Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 339

AD VALVAS — 18 MAART 1983

5

Den Uyl op PvdA-bijeenkomst ter herdenking van Marx:

Marx zou in Busland van nu in een psychiatrische inrichting zitten Toen honderd jaar geleden één van de belangrijkste denkers van de vorige eeuw in Londen werd begraven, sprak zijn vriend en mede-strijder Friedrich Engels, de volgende woorden aan zijn graf: „Zoals Darwin de ontwikkelingswet van de organische natuur ontdekte, zo ontdekte Marx de ontwikkelingswet van de maatschappelijke geschiedenis: het tot nu toe onder ideologische overwoekeringen verscholen eenvoudige feit dat de mensen voor alle andere dingen eerst eten, drinken, wonen en zich kleden moeten, vóór ze politiek, wetenschap, kunst, religie en dergelijke bedrijven kunnen." Karl Marx stierf op 65-jarige leeftijd, niet lang na de dood van zijn vrouw Jenny von Westphalen en zijn dochter Jenny. Het einde van een turbulent leven - in 1849 werd hem bevolen Pruisen te verlaten waarna hij de rest van zijn leven in Londen doorbracht. Marx als vader van het marxisme, als verdediger van de belangen van het proletariaat, die zich afzette tegen uitbuiting en onderdrukking. Maar ook als schrijver van wetenschappelijke betogen, bijvoorbeeld in „Das Kapital", en politieke geschriften, waarvan het „Communistisch Manifest", dat hij in 1848 samen met Friedrich Engels schreef, wellicht het bekendst is. Nu, honderd jaar na zijn overlijden, kan geen zichzelf respecterend periodiek om een Marx-herdenking heen. Na een periode van betrekkelijke stilte - nu het studentenverzet uit de jaren zestig en zeventig wat geluwd is, verdwijnen marxistische boeken weer langzaam uit het studieprogramma - weer volop aandacht voor Marx. Ook werden er een aantal herdenkingsbijeenkomsten georganiseerd; vrijwel allemaal rond het thema: „Wat is de betekenis van Marx voor onze huidige situatie?" De Party van de Arbeid organiseerde op zondagmiddag 13 maart een bijeenkomst in De Balie in Amsterdam, met als sprekers Bart Tromp, Ger Harmsen en Lolle Nauta. Voorzitter Joop Doorman benadrukte de grote rol die Marx heeft gespeeld in ons denken over de sociale werkelijkheid en het belang van de economische omstandigheden daarin. Ger Harmsen, hoogleraar geschiedenis in Groningen, ging in op het belang van Marx voor de Nederlandse situatie. Daarbij is de discussie tussen marxisten en revisionisten van invloed: kunnen met hervormingen verbeteringen worden bewerkstelligd en kan de staat gebruikt worden door die te dwingen te handelen in het belang van de arbeidende klasse? Of kan de staat alleen ge-

Roeleke Vunderink bruikt worden als die in handen is van de arbeidersklasse? Volgens Harmsen is deze discussie een schijndiscussie omdat je het hebt over een revolutie in een niet-revolutionaire situatie. Het blijven in zo'n geval puur theoretische discussies. Want kijk maar naar de praktijk: verschillende Amsterdamse wethouders, of ze nu van liberale (Treub), socialistische (Wibaut), of communistische huize (Verheij) waren, zetten zich in voor de onderste laag van de bevolking. Er viel volgens Harmsen niet meer te bereiken dan in dié situatie mogelijk was. Hij wees ook op de uitspraak van Marx dat in bepaalde landen in een bepaalde situatie een parlementaire weg mogelijk is, bijvoorbeeld in Nederland (maar niet in Frankrijk en Duitsland). Bij de verkorting van de arbeidsdag werd volgens Marx de staat gedwongen aan de belangen van de arbeidersklasse toe te geven. Harmsen was van mening dat het marxisme ook in onze tijd van belang is omdat het fundamentele uitgangspunt, de tegenstelling tussen kapitaal en arbeid, nog steeds aanwezig is. Wel meende hij dat Marx ongelijk had in zijn overtuiging dat de oveEWinning van de arbeidersklasse een noodzakelijkheid is in de historische ontwikkeling. T>.e toekomst ligt niet vast, maar staat open. Het belang van de arbeidersklasse blijft voorop staan, maar er zijn geen pasklare oplossingen te bedenken.

Sociaal-democratie Bart Tromp, socioloog in Leiden, wees op de verschillende wijzen waarop het werk van Marx wordt uitgelegd, en op het feit dat Marx in zijn eigen denken niet consistent was. Zowel het democratisch socialisme als het marxisme-leninisme konden iets van hun gading vinden. Het democratisch-

socialisme, waarvan elementen bij de PvdA zijn terug te vinden, beroept zich op de evolutionaire lijn in het denken van Marx, namelijk dat veranderingsprocessen zich geleidelijk moeten voltrekken. Het marxisme-leninisme (Svjet-Unie) is voorstander van de revolutionaire lijn: een plotselinge gebeurtenis die de samenleving moet veranderen. Volgens Tromp erfde het democratisch-sociallsme van Marx de historische noodzakelijkheid van het socialisme en de zeer vage belofte over de gestalte die het aan zou nemen. Hij meende dat het huidige marxistische denken vervreemd was van de arbeidersklasse. Of hij hier ook zijn eigen PvdA mee bedoelbe, bleef onduidelijk. Ldlle Nauta, hoogleraar filosofie in Groningen, ging in op het belang van het marxisme voor de bevrijdingsstrijd in Afrika. In Afrika zijn twee op het marxisme georiënteerde bewegingen te onderscheiden: het Afrikaans socialisme en het marxistisch-leninisme. Hij meende dat het Afrikaans socialisme, bijvoorbeeld in Zambia, is uitgespeeld, omdat alleen de elite ervan profiteert en de gro-

Commissie taakverdeling in eindrapport:

Student mag weinig schade van TVC ondervinden De colleges van bestuur van de universiteiten en hogescholen moeten ten behoeve van studenten streven naar een pakket van maatregelen dat erop gericht is hen zo min mogelijk schade te laten ondervinden van de reorganisatie van het wetenschappelijk onderwijs in het kader van de taakver-

deling en concentratie. Dit schrijft de landelijke TVCcommissie in haar eindverslag. studenten kunnen immers in hun studie belemmerd worden door onrust onder de staf, plotseling vertrek van docenten, een gedwongen overstap naar een andere universiteit omdat de eigen studierichting wordt opgeheven, enz. Inschrijving bij een andere universiteit kan ook financiële problemen voor studenten opleveren vanwege verhuis- en/of

reiskosten. De landelijke TVC-commlssie heeft in haar eindverslag een aantal knelpunten voor studenten geïnventariseerd en mogelijke oplossingen aangedragen. Eén en ander zou op korte termijn concreet/uitgewerkt moeten worden. Zo dienen faculteiten en instellingen bij opheffing van een studierichting een overeenkomst te sluiten waarin de insluizing in de programma's van de overige vestigingen wordt geregeld. Daarbij moet onverkort gewaarborgd zijn

te massa er niets aan heeft. „Het is alsof Den Uyl aan de macht is die een programma van Nijpels uitvoert". Hoewel Nauta zeer sympatiek tegenover het Afrikaans socialisme staat, is hij van mening dat het marxistisch-leninisme hier een bruikbaarder alternatief is. Dat is typisch een Produkt van een situatie van onderontwikkeling. Bovendien is het in die situatie noodzakelijk de economie onder controle te houden, en daar is het marxistischleninistische model nu eenmaal beter voor geschikt. Uiteraard riepen deze uitspraken nogal wat reakties op, want marxisme-leninisme wordt in de eerste plaats met Rusland geïdentificeerd en met de kwalijke praktijken die daar plaatsvinden. Op een vraag uit de zaal van Joop den Uyl of de bescherming van de mensenrechten niet de eerste prioriteit moet hebben, antwoordde Nauta dat binnen de uiterst geringe keuzevrijheid die je hebt, het marxisme-leninisme een beter alternatief is dan het Afrikaans socialisme. Dat laatste, hoe sympathiek ook, is alleen goed voor de elite, terwijl de mas-

dat studieresultaten geldig blijven, inclusief practica. Bij overstappen naar een andere universiteit dient de eigen voorkeur van de student ook volledig gerespecteerd te worden. Door middel van individuele advisering via begeleidingscommissies moet een goede spreiding van de overstap over de resterende instellingen bevorderd worden. Wanneer studenten studievertraging oplopen, ondanks goede overgangsmaatregelen, en dat leidt tot overschrijding van inschrijvingstermijnen, de termijn voor uitstel van militaire dienst, of tot verlies van de studiebeurs, dan moeten daarvoor regelingen worden getroffen, bijvoorbeeld middels een beroep op overmacht. Bil verhuizing ligt het volgens de commissie „in de rede een - mogelijk vast - bedrag aan verhuiskosten te vergoeden". Kan een student niet geacht worden te verhuizen, dan moeten reiskosten vergoed worden. Daartoe zou een voorziening in het kader van de studiefinanciering getroffen die-

sa meer heeft aan het marxismeleninisme, of je het nu leuk vindt of niet.

Theologen De eerste vraag in de discussie, over de relatie marxisme-christendom, stelde de forumleden voor het blok, want niemand wist hier een antwoord op te geven. De voorzitter mompelde zoiets als dat het ging om een al dan niet geloof in een transcedente werkelijkheid, maar daar bleef het bij. .Jammer, want in zijn inleiding had Ger Harmsen gewezen op het feit dat de opkomst van het marxisme na de tweede wereldoorlog voor een groot deel te danken is aan de interesse van de theologen J.n Marx. Vragensteller Joop den Uyl vond dat de sociaal-democraten meer recht hebben zich op Marx te beroepen dan de marxistisch-leriinisten. Den Uyl kon zich Marx in deze tijd wel als hoogleraar voorstellen (in Nijmegen of Groningen), maar niet in Rusland, tenzij in een psychiatrische inrichting. En vroeg vervolgens aan Tromp of deze zich als marxist beschouwde. Tromp ontweek deze vraag handig door te stellen dat Drees zich altijd als marxist is blijven beschouwen en dat de term nu eenmaal voor velerlei uitleg vatbaar is. Een andere vraag had betrekking op het al dan niet aanwezig zijn van klassenstrijd in de Nederlandse politiek. Volgens Tromp bestond die nog wel maar was die niet meer zo overheersend, omdat ook andere vormen van ongelijkheid de kop opsteken en de arbeidersklasse niet meer zo homogeen is als vroeger. Harmsen bestreed dit: er is nog wel degelijk sprake van een klassenstrijd. Het is nog steeds hard nodig dat er vakbonden zijn, en ook de PvdA-aktie „Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je voor een kwartje gepakt" wiJst op het tegendeel.

Kookboek

•

Uit de zaal vroeg Jos van lersel zich af wat de relevantie is van wat Marx gezegd heeft, voor de huidige economische crisis. Tromp antwoordde dat Marx weinig concrete zaken aangeeft en dat hij in veel zaken ook ongelijk had, zodat je er voor de huidige situatie niets aan hebt. Dit bestreed Van lersel, want hoewel htj vond dat je Marx' werken niet als kookboek mag gebruiken, namelijk als handleiding in concrete situaties, was hij van mening dat Marx waardevolle zaken had aangedragen die ook nu nog actueel zijn. De twee andere forumleden, Harmsen en Nauta, vielen ( hem bij en er ontstond een aardige polemiek tussen deze twee en Tromp „met zijn artikeltjes". Dat ontlokte de voorzitter in zijn slotwoord de opmerking dat het van belang is socialistische schrijvers en Marx te lezen, „al was het alleen maar, om Bart Tromp te kunnen bestrijden." De tekst van de lesingen sal binnenkort, in ieder geval vóór 1 mei, in een brochure verschijnen.

nen te worden. Als het enigszins mogelijk is moeten maatregelen die ertoe kunnen leiden dat de studie toch aan de eigen universiteit afgerond kan worden, bevorderd worden. Volgens de TVC-commissie moet ook gedacht worden aan aankomende studenten. Met name diegenen die zich opgegeven hebben voor een studierichting die opgeheven zou kunnen worden moeten geïnformeerd worden over wat hen te doen staat. Het LASTO (Landelijk Studenten Taakverdelingsoverleg) kon nog geen kommentaar op het eindrapport geven. De PKV-fraktie in de UR vindt de studentenparagraaf vaag en zonder harde uitspraken of garanties. Volgens de PKV moeten de aanbevelingen voor 12 april, wanneer de UR zich over de taakverdeling moet uitspreken, konkreet uitgewerkt zijn. Dit is een bindende voorwaarde van de PKV, m.a.w. wanneer de aanbevelingen onvoldoende of niet uitgewerkt zijn, stemt de PKV tegen het gehele TVC-plan. (L.E.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen