Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 139

AD VALVAS — 5 NOVEMBER 1982

Veel schaamte en angst bij astma-patiënten

,,Hoe meer je je astma wegdrukt, hoe meer last je ervan hebt" medicijnen inneemt, „Wat ikzelf het belangrijkste resultaat vind is dat een zorgvuldig met katten op schoot gaat onverstandige manier van reageren op je astma een niet zitten, goed stofzuigt, enz., dan is risico-factor is voor een lange ziekenhuisopname en een de kans op (her)opname minder. hoge kans op heropname". Aldus Ad Kaptein (33), die op 13 oktober promoveerde tot doctor in de geneeskun- Geen aanstellerfj de met het proefschrift „Illness behavior of patients Kaptein stelt dat er maatschappelijke omstandigheden zijn with asthma". In dit proefschrift worden de resultaten waardoor astma-patienten zich beschreven van een medisch-psychologisch onderzoek ellendig voelen, zich schamen. naar het ziektegedrag van patiënten met astma en de Astma is ook een sociaal hinderziekte. „Mensen met astma invloed van dat ziektegedrag op het verloop van de lijke moeten drie keer per dag medicijastma. Het onderzoek werd gesubsidieerd door het nen innemen met behulp van een Nederlands Astma Fonds (NAF) en is een onderdeel van Inhalator. Dat is ontzettend vervelend, het smaakt ook vies. Die een breder gedragswetenschappelijk onderzoek in op- mensen gaan dan op de WC zitdracht van het NAF. ten om te inhaleren, om die mediAstma komt in Nederland veel voor: één op de twintig Nederlanders heeft astma. In totaal lijdt één op de tien Nederlanders aan een longziekte. Dat zijn naast astma bronchitis en emfyseem. Bronchitis is een chronische aandoening waarbij de kleine luchtwegen ontstoken zijn. Bij emfyseem is het longweefisel slapper geworden en is de uitwisseling van lucht en bloed ernstig verstoord waardoor patiënten het benauwd krijgen bij inspanning. Astma heeft waarschijnlijk te maken met evenwichtssystemen in de longen en treedt aanvalsgewijs op. Volgens Kaptein weten veel mensen niet wat het is om een astma-aanval te krijgen. „Je kunt een astma-aanval nadoen of het gevoel nadoen door een rietje in je mond te steken, je neus dicht te knijpen en dan eens te kijken hoelang je het volhoudt.

Promotie Ad Kaptein

Kaptein is het verbeteren van de zelfzorg van de astma-patiënt, een stokpaardje van de promovendus. „Zelfzorg is die zorg die een individu uitoefent met betrekking tot de eigen aandoening. Als ik 's morgens m'n tanden poets of goed eet, weinig rook, dan is dat al in zekere zin zelfzorg. De astma-patiënt moet cijnen in de longen te krijgen. Ik meer leren over de ziekte, meer denk ook dat de meeste mensen leren over hoe hij zelf z'n ziekte in in de samenleving zeggen: ze stel- de hand kan houden. De longarts len zich aan, ze maken er mis-, en misschien wel eerder de huisLeo Endedijk bruik van, ^e hebben geen zin om arts en weUicht ook patiëntente werken. groepen moeten meer kennis en was hoe het nu komt dat sommi- Mensen met astma krijgen het een betere, een verstandiger houge mensen met astma vier dagen vaak 's morgens om halfvijf be- ding aanleren bij patiënten met in het ziekenhuis blijven en ande- nauwd. Dan piepen die mensen astma. In konkreto betekent dat ren 34 of 42 dagen. Is dat omdat zich dood, ze worden uitgeput dat je moet uitleggen wat astma de astma zo erg is of spelen ande- van het ademhalen, het kost ont- is, dat weten veel patiënten niet re zaken een rol? Ik heb gevon- zettend veel inspanning om de is nujn ervaring, moet uitleggen den dat schaamte en angst een lucht in en uit te ademen. Ze waarom ze benauwd worden als belangrijke rol spelen, dat hoe gaan dan om een uur of acht weer ze maar drie of vijf uur slapen, meer je je astma wegdrukt, hoe uitgeput slapen, dan zijn ze die moet uitleggen waarom ze medimeer je er last van hebt. Ten benauwdheid kwijt. Om een uur cijnen moeten gebruiken. Je tweede vroeg ik me af hoe het of twaalf bijvoorbeeld worden ze moet de astma-patiënt meer

Schaamte en angst „Mijn eerste

onderzoeksvraag

Ook de partner van de patiënt, wie dat ook moge zijn, kan een belangrijke rol spelen. Als de man bijvoorbeeld benauwd is dan raakt zijn vrouw soms in paniek. Die man heeft daar dus geen donder aan. Of die vrouw blijft rustig en probeert haar man te kalmeren, probeert samen met hem ademhalingsoefeningen, ontspanningsoefeningen te doen. Dat wil nog wel eens helpen. In die zin kun je voorstellen dat ook de partner bij een gespreksgroep komt. Of je vraagt een longarts op bezoek om uit te leggen waar die longen nu eigenlijk zitten en wat astma nu eigenlijk is. Allemaal gericht op het vergroten van het eigen initiatief, de eigen zorg van patiënt."

Opname te voorkomen Volgens Kaptein is een ziekenhuisopname vanwege astma te voorkomen. Zijn onderzoek laat zien dat bezuinigingen in de intramurale zorg (binnen het ziekenhuis) kunnen worden bereikt door meer aandacht te besteden aan preventie. „Stel een patient wordt vier keer opgenomen en ligt gemiddeld per keer 17 dagen in het ziekenhuis. Zo'n patiënt kost dan rond de 25.000 gulden. Van dat geld kun je prachtig een verpleegkundige betalen die met de patient in het ziekenhuis gaat praten. Dat gebeurt al bij vrouwen met borstkanker. Als je dan verpleegkundigen traint om die vrouwen te leren hoe ze met een borstprothese moeten omgaan, met angst, spanning, hun man, enz., dan worden de psychiatrische complicaties minder. Dan komen ze minder vaak naar het ziekenhuis en dat bespaart geld." Op de promotie werd Kaptein hierover aangevallen omdat zijn pleidooi voor zelfzorg door ideële overwegingen en niet door bezuinigingsoverwegingen ingegeven moest zijn. Kaptein is het met deze kritiek niet eens. „Ik denk niet zo politiek. Ik word meer gedreven door het feit dat het zo zonde is van alle ellende en geld om iemand met astma in het ziekenhuis te doen belanden. Terwijl je met vrij simpele methoden iemand een ziekenhuis kunt uithouden."

Eén op twintig Nederlanders heeft astma Als je dat een minuut zou doen dan word je al bang, dat garandeer ik je. Dat voelen mensen met astma." Kaptein bestrijdt nadrukkelijk de mythe dat astma „psychisch" zou zijn. „Niemand die er iets van afweet ontkent dat astma een somatische, een lichamelijke aandoening is. Psychologische en sociale factoren kunnen wel een aanval uitlokken, evenals allergische prikkels door bijvoorbeeld kattehaar of stof, asperine, infecties en inspanningen. Daar bovenop komt dat als je ziek bent, als je hoofdpijn hebt of je poot breekt, je daar op moet reageren of je het leuk vindt of niet. Sommige astma-patiénten doen dat door de astma te ontkennen, het te verstoppen voor zichzelf. Anderen reageren wat verstandiger, wat stabieler". Kaptein heeft zich met name gericht op het in kaart brengen van wat er aan de hand is met mensen die in een ziekenhuis opgenomen worden vanwege astma. Gedurende anderhalf jaar werden daartoe in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam op de afdeling longziekten veertig klinische en 51 pohklinische patiënten onderzocht op de kenmerken aiigst tijdens benauwdheid, optimisme versus pessimisme ten aanzien van het perspektief dat patiënten hebben op herstel, en schaamte als gevolg van astma. Daarnaast werd een psychologische vragenlijst ingevuld waarbij ook weer angst terugkwam, naast sociale verlegenheid, zelfwaardering, mate van verongelijkt zijn, enz.

patiënten onderling blijken er wel baat bij te hebben. Sommige mensen met astma drinken by een aanval een glas water en knappen daarvan op. Anderen vergroten hun longinhoud~ door over een tafel te hangen en de armen te spreiden. Dit soort trucjes kent de één niet en de ander wel.

Advertentie

Ad Kaptein: ,^ensen met astma kijgen het vaak 's morgens om halfvijf benauwd. Dan piepen ze zich dood, ze worden uitgeput van het ademhalen. Om een uur of 8 gaan ze uitgeput slapen, dan zijn ze die benauwdheid kwijt. Als ze om een uur of twaalf weer wakker worden zijn ze weer zo fris als een hoentje. Komen ze daarna vrolijk lachend en kerngezond op hun werk, dan zeggen de collega's: je had zeker weer geen zin vandaag. Het beeld van astma in de samenleving moet veranderen." komt dat sommige mensen één keer en anderen zes keer per jaar in het ziekenhuis opgenomen worden. Daar heb ik gevonden dat mensen die vaak heropgenomen worden ook zeer fors angst en schaamte voelen over hun ziekte. In de derde plaats heb ik gekeken naar het verschil tussen patiënten die nooit en patiënten die tenminste één keer opgenomen zijn. Het enige wat hier uit kwam was dat poliklinische patiënten veel minder angstig zijn dan kUnische patiënten." Volgens Kaptein verschillen mensen in de mate waarop ze verstandig reageren op him ziekte, in dit geval astma. Een onverstandige reactie van de patient is een risicofactor voor een verhoogde medische consumptie. Wanneer de patient nuchter reageert en onder ogen ziet dat hij of zij astma heeft.

dan weer wakker en zijn dan zo fris en vrolijk als een hoentje. Als ze dan vrolijk lachend op hun werk komen zien ze er kerngezond uit en hun collega's zeggen dan: je had zeker weer geen zin vandaag. Terwijl ze zich 's morgens flink beroerd voelden." Het verbeteren en het veranderen van het beeld van astma in de samenleving is dan ook één van de aanbevelingen die Kaptein doet. Op dit gebied gebeurt niets met uitzondering van het jaarlijkse televisiefllmpje van het NAF. Hoe het beeld veranderd moet worden weet Kaptein overigens niet zo goed, misschien is het wel aardig voor een aantal specialisten in de massa-communicatie.

Zelfzoi^ Een andere aanbeveling van

@

@

greep geven op z'n eigen ziekte."

Trucjes Kaptein is van mening dat minder nadruk op de professionele zorg gelegd moet worden. Gespreksgroepen van patiënten met astma kuimen daarbij een belangrijke rol spelen. Er zijn nog weinig van degelijke groepen: Kaptein vindt dat het NAF en patiëntenverenigingen op dit punt een aktief beleid moeten voeren. Zijn derde aanbeveUng is dan ook het stimuleren van nader onderzoek naar de effecten van gespreksgroepen op de medische consumptie van mensen met astma. „Astma is typisch een aandoening waarbij je trucjes van een ander kunt horen die heel zinnig zijn en waar een huisarts niet op komt. Een longarts lacht zich daar dood om. Maar

met onze studentenpas komt u ver over de minimum loongrens De Werkbank I UITZENDBURO Kinkerstraat 2 -Amsterdam Tel 020-162121

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen