Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 227

3

ADVALVAS — 14 JANUAR11983

Student Gerrit Rot kritiseert het mechanistisch wereidbeeid van de moderne onderzoelier

,,De mens is slaaf van eigen denkmachine" „Ken je dat verhaal van Plato? Het gaat over bewoners van een grot die geketend zijn en daardoor hun hoofden niet kunnen draaien. In de opening van de grot spelen zich verschijnselen af. De bewoners zitten met hun rug naar de opening en zien alleen de schaduwen van die verschijnselen op de wand van de grot. Ze houden de schaduwen voor de werkelijkheid. Van de wereld buiten de grot hebben ze geen besef, want ze hebben nooit omgekeken. De moderne wetenschappelijke onderzoeker is eigenlijk zo'n holenmens: hij denkt dat wat hij met zijn vernuftige instrumentaria waarneemt de werkelijkheid is. Maar in feite is hij geketend aan zijn eigen denkmachine." Aan het woord is Gerrit Rot, student fysische geografie. Volgens hem zit de huidige wetenschap op het verkeerde spoor en daarover gaf hij enige tijd geleden een lezing in het kader van het Projekt „Omvorming van de wetenschap". Dit projekt wordt sinds april vorig jaar georganiseerd door het Vormingscentrum van de VU, samen met het studentenpastoraat en de PKV. Eens in de drie weken, zo is de bedoeling, geeft een student zijn of haar visie op de huidige wetenschapspraktijk en op mogelijkheden die „menselijker" te maken. Eind november was het de beurt aan Gerrit Rot. Hij heeft zich in zijn kritiek op de (natuur)wetenschap laten inspireren door de Duitse dichter en natuurvorser Goethe en de antroposoof AwdoZ/ Steiner. In zijn onderkomen, aan de Jordaanse Goudsbloemstraat, licht hij zijn denkbeelden aan ons toe. Gerrit zegt dat zijn kritiek allerminst nieuw is. Ze is ook al naar voren gebracht tijdens de studentenrevolte van de jaren zestig. En schreef Theodore Roszak toen al niet over de verdorvenheden van de technokratie, haar handlangers in de wetenschap en de mogeUjkheden voor een tegenkultuur („Als de technokratie in zijn grote tocht door de historie zulke universeel aanvaarde waarden wil bevredigen als het streven naar waarheid, de verovering van de natuur, de maatschappij van overvloed, de kreatieve vrijetijdsbesteding, het aangepaste bestaan, waarom dan niet gewoon lekker achterover levmen in de kussens en van het uitzicht genieten?") Volgens Gerrit bestaat in de huidige wetenschap een alleenrecht voor de rationele kenvermogens van de mens. Alles wat niet direkt in matematische formules is te vatten, dat niet gemeten en gewogen kan worden, wordt genegeerd. De zingeving, de betekenissen en de komplexere samenhangen van de dingen die onderzocht worden, zijn in de rationalistische wetenschap onbelangrijk. „Men gaat er vanuit dat alle verschijningsvormen in de levende natuur volstrekt gekonditioneerd en gedetermineerd zijn door de materie. Men heeft geen enkele methode van onderzoek om te bekijken of er misschien krachten spelen in het levende organisme. Alles wordt eerst doodgemaakt voordat het onderzocht wordt. De natuur wordt op de pijnbank gelegd, zoals Bacon dat eens uitdrukte. Je kunt eindeloos doorpielen met dat rationalistische onderzoek. Het blijft echter hollen in een cirkeltje. De wetenschap kan telkens weer verschrikkelijk veel cijfertjes ophoesten. Maar levert dat ook iets op aan inzicht? Je ziet dat de huidige wetenschap op allerlei problemen toch geen antwoord heeft: de milieuvervuiling, de werkloosheid - noem maar op. Daar gaan ze de mist in.

Wim Crezee - Er zijn toch wel wat resultaten geboekt met de moderne wetenschap? We weten nu meer over onze omgeving dan pakweg in de 17e eeuw, werpen wij voorzichtig tegen.

die je in de natuur kimt hebben, geen fhkker gedaan wordt. Dat is ook de reden dat zo ontzettend veel studenten afknappen op hun studie: die pikken dat gewoon niet meer. De moderne wetenschap is immoreel: er zit geen enkel idealisme of richting in."

Sehmler De fenomenologische methode, die Gerrit als alternatief voor de mechanistische wetenschap voorstaat, probeert tot een synthese te komen tussen de houding van de kunstenaar en die van de wetenschapper. Een fenomenologisch onderzoeker is echter, volgens Gerrit, heel bewust van z'n gevoelsimpressies en doet preciese waarnemingen. Waamemingsoefeningen zijn in deze methode belangrijk om enerzijds niet in de pure fantasie te vervallen en anderzijds om je eigen vooroordelen bij het waarnemen te elimineren. Het gaat

Ken je dat boek van Dessaur? {„De droom der rede", red.) Ze beschrijft daarin dat in de wetenschap het mensbeeld in de loop van de geschiedenis steeds schraler wordt. UiteindeUjk wordt de mens opgevat als een hoopje materie. De ziel en de geest worden eruit gehaald, want dat is lastig voor de wetenschap. Door dat materialistische bewustzijn, dreig je toeschouwer te worden van je eigen wereld en van de natuurprocessen. De intuïtieve binding met onze wereld en onze natuur is verloren gegaan. De mens gaat gehoorzamen aan dat schrale wetenschapsmodel. En zo wordt hij tot slaaf van de denkmachines die hij zelf gekreëerd heeft. Door een fenomenologische aanpak kun je leren zinvol om te gaan met de aarde in plaats van haar, zoals nu het geval is, te verkrachten. Een paar jaar terug heb ik acht maanden door AMka gereisd. Ik wilde kijken hoe mensen daar leven en ik ervaarde daar dat onze moderne wetenschap tekort schiet in het bieden van oplossingen van het hongerprobleem. Het nomadenbestaan in de Sahel wordt door westerse wetenschappers vaak alleen ekonomlsch geëvalueerd. De „oplossingen" liggen in het verlengde daarvan: nomaden zouden zich moeten settelen en geïrrigreerde veeteeltbedrijfles moeten starten. Als nomaden dat niet doen, worden ze lui en niet-rationeel (dus dom) genoemd. Wetenschappers negeren dan op

ben op de maatschappelijke samenhang waarbinnen hun kennis wordt toegepast." De moderne wetenschap boet volgens Gerrit steeds meer aan geloofwaardigheid in. „Over de wezenlijke vragen waar je als mens mee zit, heeft ze weinig te zeggen. Er zijn echter maar weinig wetenschappers die dat openlijk durven te bekennen. Ja, Van Aalderen (de onlangs opgestapte hoogleraar in de huisartsengeneeskunde, red.) bijvoorbeeld. Ook diverse vormen van marxisme, eens het wenkende perspektief van kritische studenten, maken zich volgens hem schuldig aan mechanistisch denken. „Veel Unkse wetenschap is sins de jaren zestig verzopen in de eisen die de methodologie stelt, waardoor het niet echt links kon worden." Gerrit put zyn hoop op een goede wending uit de geschiedenis van de wetenschap: „Elke tijd denkt van zichzelf dat ze de waarheid te pakken heeft. En dan blijkt een paar eeuwen later dat ze het toch niet bij het rechte einde had. Anderhalve eeuw geleden zei men over Goethe dat het jammer was dat hij zo weinig snapte van de mechanische kausaliteit. Maar de ideeën van Goethe blijken nu weer een legitieme kritiek op de moderne wetenschap te zijn. Ik hoop dat de definitie van wetenschap zal veranderen; ik hoop dat wat we nu als wetenschap benoemen, binnen niet al te lange tijd als een gevaarhjke eenzijdigheid en een grote kortzichtigheid zal worden erkend."

.^g;^^-^

Gerrit: „Dat is maar betrekkelijk. De moderne wetenschap heeft ook veel dingen rücksichtslos overboord gezet. Om een voorbeeld te geven. Van de 16e tot de 18e eeuw kon men heel nauwkeurig waarnemen: geologen konden tekeningen maken zodanig dat je precies zag hoeaardlagen gestruktxireerd waren. Dat waren kreatieve vermogens die in de moderne natuurwetenschappen niet ontwikkeld worden. Nu gebruikt men een komputeruitdraai om de geologische struktuur te duiden. Door het gebruik van zeer verfijnde en gespecialiseerde instrumenten voor de waarneming, wordt de onderzoeker als totaliteit, als voelend en belevend wezen, steeds meer uitgeschakeld. Iets anders: waarom krijgen de bladeren in de herfst de meest fantastische kleuren? Die vraag wordt niet gesteld in de moderne wetenschap. Ze kan het natuurlijk chemisch uitleggen, maar dat is maar een beperkte visie. Ik heb op die lezing het beeld van een paard in de wei gebruikt. Een kunstenaar probeert zo'n situatie te schilderen door zijn beleving van het paard uit te drukken op het doek. Als een wetenschapper naar het paard kijkt, dan denkt hij: ik ben met een onderzoek bezig, dus ik verdoof en ontleed het paard, ik haal het skelet eruit, enz. De estetische beleving van de kunstenaar zegt hem niks, want, zegt hij, over smaak valt voor het eerst sinds lagere school weer geboetseerd en geschilderd. niet te twisten. Maar misschien is Gerrit Rot: een gedeelte van die smaak wel UiteindeUjk om een „exakte sinn- een erg arrogante manier het feit objektief, namelijk dat het een kwaUteit van dat paard uitdrukt. liche Phantasie", zoals Goethe dat zo'n trekkend bestaan voor dat noemt. Gerrit heeft onlangs die mensen een way-of-life is. Noeen kursus van drie maanden maden hebben een zeer intensie- Speel je nou niet de weten- gevolgd waarin onder andere de- ve relatie met de natuur, - een schapper op een oneigenlijke ze methode ter sprake komt. relatie die wij hooguit in vakanmanier uit tegen de kunstenaar? „Het is een wetenschappelijke ties of iets dergelijks hebben. Ik Moeten wetenschappers zich be- kursus", vertelt Gerrit. „Weten- vind dat een voorbeeld van wezighouden met de kwaliteit van schappelijk in de brede zin van tenschapsimperiaUsme." de kunst? Kunst is om van te het woord: ik heb daar voor het eerst sinds de lagere school weer genieten en wetenschap moet verklaringen bieden, zou ik zeg- leren boetseren en schilderen. Ottgeloofwaardig Dan ontdek je dat kimstzinnige Gerrit heeft twee jaar in de uni- Aanstaande woensdag 19 januari gen. aktiviteiten een goede ingang versiteitsraad gezeten voor de komt de eerste „Studenten Voor„Kijk, veel natuurwetenschap- zijn om dingen precies waar te PKV. Eén van ziJn belangrijkste zieningenkrant" van 1983 uit. pers kunnen pas genieten, voelen nemen. Een voorbeeld: in mijn bemoeienissen in de raad was het en de natuur beleven op het mo- studie heeft men het over de buitenlandbeleid van de VU. En- Hierin staat o.a. informatie over ment dat ze buiten het lab zijn. „veldblik". Dat is een totaalover- kele keren heeft hij getracht „de het vormingscentrum en zijn proZo'n scheiding vind ik heel ge- zicht over het terrein dat je als ethiek van de export van natuur- jekt „Straks werkloos, nou én?" geoloog onderzoekt. Zo'n veld- wetenschappelijke kennis" aan vaarlijk. Wetenschappers kunnen wel braaf beweren dat ze niet blik heb je of heb je niet, zeggen de orde te stellen. De omgang Verder een artikel over de gehanalles weten, maar in feite hande- ze. Daarin worden studenten dus met en de beleving van de natuur dicapten aan de VU en twee oplen en denken ze vanuit een me- niet getraind. Maar ik denk datje is in Swaziland of Indonesië im- roepen: om je aan te melden voor dat jezelf kunt aanleren. Bijvoor- mers anders dan hier te lande. de kommissie Sociale Introdukchanistisch wereldbeeld, - een beeld waarin de geschiedenis en beeld door aardlagen te boetse- „Helaas is die diskussie in de UR tie 1983 en voor Vudont. En naren of er een plastiek van te niet opgepakt. Men dacht: dat is tuurlijk nieuws over allerlei nieude natuur slechts bestaat uit een kausale keten van aktie en reak- maken. Dan kim je komen tot weer de PKV met de bekende we aktiviteiten bij studenteneen beleving van wat je waar- poUtieke kritiek. Natuurlijk za- voorzieningen. Let op de Ad Valtie. Ze menen de wijsheid in ten er wel poUtieke kanten aan. vas-verspreidingspunten neemt. die pacht te hebben, terwijl ze in Maar het gaat in feite ook over woensdag en donderdag met dit feite zo primitief zijn als de grotJe eigen kenvermogens zijn gevamethodologische kwesties: nagevuld worden. Studenbewoners van Plato. dan alleen het vermogen melijk dat wetenschappers door krantje ten op Uilenstede krijgen het Waar het mij om gaat is dat met rieerder de materiële aspekten van de him methode geen kyk meer heb- krantje in hun postvake. de rijke wereld van belevenissen. werkelijkheid te bestuderen.

1%

Informatiekrant voor studenten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen