Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 129

AD VALVAS — 29 OKTOBER 1982

Prof. HJ. van AaJderen van het Huisartseninstituut neemt afscheid

t,6ezondheidszorg maakt mensen vaak zieker dan ze zijn" „De geneeskimde blijft zich ontwikkelen, zoals deze zich al sinds de Tweede Wereldoorlog explosief heeft ontwikkeld: in hoofdzaak somatologisch, in verdere specialisatie, in toepassing van steeds verfijndere technieken, kortom in steeds meer van hetzelfde". Dit was de belangrijkste kritiek van prof. H.J. van Aalderen, op de ^ medische wetenschap in zijn gisteren uitgesproken afscheidscollege. Van Aalderen nam afscheid van het Huisartseninstituut met een college getiteld: „Anders of steeds meer van hetzelfde". In dit college schetste hij zijn eigen ontwikkeling, vanaf zijn periode als huisarts tot aan zijn vertrek bij de huisartsenopleiding. Voordat Van Aalderen in 1970 door de Vrije Universiteit werd aangetrokken om de beroepsopleiding tot huisarts op poten te zetten, was hij als huisarts in Hoensbroek werkzaam. Toen al was zijn mening dat een huisarts meer moet zijn dan een medicijnenafgiftepimt en doorgeefluik naar specialisten. Zelf verdiepte hij zich in de psychologische achtergronden van klagen en problemen hebben en zette later met anderen een gezondheidscentrum op. De achtergrond hiervan was dat de medische zorg ingebed moet zijn in een groter geheel van verzorging van de patient. Dit alles vanuit de visie „dat het er niet zozeer om gaat bij patiënten somatische, psychische of maatschappelijke oorzaken te onderscheiden, alswel hoe te bepalen welk soort hulp bij deze mensen in deze situatie de meest zinvolle zou zijn". In de praktijk bleek deze aanpak voor veel huisartsen een onmogelijkheid te zijn, domweg omdat ZIJ daartoe niet opgeleid waren. Aan het Huisartseninstituut werd daarom onder leiding van Van Aalderen de zogeheten methodische werkwijze ontwikkeld. De opleiding van de arts werd zo, dat hem de technieken werden aangeboden om de patient zodanig te benaderen, dat een gemtegreerde hulpverlening mogeUjk zou worden.

Hidde van der Veen sehe wereld zijn volgens Van Aalderen dan ook pas mogehjk als dit denken veranderd wordt. Daarom gaat hij, nu hij afscheid van de Vrije Universiteit genomen heeft, verder werken met patiënten, o.m. door hen cursussen te geven.

Essentieel ander uituïgspunt N.a.v. zijn afscheidscollege had Ad Valvas een gesprek met prof. Van Aalderen:

Het was onze bedoeling de maatschappelijke kant van klagen, ziek en gezond zijn te integreren in ons werk, met de hoop om van daaruit beter te kurmen bepalen, niet in de eerste plaats wat er aan de hand is, maar welk soort hulp in dit geval de beste zou zijn. Dat is een essentieel ander uitgangspunt en het vraagt; ook om een essentieel andere instelling van de arts en ook om essentieel andere vaardigheden." Welke? „Vooral omgangsvaardigheden: kunnen luisteren en de patiënt kuimen helpen zijn eigen situatie duidelijk te maken. Dokters klagen wel eens: „patiënten komen maar bij ons klagen", maar als je vraagt: wat wil je dan, dan weten ze dat niet duidelijk te maken. Dat is natuurlijk ook zo, maar de patiënt moet geholpen worden dat voor zichzelf op een rijtje te zetten. Dat is de eerste vaardigheid. De tweede is dat de arts zich ervan bewust is, waimeer hij zijn medische deskundigheid biimen het kontakt met de patiënt moet toepassen en wanneer niet. In het trainen daarvan zijn we hier al een heel eind gekomen." U geeft in uw afscheidscollege aan in welke twee richtingen de opleiding in een teleurstelling

gewerkt worden die vervorming op te heffen. Vooral dat er weer een normaler gevoel t.a.v. gezondheid gaat ontstaan. De manier waarop patiënten klagen, de manier waarop ze verwachtingen hebben van de gezondheidszorg, wordt dagelijks bevestigd door wat er in de krant staat, wat de reklame laat zien, door de TV. Al die medische programma's, hoe goed bedoeld en hoe goed ook in elkaar gezet, hebben aUe de onderliggende boodschap: „lever je bij je dokter in, want het leven is griezeUg en je weet het maar nooit als je ziek bent". De gezondheid is zo'n overwaardige plaats in ons leven gaan innemen, meer dan 50% van de bevolking noemt gezond zijn het belangrijkste in ons leven. Alsof er geen belangrijker waarden zijn. Dat is de tragiek: de mensen zijn nog gevangen in wat ik noem: de wrange vruchten van de Verlichting."

Macbtsproeessen De medische opleiding in Limburg is op een andere wijze opgezet. Verwacht u uit die hoek een andere arts? „Nee, het interessante is, dat ze daar een prima visie hebben en dat men vanuit die visie de eerste vier jaar van de studie geheel

Voorwaardelijke financiering sukses Van de mogelijkheid om via de zogenaamde voorwaardelijke financiering onderzoek van bijzondere kwaliteit tegen bezuinigingen te beschermen is door de instellingen veel gebruik gemaakt. Er zijn twee keer zoveel programma's (in totaal 408) aangemeld bij de minister dan verwacht. Samen zijn deze onderzoeksprogramma's ruim tweehonderd miljoen per jaar waard. Ze omvatten 1600 volledige arbeidsplaatsen. In november gaat het ministerie met de instellingen over de voorstellen praten, waarna in januari bindende afspraken in de financiële regeling met het Rijk opgenomen moeten worden. Dit is een eerste ronde in het systeem van voorwaardelijke financiering. In de komende jaren krijgen de instellingen opnieuw mogelijkheden om voorstellen in te dienen. Omstreeks 1987 moeten dan 4400 volledige arbeidsplaatsen in de voorwaardelijke financieringsregeling opgenomen zijn. (Red.)

Telearstellittg Deze aanpak Uep op twee manieren op een teleurstelling voor Van Aalderen uit: in de eerste plaats blijkt de huisartsenopleiding een vreemde eend in de geneeskundige bijt te zijn. Van Aalderens instituut wordt over het algemeen niet helemaal serieus genomen door zijn collega's van de „harde" kant van het vak. In de tweede plaats komt het vaak voor dat de door het Huisartseninstituut afgeleverde artsen na verloop van tijd vervallen in de werkwijze die men hen heeft proberen af te leren. Van Aalderen wees hiervoor een aantal redenen aan. Een belangnjke is, dat de wetten van de huidige geneeskunde een andere aanpak nauweUjks toestaan. Deze wetten (een diagnose is altijd van belang; het is beter een gezond iemand voor ziek te houden dan een ziek iemand voor gezond en de deskundige is beter in staat om de toestand van een mens te beoordelen dan deze mens zelf) blijken zo sterk dat in de praktijk de meeste artsen zich naar dit keurslijf schikken. Verder signaleert Van Aalderen dat de houding van patiënten, artsen in een bepaalde richting duwt. Mensen zijn geneigd zich aan het medisch regiem te onderwerpen en „zij komen in opstand als ze een dokter ontmoeten die dit fenomeen wil doorbreken". De patiënt is over het algemeen met kritisch en mondig. De belangrijkste oorzaak hiervan is zijn geconditioneerd bewustzijn dat hem in een mentaal afhankelijke positie t.o.v. de arts plaatst. Echte veranderingen in de medi-

wie is, want dat verschilt van situatie tot situatie. We doen er aan mee en zijn er tegelijkertijd aan onderhevig. De patiënt werkt mee aan zijn eigen onderdrukking door zijn gedrag in de relatie met de arts. Patienten nemen normen en waarden van de artsen over en dat houdt het systeem in stand." Is dit een nieuw proces of bestaat het al eeuwen en zijn we er ons nu pas van beumst geworden? „Ja, het bestaat al eeuwen en dat we er ons van bewust zijn geworden is de verdienste van wetenschappen als de sociologie en poUtikologie, die ons inzicht gegeven hebben in de processen die zich afspelen. Verder hebben de emancipatorische bewegingen geholpen dit duidelijk te maken. Bovendien is het nu zo ver geko-, men dat het medische systeem stuk gaat, dat het te duur wordt, te gespecialiseerd en dat het te veel schade aanricht. Mensen gaan nu pas begrijpen dat de gezondheidszorg geen duur onschuldig spelletje is. Nee, het is gevaarUjk, heel gevaarlijk om in handen van de gezondheidszorg te vallen. Je kvmt soms ongehoord goed geholpen worden, maar niet zelden kom je er zieker uit dan je er in gegaan bent. En dat is toch een heel ernstig probleem."

Van Aalderen: „De patient werkt door zijn gedrag in de relatie met de aris mee aan zijn eigen onderdrukking." Met welke ideeén kwam u het Huisariseninstituut binnen? „Ik had in ieder geval al uitgesproken ideeèn over hoe een huisarts moest werken en ik had er ideeën over dat er het ëén en ander schortte aan de huisartsenopleiding. Er werd te eenzijdig aandacht gegeven aan de puur medische vaardigheden. Waar ik problemen mee heb, is dat de medische kant van ons beroep, en daarvoor staan wij nu eenmaal, te geïsoleerd, te weinig ingebed in een totale hulpverlening wordt toegepast. Als iemand kanker heeft, dan is er bij wijze van spreken met de mens verder niets aan de hand. Als je medisch verder niets kunt vinden, dan zal het wel iets psychosociaals zijn en dat is dan iets heel anders. Ik merkte in mijn huisartsenpraktijk dat ik een tekort had in mijn medische deskundigheid en later hebben we daarom een gezondheidscentrum opgezet.

uitloopt. Enerzijds de geringe acceptatie van de overige medici, anderzijds de frustratie in de praktijk. Zijn er voorbeelden van artsen die het wel volgehouden hebben? „Jazeker wel. Als je als huisarts op deze manier werkt en het volhoudt, er tegen kan dat er weerstanden zijn, dan merk je na een aantal jaren dat je patiënten het gewoner gaan vinden en al op een heel andere manier bij je binnenkomen. Dat merkte ik indertijd in mijn eigen praktijk al. Er zijn bepaalde patiëntenverenigingen waarvan je merkt dat ze deze kant opgaan, dat ze meer voor zichzelf opkomen. Het verschijnsel zie je het beste in de vrouwenbeweging. Vrouwengezondheidscentra werken in dit opzicht heel goed." Het ligt dus in belangrijke mate ook aan de patiënten? „Mijn visie is, dat het denken van de patiënt de laatste vijftig jaar ernstig vervormd is. Er moet aan

anders heeft ingericht. Alleen blijkt in de praktijk van het ziekenhuis tot ieders ontsteltenis en ontzetting dat na twee jaar artsopleiding net zulke dokters worden afgeleverd als op de andere faculteiten en er totaal niets overblijft van al die mooie idealen. De socialisatie van de arts binnen het systeem blijft on-geloof-lijk. Dat is het gevolg van een heel ingewikkeld anoniem machtsproces. Je kunt niemand aanwijzen waarvan je kunt zeggen die heeft het gedaan, maar dat gebeurt ongemerkt. Ik ben pas de laatste jaren gaan inzien hoe ingewikkeld die macbtsproeessen verlopen. Ook de patiënt is onderworpen aan die anonieme macht, maar misschien nog wel belangrijker is zijn onderworpenheid aan de dialektische macht. In iedere machtssituatie heb je een onderdrukker en een onderdrukte. Je kunt alleen niet altijd zeggen wie

Middaggebed In de middagpauzedienst van donderdag 4 november is de voorganger dr. C. Houtman. De dienst begint om 13.00 uur in de kerkzaal van het hoofdgebouw op de 16e etage.

Advertenties voor Ad Valvas opgeven bij Bureau Van Vliet Postbus 20, 2040 AA Zandvoort Tel 02507-14745

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen