Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 331

AD VALVAS — 11 MAART 1983

9

Uit scriptie over vier romans blijkt:

Rond eeuwwisseling veranderde kijk op de vrouw „Jongere, minder excentrieke zusters van Tachtig." Zo hebben de studenten Nederlands: Judith van der Bend en Ellen de Jong hun doctoraalscriptie genoemd. In deze scriptie komt het vrouw­beeld aan de orde in enkele romans van het begin van de 20e eeuw. Aan de hand van vier boeken uit die tijd hebben de twee studenten o.a. onderzocht hoe en waar deze beelden verschilden of overeenkwamen met de 'dames' van de Tachtigers. Judith van der Bend en Ellen de Jong bestudeerden boeken van zowel mannelijke als vrouwelijke auteurs om te bekijken of het ge­ slacht van de a u t e u r bepalend was voor de manier waarop de vrouwelijke hoofdpersoon werd uitgebeeld. De onderzoeksters trokken echter de conclusie dat dit niet het geval was. Met als uitzondering dat de mannelijke auteurs h u n vrouwelijke hoofdfi­ guren uiterlijke schoonheid mee­ gaven en het sterkst godsdiensti­ ge gevoelens toekennen. Boven­ dien was het standpunt van de mannelijke auteurs idealistisch, in tegenstelling tot h u n vrouwe­ lijke collega's, die een beschrij­ ving van de werkelijkheid voorop­ stelden. Uit het bestuderen van de vier romans: „De bruidstijd van An­ nie de Boogh" (Herman Robbers), „Sprotje" (Margo Antink), „Geer­ tje" (Johan de Meester), en „Voor de poort" (Top Naeff) blijkt dat de hoofdpersoon karaktereigen­ schappen krijgt toebedeeld als ge­ voelig, opofferingsgezind en zorg­ zaam. Ze heeft aanleg tot nervosi­ teit, godsdienstige gevoelens en kent wisselende stemmingen. Voor de vrouw is het huwelijk en het gezin h a a r bestemming. Ze schat de liefde hoog in. Liefde gaat boven alles, zelfs boven het maatschappelijk fatsoen. Liefde voor een getrouwd m a n of het weglopen op je trouwdag n a a r de man van wie je wél houdt is voor de vrouw zelf niet verwerpelijk.

Over het algemeen heeft de vrouw een goede geestelijke ge­ zondheid. I n twee boeken is te lezen dat de vrouw een grote klap te verwer­ ken krijgt, maar dit heeft geen zenuwziekte of krankzinnigheid tot gevolg. Binnen de maatschap­ pij kan ze nog op redelijke wijze functioneren. Bij de Tachtigers krijgen de hoofdpersonen een aantal ändere karakteristieken: zij hebben een nerveus gestel, zijn regelmatig depressief of zelfs zenuwziek. Aan het eind van het boek zien we vaak een noodlottige afloop als gevolg van een ontnuchtering bij de vrouwelijke hoofdpersoon. E m m a uit „Madame Bouvary" bijvoorbeeld, pleegt zelfmoord. Bij de Tachtigers zien we een vreemd verschijnsel. De maat­ schappij was er in die tijd de oor­ zaak van dat welgestelde vrou­ wen een in­actief en ingeperkt le­ ven leidden. De geneeskunde rechtvaardigde het standpunt van de maatschappij door de vrouw als van nature ziek te be­ schrijven. Zü stelde dat de psychi­ sche en lichamelijke toestand van de vrouw werd bepaald door h a a r geslachtsorganen. Zenuwziekte werd dus ook veroorzaakt door een afwijking a a n de geslachtsor­ ganen. De scriptieschrijfsters hebben ook aandacht besteed aan het beeld van de vrouw zelf, zo rond 1900. De vele dienstbodes uit die

KSGËP^^ pfe­r^rrnjl^fiia^^

(Dit artikel, een bewerking van een artikel uit UvA­Eva, is een herzie­ ning van het artikel onder de kop 'Vrouw van nature siek' in de vori­ ge AV. In dit artikel konden tot onse spijt een aantal fouten niet meer gecorrigeerd worden Red.).

tijd moesten hard werken voor een laag loon. Doordat zij vaak werden lastiggevallen door h u n werkgevers, ontstond een groep ongehuwde moeders. Het was on­ mogelijk de verwekker van het kind, de vader, te dwingen tot een huwelijk, omdat onderzoek n a a r h e t vaderschap tot 1909 verboden was. De meisjes in die tijd waren ge­ heel gericht op het huwelijk. In dit huwelijk moest ze er als echt­ genote en moeder voor zorgen dat h a a r huis een „warm, koesterend, behaaglijk nestje is, waar de va­ der zijn evenwicht, verloren ge­ durende de zwerftochten van den dag, terugvindt, en de jonge vo­ gels de vleugels leeren uitslaan voor de reis door het leven." I n het begin van de 20e eeuw wij­ zigt de geneeskunde h a a r opvat­ tingen over de vrouw opeens drastisch. Dit n a a r aanleiding van het schrikbarend gedaalde geboortencjjfer. Vrouwen ge­ bruikten h u n zenuwziekten zelfs wel eens als voorwendsel om geen kinderen te hoeven baren. Zij werd echter als snel door de m a n op h a a r plicht gewezen: kinderen waren nodig voor de toekomst van het ras en de samenleving. De schrijfsters concluderen dat h e t vrouwbeeld dat uit de vier boeken n a a r voren komt tamelijk realistisch is. Het blijkt aardig overeen te komen met het histori­ sche beeld van 'de vrouw rond 1900'. I.S.

20.15 uur: De rijksakademie van beeldende kunsten. Stadhouderskade 86. Concert door ensembles van het Sweelinck Conservatori­ um, met werken van Ravel, Koechlin, Hindemith en Schu­ bert. 20.15 uuK De Amsterdamse Gresprekskring, Van Grentstraat 23. Mw. M. J. E. Houben (fysiotherap.) over: „Psychodrama". 21.00 uur: Filmhuis UUenstede, Uilenstede 108. „Ex u n d hop" en „Faux pas de deux" van Lothar Lambert.

Zaterdag 12 maart 14.00 UUK Kriterion, Roetersstraat 170. I n het kader van Film Literatuur: „Paranoia" en „De blinde fotograaf" n a a r ver­ halen van W. F. Hermans.

Zondag 13 maart 14.30 uur: De Balie, Kleine Gartmanplantsoen 10. PvdA­lezing: „Karl Marx 1883­1983." 19.00 UUK Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566. In de serie avond­ diensten „Vrede is de weg", Bram Grandia: „Met het LK.V.". 20.15 UUK De Waalse Kerk, O. Z. Achterburgwal 157. Een concert door „L'Ecole d'Orphée, London" met werken van Frescobaldi, Locke, Purcell en anderen. Toegang: ƒ 13,50 of ƒ 9,- (CJP).

Maandag 14 maart

19.00 UUK VE 90. Van Eeghenstraat 90. In het kader van de vrouwenweek de tentoonstelling „Alsof je een emmer leeggooit" . . . 80 jaar vrouwenleven. Tot 17 maart. 21.00 UHK Filmhuis Uilenstede, Uilenstede 108. „Yojimbo" van Akira Kurosawa.

Dinsdag 15 maart

12.30 UUK De hal van het VU-hoofdgebouw. Broodje cultuur: Turkse volksmuziek van Ceylan. 16.30 UUK vu-hoofdgebouw, KC-07. Studium Generale. „Alternatieve vormen van energiewinning en -gebruik." Door dhr. W. J. Lenstra. 20.30 UHK Filmhuis De Lange Adem, Tilanusstraat 60A. „Der amerikanische Freund", Wim Wenders eerste internationale film: De Hamburg Connection. 21.00 UUK Filmhuis Uilenstede, Uilenstede 108. „Rote Liebe" van Rosa van Praunheim. -

Woensdag 16 maart ~

12.45 HUK Aula van het VU-hoofdgebouw. Ewald Koolman bespeelt het orgel. 20.00 UUK PH'31, Prins Hendriklaan 31. „Straks werkeloos, nou en?" Een avond over de krapjje arbeidsmarkt voor academici. Inl. tel. 5484524 (Greetje). 20.00 UUK VE 90, Van Eeghenstraat 90. Vrouwenfilm: „Macumba", een mozaïek van scènes. Verlangens, fantasieën en werkelijkheid vermengen zich. Toegang: vrij. Eveneens: literatuuravond „Elias Canetti, De fakkel In 't oor". 22.30 uur: Buurthuis Uilenstede. Een optreden van de new wavegroep „Zymotic". 13.00 UUK Kerkzaal op de 16e etage van het VU-hoofdgebouw. Middagpauzedienst. Voorganger: Prof. dr. J. Veenhof. 20.00 UUK VE 90, Van Eeghenstraat 90. „Anders voor de klas" een avond over interkultureel onderwijs. Na inleiding discussie., Ook om 20.00 uur: „Ben je er voor jezelf of voor de ande-' ren" . . . zelfontplooiing versus beschikbaarheid, door dr. Tine Halkes, docente christendom en feminisme.

Souvenirs van Nagasaki bouw) wordt momenteel een van de eerste in deze reeks tentoon­ stellingen gehouden: „Komo­jin, Roodharige Vreemdelingen op Deshima." Het gaat hier om een hoofdstuk in de Japanse kunst­ geschiedenis waarin onze Neder­ landse voorvaderen een opmerke­ lijke rol spelen. De tentoonstelling „Komo­jin" bevat voornamelijk „Nagasaki­

miyage", dat wil zeggen: souve­ nirs van Nagasaki. Souvenirs be­ treffen altijd de dingen die een stad bijzonder maken. In Nagasa­ ki waren dat de buitenlanders die daar verbleven. Bijna volledig afgesloten van de buitenwereld was Nagasaki ge­ durende meer dan twee eeuwen de enige plek in J a p a n waar het a a n een beperkte groep buiten­ landers toegestaan was zich te

^m,m

W7^^^.

i"'

Vrijdag 11 maart

Donderdag 17 maart

Japanse kunst in Exposorium

Dit jaar zal in ons land veel aan­ dacht worden geschonken aan de Japanse kunst en kuituur. Het Holland Festival zal in het teken staan van Japan, verscheidene manifestaties en symposia wor­ den georganiseerd en niet minder dan dertien tentoonstellingen zijn gepland in verschillende mu­ sea. In het Exposorium van de Vrije Universiteit (restaurant hoofdge­

1

ffiH

' "*'

'ir ^''/'f' "^ ''•'. v ^ ­ V

^^ \­i

*«!**"•''•''*»*#''•

Gesicht op Deshima (rond 1810), eigendom van het Maritiem Museum „Prins Hendrik" te Rotterdam. In 1641 werd de bewegingsvrijheid van de roodharigen (de Nederlanders) in Japan beperkt tot het kunstmatig eilandje Deshima, gelegen voor de stad Nagasaki. De vorm van dit eilandje wordt toegeschreven aan een gril van de kei­ ser: toen deze gevraagd werd hoe het eruit moest zien sou hij nonchalant sijn waaier geopend hebben.

Vrijdag 18 maart

21.00 UHK Filmhuis Uilenstede, Uilenstede 108. „Unsere Leichen leben noch" van Rosa von Praunheim.

vestigen. In de periode 1647-1853 waren dat Chinezen en Nederlanders. De Japanners zagen hen als exotische, zonderlinge wezens; in h u n ogen waren Nederlanders eigenlijk vreemde barbaren. Zij, en alle voorwerpen die ze uit h u n land meebrachten wekten een intense nieuwsgierigheid onder de Japanse bevolking. Deshima, het eilandje voor Nagasaki waar de Nederlanders vertoefden, was een soort „oog op de wereld", een portaal n a a r het westen, vol wetenswaardigheden over die verre landen. Japanners die Nagasaki bezochten namen miyage, souvenirs, mee n a a r huis die de wonderlijke taferelen van Deshima later in herinnering konden brengen. De VU-tentoonsteUing beperkt zich tot de prenten en schilderingen onder deze souvenirs. Voor het merendeel zijn dat weinig pretentieuze Produkten van eenvoudige ambachtslieden. De verfijnde esthetische kenmerken die we aantreffen in de kunst uit Edo (het latere Tokyo) zijn hier meestal afwezig. Deze Japanse „centsprenten" en „volksschilderingen" hebben een eigen aantrekkelijkheid en charme. Soms echter, en dat geldt

meer voor de schilderingen dan voor de prenten, is de verfijning groot. In dit laatste geval dienden de kunstwerken veelal als miyage voor de westerlingen die Nagasaki bezochten. De 18e en 19e eeuwse prenten en schilderingen die op de tentoonstelling worden getoond geven een gUmp weer van het leven van de buitenlanders, met name de Nederlanders, in Nagasaki. „Komo-jin" is dan ook een tentoonstelling die wordt aanbevolen aan ieder die belangstelling heeft voor de Japanse kunst en a a n al degenen die zich interesseren in de Nederlandse geschiedenis. De tentoonstelling is voorzien van een rijk geïllustreerde catalogus. Deze is aaneengebundeld uitgegeven met een boek van VUbibliothekaris J. Stellingwerff, „De Diepe Wateren van Nagasaki". Inlichtingen over de tentoonstelling en de catalogus zijn te verkrijgen bij John Vrieze of Hendriekje Bosma, Hoofdgebouw kamer OD-03, tel. 548(4327). De tentoonstelling, d u u r t tot eind maart.

medewerker

John Vrieze, Exposorium

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen