

ment in Nederland meer georganiseerde anti-fascisten dan georganiseerde fascisten zijn. En die anti-fascismekomités hebben vaak duidelijke banden met antikernenergie- en kraakgroepen." De effektiviteit van deze groepen en komités Uet hij echter onbesproken. De Jonge zag het somberder in. Hij vond dat de linkse bew^ing in de loop der jaren te intellectualistisch geworden is: „Arbeiders bezoeken geen politieke vergaderingen meer. Dat is ook de schuld van intellectuelen die op partijbijeenkomsten een taaltje ontwikkeld hebben, dat voor de gewone man niet meer te ontcijferen is." Angela Grooten vond dat de resultaten van het onlangs gehouden onderzoek naar rechts-extreme denkbeelden bij schoUeren niet overdreven moeten worden. „Ik denk dat er in Nederland nog altijd heel wat meer jongeren worden aangesproken door thema's als kernbewapening, Amelisweerd, vrouwenbeweging, noem maar op. Bovendien weten we niet wat scholieren die nu rechts-extreme denkbeelden aanhangen over een paar jaar werkelijk gaan stemmen. Wij stemden tien jaar terug toch ook CPN en dat doen we nu ook niet meer allemaal . . . ik bedoel maar. „Jongeren van nu zijn veel narcistischer, individualistischer dan 15 jaar terug toen iedereen in legeijack en met ziekenfondsbril liep. Nu is iedereen bezig met dis-

ForumdeelneTners: (v.ln.r.) Angela Grooten, Toon de Jonge'Lisette Lewin, Max van Weesel (vs.) en Pavl Krijnen (Foto AVC) zovele „gastarbeiders" publiek De vraag werd op de forumbijeen- co-kleding en fitness-centra. Die maken. En weinig in vergelijking komst ook omgedraaid: waarom individualistische kuituur vind tot de vooroorlogse periode in Ne- krijgen anti-fascistische intellec- ik gunstig: jongeren van nu laten derland, toen talrijke vooraan- tuelen op het ogenblik zo weinig zich niet zo snel in een massa drijstaande intellectuelen minach- voet aan de grond bij schooljeugd ven door een leider die het alleting ten toon spreidden over kie- en bewoners in afbraakbuurten? maal weet. Ik denk dat massaLinks is wel heel aktief bezig op hypnoses zoals die in de jaren zers, politici en joden. De forumleden hadden een aan- het terrein van kraken en kruis- twintig en dertig plaats vonden, tal antwoorden op deze vraag van raketten, maar kan toch nauwe- minder snel zullen toeslaan." lijks een antwoord formuleren op De opmerking uit de zaal dat een voorzitter Max van Weezel. De rechts-extreme doktrines zijn problemen als rassendiskrimina- narcistische way-of-life door de zó simpel en zó belachelijk dat tie, poneerde voorzitter Van Wee- kortingen op jeugdlonen en viit^ keringen zo langzamerhand onwetenschappers zich daar niet zel. voor lenen. Misschien zijn ze te Paul Krijnen, politikoloog UvA, betaalbaar wordt, en dat dus voor nuchter om, zoals in ons omrin- was het hier niet mee eens: „Ik een dergelijke optimisme weinig gende landen wél voorkomt, met heb de indruk dat er op dit mo- reden is, bleef onbeantwoord.

Maar dat is in strijd met de Regelen van de VU signaleerde het CvB in een concept-brief aan het Verenigingsbestuur. Dus stelde het behalve een stevige uitbrander aan het adres van de sub-faculteit voor op grond van weer een ander artikel uit de Regelen een noodraad in te stellen. Het college had daartoe zelf een lijstje van negen WP- en TAP-noodraadsleden opgesteld en zich tevoren via een peiling vergewist van de steun in de subfaculteit voor die kandidatuur. Evert Kranendonk van de PKV vind die noodmaatregel echter wel erg drastisch. Waarom niet gewoon het aantal van wel regulier verkozen studentraadsleden gewoon aangevuld tot het quorum in de raad zou worden bereikt. Dan

was je met drie noodverbanders al klaar. Bestuurlijk gezien kon hiermee worden volstaan en, dacht hij bij zichzelf, dat levert ons als studenten een comfortabele positie op. Het DAK was het met zijn voorstel eens. Als de studenten er niet in slagen met voldoende kandidaten te komen bij verkiezingen wordt hun zetelaantal toch ook niet aangevuld, vond Van Overhagen. DAK en PKV waren ook bang voor precedentwerking. CvB-secretaris Hoogenkamp meende echter dat je de argumentatie ook om kon keren. Waarom niet tot honderd procent aanvullen als dat toch kan. Aan het uitdelen van straf had hij weinig behoefte. DAKraadslid Boeker echter wel. Die stelde uiteindelijk voor de WP-'

geleding dan in elk geval met één afgevaardigde te korten. Dan kon er via een opiniepeiling ook nog gekozen worden. Raadsvoorzitter Vlijm vond het allemaal maar koehandel. Het ging alleen maar om een administratieve fout zoals Hoogenkamp had vastgesteld. Dat was wat anders dan de minachting voor de WUB-organen die de PKV de politicologie-staf verweet. (Er was ook al eens per telefoon gestemd en vergaderd in het Miranda-paviljoen). Zeijlemaker van het TAP kwalificeerde de hele diskvissie tenslotte als gemillimeter en toen mocht er eerlijk worden gestemd.. ,,-. (J.K.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen