Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 315

5

AD VALVAS — 4 MAART 1983

Sociaal-kulturele wetenschappen zal eigen bezuinigingsplan bezuinigir bij UR deponeren

'Behoud van socioloj sociologie hoeft niet méér te ki kosten' Voor velen kwam het TVC-voorstel sociologie af te stoten als studierichting tamelijk onverwacht. Had Brinkman in de onderhandelingen de studie sociologie immers niet met verve verdedigd? Aan de subfakulteit vermoedt men dat hij uiteindelijk door externe druk door de knieën is gegaan. Want Deetman wil dat universiteiten komplete studierichtingen afstoten en niet kiezen voor halfzachte oplossingen als „takenruil" en „afslanking". „We hadden echt het idee: we winnen deze zaak," zegt prof. J. J. van der Zouwen, dekaan van de subfakulteit sociaal-kulturele wetenschappen (waar sociologie deel van uitmaakt). Voor hem kwam het opheffingsvoorstel als, een verrassing. Brinkman had in het landelijke deeloverleg sociale wetenschappen immers een bezuinigingsplan verdedigd waarin sociologie behouden kon blijven. Maar door een ondoorgrondelijke wending in het bezuinigingskwartetten is toch besloten de studierichting sociologie a a n de VU af te stoten. En Brinkman ging akkoord. Volgens Van der Zouwen is er in het TVC-overleg geen sprake geweest van een kwalitatieve afweging tussen de diverse sociologieopleidingen in den lande. Men heeft met name gekeken n a a r studentenaantallen. Daarbij werden volgens hem verouderderde cijfers gehanteerd en geëxtrapoleerd naar de toekomst. „Daardoor ontstond een te negatief beeld, want de aantallen eerstejaars bij sociologie zijn de afgelopen jaren duidelijk gestegen en de vooraanmeldingscijfers zien er ook goed uit. Dat heeft men in de berekeningen niet meegenomen". „En als de TVC-voorstellen dan kennelijk ingegeven zijn door pure efficiëntie-overwegingen, dan kan dat bij een vak als sociologie nauwelijks een rol spelen: voor het verzorgen van zo'n opleiding heb je geen kostbare basisvoorzieningen nodig. Je hebt bij wijze van spreken genoeg a a n een

Wim Crezee gebouw en een paar stoelen, en verder verdient elk staflid feitelijk z'n eigen studenten." Van der Zouwen is het hartgrondig oneens met het n u ter tafel liggende TVC-voorstel - dat is duidelijk. Het belangrijkste argum e n t is voor hem dat sociologie sterk verweven is met de twee andere studierichtingen van sociaal-kulturele wetenschappen: politikologie en niet-westerse sociologie/kulturele antropologie;. „Je k u n t dan niet zomaar de basisdiscipline sociologie elimineren want dat heeft onmiddellijk reperkussies voor die andere studierichtingen. Kijk maar n a a r de rest van Nederland: nergens bes t a a t er een fakulteit sociaal-kulturele wetenschappen zónder sociologie als studierichting."

fel, zo benadrukt Van der Zouwen. Niet alleen de sociologen, maar ook vertegenwoordigers van a n dere subf subfakulteiten akulteiten staan achter dit alternatief voor het TVCvoorstel. Op het eerste gezicht misschien merkwaardig, maar, zo verklaart Van der Zouwen, een vakgroep sociologie voor bijvakvoorzieningen (TVC-voorstel) is duurder voor de andere subf akulteiten dan een komplete studierichting sociologie, want een zelfstandige studierichting krijgt studenten en „verdient" zo zichzelf. - Waarom denkt het KvB er dan toch anders over? Van der Ztouwen: „Wij „Wy hebben be-

Tï*

Bloed „Natuurlijk, sociologie heeft een moeilijke periode doorgemaakt. De studentenaantallen zakten tot een minimum en er waren problemen om zich wetenschappelijk te profileren. Op het ogenblik is er echter heel duidelijk sprake van herstel: het aantal studenten neemt toe en er is een prima, samenhangend onderzoeksprogramma voor voorwaardelijke financiering ingediend." Als andere wapenfeiten noemt Van der Zouwen dat de VU „verreweg de beste kanshebber" is voor het Wereldkongres voor Sociologie dat in 1986 gehouden gaat worden en gastheer zal zijn van een serie andere belangrijke internationale bijeenkomsten. „Het malaisegevoel dat een aantaljaren geheerst heeft, is volgens mij n u achter de rug." Binnenkort gaat er een verweerschrift n a a r de universiteitsraad met de aanbeveling het gewraakte TVC-voorstel niet a a n te nemen. In dit verweerschrift zal men pleiten voor een al eerder opgesteld fakulteitsplan waarin sociologie behouden blijft. Doordat het plan voorstellen voor afslanking en takenruil bevat, voldoet het aan de financiële randvoorwaarde van drie miljoen bezuiniging - hetzelfde bedrag dat via het TVC-voorstel verkregen wordt. Wanneer dit plan dus door de UR overgenomen wordt, dan hoeft Brinkman niet terug n a a r de landelijke onderhandelingsta-

.,<-'

'-?« 7 # **«!. \ » - ^* ^ *' ï + * *\

-V^

'J

Prof. van der Zouwen...

bloed aan de paal Deetman wilde i

In vier geanalyseerde 19de eeuwse romans:

„Vrouw van nature ziek" zie

„Jongere, minder excentrieke zusters van Tachtig." Zo hebben de studenten Nederlands: Judith van der Benden en Ellen de Jong hun doctoraalscriptie genoemd. In deze scriptie komt het vrouw-beeld aan de orde in enkele romans van het begin van de 19e eeuw. Aan de hand van vier boeken uit die tijd hebben de twee studentes o.a. onderzocht hoe en waar deze beelden verschilden of overeenkwamen met de „dames" van de Tachtigers. Judith van der Benden en Ellen de Jong bestudeerden boeken van beide seksen om te bekijken of h e t geslacht van de a u t e u r bepalend was voor de manier waarop de vrouwelijke hoofdpersoon werd uitgebeeld. De onderzoeksters trokken echter de conclusie dat dit niet het geval was. Met uitzondering van één punt, en wel dat de mannelijke auteurs h u n vrouwelijke hoofdfiguren een uitzonderlijke schoonheid meegaven. Bovendien was het stand-

grepen dat ons plan n a a r buiten toe niet haalbaar was. Want Deetman wilde bij wijze van spreken bloed a a n de paal zien. D a t wil zeggen: studierichtingen opheffen." Van der Zouwen ziet een protest bij de UR tegen het TVC-voorstel niet als een verplicht nummer. „Ik weet natuurlijk niet hoe UR- ' leden op ons voorstel reageren. Kijk, de VU is redelijk uit de TVC vandaan gekomen: er moeten drie studierichtingen verdwijnen (op een landelijk totaal van 44, red.). Maar dat zijn wél drie richtingen op het gebied van de sociale wetenschappen. Stel dat ik UR-lid was, dan zou ik dat onevenwichtig vinden. Want als het TVC-voorstel wordt uitgevoerd, valt er een gat in de maatschappijwetenschappen. Dat zou haaks staan op gedachten die leven in de werkgroep Doelstelling en ook in de UR om de VU als levensbeschouwelijke instelling te profileren door bijvoorbeeld onderzoek te doen op het gebied van minderheden en fascisme," aldus Van der Zouwen, die er nog op wijst dat zijn subfakulteit altijd zeer terughoudend is geweest om dit levensbeschouwelijke argument ten eigen bate in de strijd te werpen. „Want wij vinden dat

p u n t van de mannelijke auteurs idealistisch in tegenstelling tot h u n vrouwelijke collega's die een beschrijving van de werkelijkheid vooropstelden. Uit het bestuderen van de vier romans: „De bruidstijd van Annie de Boogh (Herman Robbers), „Sprotje" (Marga Antink), „Geertje" (Johan de Meester) en „Voor de Poort" (Top Naeff) blijkt dat de hoofdpersoon genadeloos enkele karaktereigenschappen krijgt toebedeeld. Zo wordt ze o.a. als

gevoelig, opofferingsgezind en zorgzaam afgeschilderd. Ze heeft aanleg tot nervositeit, godsdienstige gevoelens en last van wisselende stemmingen. Voor de vrouw is het huwelijk en het gezin h a a r bestemming. Ze schat de liefde hoog in. Liefde gaat boven alles, zelfs boven het maatschappelijk fatsoen. Liefde voor een getrouwd m a n of het weglopen op je trouwdag n a a r de m a n van wie je wél houdt, is voor de vrouw zelf niet verwerpelijk. Bij de Tachtigers krijgen de hoof drolsiJeelsters een aantal andere karakteristieken: zij hebben een nerveus gestel, zijn regelmatig depressief of zelfs zenuwziek. Aan het eind van het boek zien'we vaak een noodlottige afloop als gevolg van een ontnuchtering bij de vrouwelijke hoofdspersoon. E m m a uit „Madame Bovary" bijvoorbeeld, pleegt zelfmoord. Bij de Tachtigers zien we een

eien..

vreemd verschijnsel. De maatschappij was er in die tijd de oorzaak van dat vrouwen een in-actief en ingeperkt leven leidden. De geneeskunde rechtvaardigde het standpunt van de maatschappij door de vrouw als van n a t u r e ziek te beschrijven, zy stelde dat de psychische en lichamelijke toestand van de vrouw werd bepaald door haar geslachtsorganen. Zenuwziekte werd dus ook gezien als een afwijking aan de geslachtsorganen. De scriptieschrijfsters hebben ook aandacht besteed a a n het beeld van de vrouw uit die periode zelf, zo rond 1900. Allereerst de dienstbodes, die hard moesten werken voor een laag loon. Doordat zij vaak lastig gevallen werden door h u n werkgevers, ontstond een groep ongehuwde moeders. Niet dat de dienstbodes niet wilden trouwen met de verwekkers van h u n kind. Maar het was onmogelijk om de vader tot een huwelijk te dwingen, omdat onderzoek n a a r het vaderschap tot 1909 verboden was. De meisjes in die tijd waren geheel gericht op het huwelijk, die zelfs al vaak uit liefde werden gesloten. In dit huwelijk moest ze er als echtgenoot en moeder voor

je met je levensbeschouwing geen f.t.e.'s (formatieplaatsen, red.) moet kopen. Achteraf denk ik: hadden we daar toch maar meer op getamboerd."

Rancune Overigens zijn niet alle medewerkers van de subfakulteit sociologie uit het lood geslagen door het voorstel van de landelijke taakverdelingkommissie. Met name wat jongere medewerkers vinden dat de subfakulteit best eens de hand in eigen boezem mag steken. Ze wijzen op het weinig inspirerende beleid dat door de „oude garde" bij sociologie de afgelopen jaren gevoerd is. Een van hen: „Moet ik me hierover n u zo druk maken? Ik vind het heel begrijpelijk dat men met een voorstel is gekomen om sociologie op te doeken. Begrijp me goed, ik wil me best inspannen om deze club overeind te houden. Maar dan wel onder de konditie dat er iets gedaan wordt a a n het onderwijsen onderzoeksbeleid; medewerkers die slecht funktioneren worden momenteel niet aangepakt. Ik kan je schrijnende gevallen vertellen - afijn, dat weet je zelf ook wel. Ik zou nooit de hele tent willen verdedigen; hooguit een paar delen ervan." Er bestaat volgens hem onderling nog te veel rancun e om als subfakulteit eensgezind in het geweer te komen tegen het opheffingsvoorstel. W a t geldt voor deze medewerker, gaat ook in hoge mate op voor de studenten van sociologie. Van h u n kant is de reaktie tamelijk lauw: ze hebben weinig affiniteit met de gehele subfakulteit, lijkt het. Eén student grapt zelfs dat het prachtige gebouw a a n de Prins Hendriklaan een interess a n t kraakobjekt is. Student-bestuurslid Martin Meerkerk zegt evenwel dat hij, terugkijkend, bij deze subfakulteit „toch wel aardig onderwijs heeft gehad", vanwege de kleinschaligheid. Maar hij geeft direkt toe dat dat meer een- gelegenheidsargument is. Hij heeft vooral kritiek op de procedure van deze bezuinigingsoperatie: „Zeker voor studenten was die procedure volstrekt ondoorzichtig. Alleen een klein clubje hoogleraren wist wat e r speelde." Ook de dekaan van sociologie, prof. J. J. Ramondt, betreurt de gang van zaken rond de besluitvorming over de taakverdeling: „Zelfs in de harde kapitalistische wereld van het bedrijfsleven is het gebruikelijk dat bij een plan voor sluiting van een afdeling de direktie zich verstaat met die afdeling. Bij de taakverdelingsoperatie is dat heel anders gegaan: de kolleges van bestuur zijn feitelijk gebonden aan de landelijke besluitvorming en de subf akulteitsraad heeft daar niets over te zeggen. De hele procedure gaat volgens mij in tegen zegmaar geldend fatsoen en recht in dit soort kwesties. Dat vind ik kwalijk."

25orgen dat h a a r huis een „warm, koesterend, behaaglijk nestje is, waar de vader zijn evenwicht verloren gedurende de zwerftochten van den dag terugvindt, en de jonge vogels de vleugels leren uitslaan voor de reis door het leven". I n het begin van de 19e eeuw wijzigt de geneeskimde h a a r opvattingen over de vrouw opeens drastisch. Dit n a a r aanleiding van het schrikbarend gedaalde geboortencijfer. Vrouwen gebruikten h u n zenuwziekten zelfs wel eens als voorwendsel om geen kinderen te hoeven krijgen. Zij werd echter al snel door h a a r echtgenoot op h a a r plicht gewezen: kinderen waren nodig voor de toekomst van het ras en de samenleving. Gelukkig is de situatie voor de vrouw grondig veranderd sinds het begin van deze eeuw. Zowel h a a r beeld in de romans als het algemene beeld dat men van de vrouw had heeft wijzigingen ondergaan. Misschien een ideetje voor een volgende scriptie? (bewerking artikel uit UvA-EvA' van februari-maart.) LS.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen