Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 467

AD VALVAS — 17 JUNI1983

5

VU-student Dick Benschop analyseerde de „21 november-d^emonstratie" tegen nieuwe kernwapens in Europa

„Zo'n massale vredesdemonstratie kan alleen nog eens als er echt besloten gaat worden'' nieuwe actie-plannen tegen „Zo'n merkwaardige organisatie heb ik nog nooit meege- van de kruisraketten in 1983." Maar maakt," moet Joop Wolff op 6 november 1981 verzucht 21 november betekent meer dan hebben. Hij bedoelde daarmee niet zijn eigen partij (de een ervaring. Dick analyseert ook invloed van de demonstratie op CPN) maar het organisatie-comité „21 november-de- de de politiek. Regering en parlemonstratie". Dit comité was verantwoordelijk voor de ment hebben immers nog steeds besluit genomen over plaatvoorbereiding en organisatie van de grootste en meest geen sing van nieuwe kernwapens in indrukwekkende demonstratie ooit in Nederland gehou- Nederland. den; de vredesdemonstratie van 21 november 1981 in Amsterdam. Rond de 400.000 mensen uit binnen- en NAVO-dubbelbesluit buitenland protesteerden op die zaterdag tegen nieuwe In december 1979 werd door de kernwapens in Europa en het NAVO-dubbelbesluit van NAVO-ministerraad het zogedubbelbesluit genomen. 1979. Wolff's vezuchting geeft echter ook aan dat de naamde Er werd ingestemd met de proontstaansgeschiedenis van dit protest vol zit met me- ductie en plaatsing van 108 Perningsverschillen, discussies en conflicten. Over deze shing-II raketten en 464 Cruise Missiles, en, tegelijk, werd opgeontstaansgeschiedenis, de demonstratie zelf en de gevol- roepen tot onderhandelingen tusgen daarvan voor de politiek verscheen deze week een sen de Verenigde Staten en de Sowjet-Unie over wederzijdse beboekje van de hand van Dick Benschop, getiteld Vredes- perking van dit soort middellanbeweging en Politiek, ontstaan en betekenis van de 21 ge-afstandswapens. Geen NAVObesluit heeft ooit in Nederland zonovemberdemonstratie. Het boekje van Dick Benschop is het eerste van de serie Vrede en Veiligheid. Met deze serie beoogt de werkgroep Polemologie van de VU nauw aan te sluiten bij actuele discussies op het gebied van vrede en veiligheid. Na de zomer verschijnt het tweede deel in deze serie van de hand van Siebe Riedstra, over de discussies in negen kerken met betrekking tot het IKV. Dick en Siebe waren student-assistent bij de werkgroep Polemologie. Dick Benschop studeert geschiedenis aan de VU. Hij volgde een bijvak polemologie en is van plan zijn hoofdvakscriptie te wijden aan de Ban-de-Bom-beweging van de zestiger jaren. Voor zijn onderzoek heeft Dick gebruik kunnen maken van het archief van het 21 november-comité. Ook het IKV stelde archiefmateriaal ter beschikking. Daarnaast werden een aantal leden van het comité geïnterviewd. In de media is veel aandacht besteed aan de demonstratie van 21

Lßo Endedijk november. De voorbereiding verliep dan ook niet in het diepste geheim. Maar volgens Dick kwam het topje van de ijsberg slechts in de media terecht. Zo begint de pers pas in de zomer van 1981 over de demonstratie te schrijven terwijl de voorbereiding al in februari begint te spelen. Ook alle verwikkeUngen rond een eventuele CDA-spreker bleven een beetje mistig. Het onderzoek van Dick moet dan ook gezien worden als het systematisch ordenen en analyseren van de gebeurtenissen in 1981. Het belang van deze studie staat voor Dick vast. „21 November en de voorbereiding ervan heeft ons veel te leren over strategieverschillen tussen vredesgroepen, over de verhouding vredesbeweging-politieke partijen en de rol van de media. Ervaringen die van belang zijn bij de ontwikkeling

veel stof doen opwaaien. Er brak in 1979 een hevige politieke en publicitaire strijd los tussen vooren tegenstanders. Volgens Dick was het onderbrengen van het onderhandeUngsmotief in het dubbelbesluit al een gevolg van de druk van de publieke opinie in Europa. Maar voor de vredesbeweging was het NAVObesluit uiteraard onverteerbaar. Op initiatief van de PvdA, vond op 24 november 1979 in Utrecht, een demonstratie plaats onder de leuzen: Geen nieuwe kernwapens. Onderhandelen ja, moderniseren nee. De Nederlandse regering had het ook knap moeilijk met het NAVO-besluit. Dankzij steun van tien CDA-dissidenten werd aanvankelijk een motie in het parlement aangenomen die een Nederlandse instemming afwees. Deze Kameruitspraak werd door de regering Van Agt/Wiegel terzijde geschoven; ze gaf haar instemming met de productie en plaatsing in andere landen, ten aanzien van de plaatsing in Nederland werd een voorbehoud gemaakt, daar zou in 1981 over beslist worden. Met veel kunst en vliegwerk wist Van Agt uiteindelijk toch een krappe meerderheid in de Tweede Kamer achter dit standpunt te krijgen.

zegd: wij zitten in Nederland, wij moeten doen wat we in Nederland kunnen en anderen moeten maar zien wat ze in andere landen kunnen doen. Daar moeten we ons niet in inmengen. Ten tweede wilde Stop de N-bom de demonstratie richten tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland, terwijl het het IKV juist om het NAVO-dubbelbesluit te doen was. Het derde verschilpunt betrof de benadering van politieke partijen. Het IKV wilde deze met een uitgewerkte inzet confronteren waar zij dan ja of nee op konden zeggen. Nico Schouten van Stop de N-bom wilde de inzet flexibeler houden en met de partijen bespreken." Pax Christi steunde het IKV en toen Mient Jan Faber Nico Schouten voor de keuze stelde: meedoen of niet, stemde de laatste met de hoofdlijnen in. Daarmee waren de verschillen overigens niet uit de wereld: voor, tijdens en na de najaarsactie bleven ze bestaan. ^ In de maanden mei en juni slaagde de Nederlandse vredesbeweging erin een overleg met Duitse vredesgroepen van de grond te krijgen. Besloten werd dat er op 10 oktober in Bonn een Duitse demonstratie zou komen met buitenlandse afgevaardigden. Ook werd besloten dat de vredesgroepen Aktion Sühneseichen (ASF) en de Aktionsgemeinschaft Dienst für Frieden (AGDF) de enige organisatoren zouden zijn. Alle andere groepen zouden ondersteunen. Ook met andere landen onderhield het IKV contact. Tot een uitgewerkte internationale co-organisatie kwam het echter niet. Ondanks dat mag je volgens Dick toch spreken van een duidelijke internationale dimensie van de acties.

De leuzen en de sprekers

Tussen de drie Nederlandse vredesgroepen bestond overeenstemming dat politieke partijen in Nederland mee zouden moeten kunnen doen met de demonstratie. Maar, afgezien van de formulering, stond de inzet niet meer ter discussie, alleen de deelname. Toen de politieke partijen dat hoorden waren natuurlijk de IKV en Stop de N-bom poppen aan het dansen. De meesVoor de vredesbeweging was het te partijen hielden er niet zo van een nederlaag maar alle aan- voor het blok gezet te worden. dacht werd spoedig gericht op Maar het IKV zette door en wist 1981, het jaar van de beslissing. Al uiteindelijk de politieke partijen, snel werd duidelijk dat er gede- met uitzondering van het CDA, monstreerd moest worden. Het mee te krijgen. initiatief werd in 1981 genomen De meeste moeite had men met door het Samenwerkingsverband D'66. Het terugnemen van het Stop de neutronenbom-Stop de dubbel-besluit lag in deze partij kemwapenwedloop. Nadat het vrij problematisch. Op voorstel IKV eerst intern de zaken op een van Faber werd D'66 een alternarijtje had gezet kwamen op 28 tieve formulering van één van de april in Utrecht IKV, Pax Christi drie leuzen aangeboden (bedoeld en Stop de N-bom voor het eerst voor intern gebruik). Ondanks bijeen. Al snel openbaarden zich verzet van onder andere Lautoen de verschillen van mening rens-Jan Brinkhorst besloot D'66 over de vraag hoe de nieuwe kern- toch toe te treden tot het organiwapens tegengehouden moesten satie-comité van de 21 novemberworden. demonstratie. Dick Benschop: „Het eerste punt De interpretatieverschillen over is dat het IKV uitging van de in- de leuzen en eisen bleven echter ternationale benadering in 1981. bestaan. Volgens Dick heeft het Het IKV zei: willen we in Neder- IKV dat onderschat. „Ze hebben land resultaten boeken, dan moet toch te makkelijk geredeneerd er in andere landen ook wat ge- van: de politieke partijen doen beuren, als steun in de rug van mee, wij leggen ze vast op een hier. Omgekeerd: mocht Neder- aantal leuzen. Via de formele onland besluiten om geen kruisra- derschrijving van een aantal leuketten te plaatsen, dan zal dat zen, waarin als je wilt iets anders een enorme steun in de rug zijn te lezen zou kunnen zijn, dacht voor de vredesbeweging in andere het IKV te makkelijk een politielanden. Het IKV heeft heel doel- ke overwinning te kunnen behabewust steeds contact gezocht len. Het bleek dat dat niet lukte. met vredesgroepen in andere lan- Verschillende groepen hadden den, geprobeerd de demonstratie toch hun eigen ideeën en die op vrijwel gelijke wijze als hier brachten ze ook naar voren. Ik opgezet te krijgen, dezelfde eisen denk dat dit een belangrijke ervaen leuzen te formuleren, en het ring voor het IKV is geweest, natot een geheel van Westeuropese melijk dat je niet via formele demonstraties te maken. trucs, een verklaring onderHet Amsterdamse Museumplein in de vroege morgen van 21 november !stop de N^bom lieeffc. altijdt ger., öchrijveri, poUtiek maakt iö de) 198l.'Qe eerste^monstrU^enäijn er al. (Foto.ßr,ßvi_ide.Hollaric^J.s ,i „ . T >i j r, O .« 1 'i

•m' t

Auteur van de Vü-studie „Vredesbeweging en politiek" Dick Benschop: „21 november toonde invloed publieke opinie aan, maar ook haar beperking." (Foto AVC) zin dat je daardoor meningen van partijen verandert." Het IKV had dan ook de grootste moeite in de maanden voorafgaande'aan de demonstratie de juiste interpretatie van de leuzen overeind te houden. In oktober werd het organisatiecomité met een volgend probleem geconfronteerd: wie mogen er spreken. Den Uyl was voor het comité en de PvdA de meest aangewezen PvdA-spreker. Een ingreep van minister-president Van Agt beëindigde echter elke discussie. Onder dreiging van een

Vervolg op pag. 6

Affiche

De Hollanditis was één van de belangrijkste Nederlandse exportprodukten in 1981. Vooral het affiche van de 21 novemberdemonstratie bleek in tal van landen op te duiken als sjrmbool van het verzet tegen nieuwe kernwapens. In zijn boekje beschrijft Dick Benschop hoe de tekening van Opland uiteindelijk tot stand kwam. Het IKV en Stop de N-bom schoven aanvankelijk ieder hun eigen ,,huis-ontwerpers" naar voren. Mogelijk gebakkelei hierover werd door Maarten van Traa (PvdA) met de uitroep „ja, maar dat moet toch Opland worden!" in de kiem gesmoord. Het werkcomité was echter niet zo gelukkig met diens eerste ontwerp waaop een mannetje met pijl en boog een raket afschiet onder de leus Weg met de kernwa^ pens. Dat was niet de leus van de organisatie en de afgebeelde figuur was weer eens van de mannelijke kunne. Toen Rob V^out (Opland) van de bezwaren op de hoogte werd gesteld, barstte hij uit: „Dat dit soort geouwehoer mij ook nog moet overkomen. Wü je een vrouwtje hébben, dan kan je het krijgen ook." In een vloek en een zucht smeet hij het boos trappende vrouwtje op-ï»apier.- - '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen