Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 469

AD VALVAS —17 JUNI 1983

7

Symposium „Vluchtelingen in Derde Wereld"op VU

vluc Steun aan „sociale vluchtelingen" past niet in Nederlands Nederlandse beleid Tijdens een vorige week donderdag op de Vrije Universi- derland 50 miljoen gulden van Buitenlandse Zaken werd overgeteit gehouden symposium „Vluchtelingen in de Derde boekt naar het toenmaUge deparWereld" heeft minister van ontwikkelingssamenwer- tement van CRM werd gesproken „een oneigenlijke begrotingsking drs E. M. Schoo zich gekant tegen een verruiming van post, die In feite geen ontwikkevan de gronden, waarop iemand aanspraak kan maken lingskarakter heeft". Mede het op de status van vluchteling. Volgens de minister zou oplopen van deze steun in deze (in de begroting van Ontdeze uitbreiding „onoverzienbare gevolgen" hebben. sector wikkelingssamenwerking aange„Het gaat dan om de vraag of armoede kan worden duid als categorie nib) is aanleigeweest tot het Instellen van bestreden middels een gericht ontwikkelingsbeleid of dig het onderzoek Vluchtelingen in door het uitbreiden van het begrip vluchteling. Mijn de Derde Wereld. keuze zal u duidelijk zijn". Minister Schoo reageerde hiermee op een van de aanbevelingen in het rapport, dat Gevaar van inflatie haar 9 december 1982 werd aangeboden en dat dezelfde Tijdens de paneldiscussie, die het symposium afsloot, kwam het betitel draagt als het symposium. grip sociaal vluchtelingschap Het rapport Vluchtelingen In de Derde Wereld, een analyse van de internationale en de Nederlandse hulpverlening in de jaren '70 is de neerslag van een onderzoek dat werd verricht door het directoraat-generaal internationale samenwerking van het ministerie van buitenlandse zaken en de Vrije Universiteit. In het rapport wordt zowel het begrip vluchteling als de ontwikkeling en de aard van de vluchtelingenstromen nader belicht en uitgewerkt. Voorts wordt de hulpverlening in een juridische en materieel kader geplaatst en wordt een overzicht gegeven van zowel de internationale als de Nederlandse hulpverlening. In het rapport worden een aantal conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan, „aan de hand waarvan procedures en criteria voor de hulpverlening vanuit Nederland aan vluchtelingen in de Derde Wereld opnieuw worden bezien" (memorie van toelichting bij de begroting van het ministerie van ontwikkelingssamenwerking 1983). Een van de aanbevelingen is vervat In een epiloog, opgesteld door de onderzoekers van de VU. Hierin wordt gesteld dat uitbreiding van de gronden voor een aanspraak op de status van vluchteling vooral geldt voor „personen die situaties van absolute armoede ontvluchten. Deze vluchtelingen onderscheiden zich van emigranten omdat zij het land verlaten teneinde een menswaardig bestaan te handhaven en niet In de hoop elders een beter bestaan te vinden". Dit sociaal vluchtelingenbegrip kan, volgens de VU-onderzoekers, een juridisch aanknopingspunt vinden bij artikel 28 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dit artikel stelt dat „een ieder recht heeft op het bestaan van een zodanige maatschappelijke en internationale orde, dat de rechten en vrijheden, in deze Verklaring genoemd, daarin ten volle kunnen worden verwezenlijkt". In de visie van de

Frans Hogendoom vu-onderzoekers zal „internationale solidariteit de basis moeten worden voor de politieke en economische samenwerking die nodig is om tot een beleid ten aanzien van vluchtelingen te komen als onderdeel van een wereldomspannend ontwikkelingsbeleid".

Oneens

Deze visie nu kan minister Schoo niet geheel onderschrijven en, zo stelde zij In haar toespraak tot het symposium, „dat kon u weten ook toen u mij hiervoor vroeg". Volgens de bewindsvrouw volgt uitbreiding van het begrip vluchtellngschap niet vanzelfsprekend uit de verwantschap, die tussen de politieke en sociaal-economische vluchtelingen bestaat. De positie van de klassieke (politieke) vluchteling is, volgens minister Schoo, op dit moment zorgvuldig geregeld, zowel in de internationale verdragen als in de nationale wetgeving. „Vervaging van deze begrippen kan volgens mij alleen maar afbreuk doen aan deze vastgestelde rechten en plichten," aldus minister Schoo. Bovendien ziet zij niet, dat „het uitbreiden van deze regelingen tot de sociaal-culturele en sociaal-economische vluchtelingen de oplossing kan inhouden". De minister bedoelt hiermee dat structurele vraagstukken van sociaal-economische aard niet opgelost worden door vluchtelingen actiever bij te staan, maar middels ontwikkelingsprogramma's de omstandigheden ter plaatse dienen te worden verbeterd. Dat de Nederlandse steun aan vluchtelingen, afgezien van de bijdragen aan algemene programma's als dat van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen en ad hoe-programma's voor specifieke noodsituaties, voor Den Haag te hoog werd bleek al enkele jaren geleden. Toen er in 1980 ten behoeve van het onderbrengen van vijfduizend Vietnamese bootvluchtelingen In Ne-

nog eens ter sprake. Niet alle aanwezigen waren even gelukkig met de lancering van het begrip sociaal vluchteling. Mr. J. A. Hoeksma, vertegenwoordiger van het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen, wees op het gevaar van inflatie van het begrip vluchteling, wanneer je dat woord voor te veel verschillende soorten situaties gaat gebruiken. Het Hoge Commissariaat moet er allereerst naar streven slachtoffers veilig te stellen maar „dat hoeft je er niet van te weerhouden om in andere fora, zoals de mensenrechtenfora, een actief beleid te voeren om langs die weg tot een herstel van mensenrechten te komen." Die mening was ook dr mr. W. G. Zeylstra, oud-ambassadeur van Nederland, toegedaan. Zijn verhaal kwam er op neer dat het helemaal niet nodig Is een begrip sociaal vluchteling te creëren. „Het begrip vluchteling is In de praktijk steeds ruimer toegepast. Resolutie na resolutie, aangenomen door de Algemene Vergadering van de VN, heeft het de Hoge Commissaris makkelijker gemaakt om verschillende groepen mensen te helpen." Volgens Zeylstra leid je de aandacht af van wat het hoogste Is, de nood van de mensen, wanneer je de rech ten-kant gaat benaderen. „Bij het vluchteUngenprobleem moet degene die het leed ondergaat centraal staan en geholpen worden. Je moet geen juridische redeneringen en gedachten ontwikkelen die de aandacht afleiden van het centrale punt," aldus Zeylstra. Prof. mr. P. J. I. M. de Waart, voorzitter van het symposium, voorzitter van de Begeleidingscommissie Studie Vluchtelingenhulp en zodoende mede-verantwoordelljk voor de Inhoud van het rapport, lichtte het begrip nader toe: „Het idee van een sociaal vluchtelingenschap Is ontwikkeld juist om te proberen de vluchteling in relatie te brengen tot vraagstukken van internationale (economische) ordening, die verantwoordelijk zijn voor de situaties waarin deze mensen verkeren."

Delft duikelde men van 50 naar 41 procent. De Landbouwhogeschoolstudenten lopen met hun daling van 54 naar 45 procent dus keurig in de pas. Ook Groningen, Amsterdam, de VU en Nijmegen vertoonden een daling, zij het minder spectaculair. Alleen Tilburg trekt zich van de landelijke trend niets aan en scoort met 39,0 procent maar een half punt lager dan voorheen. De animo was daar echter al laag. Overal zeggen betrokkenen moeilijk een verklaring te kunnen geven voor de opkomstdallng. Een Delfts raadslid: „Ik kan me moeilijk inleven In de gedachtenwereld van de niet-stemmer." In

Watervrees

Mr. H. Tooien zei het te betreuren ,,dat men bij de Hoge Commissaris geen probleem ziet om duurzame oplossingen te zoeken, zodanig dat men op het terrein van de ontwikkelingssamenwerking komt, maar dat men aan de andere kant wel wat watervrees heeft als we verruiming van het begrip vragen naar de politiek toe. Ik denk dat we moeten proberen naar beide kanten te groeien." Eerder op de dag had mr. Thoolen, directeur van het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten in Utrecht, een inleiding gehouden op het thema Vluchtelingenproblematiek en mensenrechten. Hij sprak zich daarin ondubbelzinnig uit voor de onscheidbaarheid van politlek-burgerlijke mensenrechten enerzijds en de sociaal-economische en culturele rechten anderzijds.

derdelen van verdragen geratificeerd hebben.

Kritiek

Kritiek op het functioneren van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen leverde mr. Thoolen in verband met de voortdurende schendingen van mensenrechten van buitenaf In vluchtelingenkampen, die onder verantwoordelijkheid van het Hoge Commissariaat staan. „De Salvadoraanse vluchtelingen In Honduras, de Kampucheaanse vluchtelingen in Thailand en Zuidafrikaanse vluchtelingen in Angola kunnen getuigen, dat zij nog steeds niet van de mitrailleurs en bommen van de door hen ontvluchte regimes gevrijwaard zijn. Van terughoudendheid van de kant van de Hoge Commissaris zou ten aanzien van deze zaken geen sprake mogen zijn. Een non-polltiek, neutraal mandaat moge dan de grondslag zijn voor humanitaire bemoeienis, de fysieke bescherming van vluchtelingen is de raison d'etre van het humanitaire recht. Hier zwijgen is meewerken aan de ondergraving van de grondslag voor de internationale bescherming van vluchtelingen," aldus mr. Thoolen. Nadat het thema sociaal vluchtelingenschap nog eens uitvoerig werd belicht in twee lezingen van

De minister van ontwikkelingssamenwerking, mevr. drs. Eegje Schoo, tijdens het symposium: uitbreiding van het begrip vluchteling sou, „onoverzienbare gevolgen" hebben. (Foto AVC)

Ook toonde hij een duidelijke scepsis ten opzichte van statenorganlsatles waar die verantwoordelijk zijn voor het handhaven of verbeteren van mensenrechten. Flagrante schendingen van mensenrechten tenslotte liggen vaak aan de basis van vluchtelingenstromen. „Bestaande verdragsregels worden niet nageleefd, en het tot stand komen van betere regels wordt geobstrueerd," aldus Thoolen. „Hardbevochten procedures worden veelal niet uitgewerkt of niet nagekomen, en medewerking aan de uitvoering van VN-resolutles botweg geweigerd." Volgens de directeur van het SIM „komt in confrontaties tussen soevereiniteit aan de ene kant en mensenrechten aan de andere Eindhoven wordt door het college kant, de eerste vrijwel altijd als van bestuur een onderzoek inge- winnaar uit de bus". Ondanks deze opmerking wist Thoolen steld. Over de uitslagen van de verkie- toch een aantal voorbeelden aan zingen zijn minder gemakkelijk te dragen, waaruit blijkt dat er tendensen te bespeuren. Wel lijkt zich ook verbeteringen voordoen links nogal eens gewonnen te op het terrein van de mensenhebben. De opkomst van het per- rechten. Allereerst wees hij op het soneel is veel minder veranderd toenemen van ratificaties van waardan de studentenanimo en toont mensenrechtverdragen, geen duidelijke landelijke patro- mee langzamerhand meer gedenen. De Wageningse Tappers, tailleerder normen en waarden met hun spectaculaire verdubbe- ingang vinden dan omschreven ling van de opkomst, van 40 naar in de Universele Verklaring van 64 procent, zijn enig In hun soort. de Rechten van de Mens. Voorts Een opkomst van 64 procent noemde hij de toenemende mogewordt verder nergens ook maar lijkheden van het indienen van klachten, zowel door staten als bij benadering gehaald. idlviduen, mogelijk geworden (UP/Wübbo Tempel, Wageningen) doordat voldoende staten deze on-

Studenten lauw bij universitaire verkiezingen Vrijwel overal in Nederland Is de animo van studenten om aan universitaire verkiezingen deel te nemen, fors gedaald. De spectaculaire daling van de studentenopkomst, die nu ook de verkiezing van de hogeschoolraad van de Wageningse Landbouwhogeschool dit vooijaar te zien gaf, past keurig in dit landelijke beeld. Opkomstdallngen van acht ä negen procent zijn daarin eerder regel dan uitzondering, zo blijkt uit gegevens van de diverse universiteiten en hogescholen. Aan de TH Twente trok 38,7 procent van de studenten ter stembus, tegen 47 procent de vorige keer. De Utrechtse opkomst ging van 47 naar 39 procent, en in

Hij was het dan ook niet eens met dr Zeylstra, dat het sociaal vluchtelingenschap de aandacht zou afleiden van de situatie van de vluchteling: „Zo dit het geval zou zijn in de praktijk moeten we het onmiddellijk vergeten. De achtergrond van het idee Is juist te proberen een herstel te vinden tussen de rechten van de mens en de rechten en plichten van staten," aldus prof. De Waart.

respectievelijk ds P. P. van Lelieveld van de Stichting Oecumenische Hulp aan Kerken en Vluchtelingen en dr. G. W. Noomen van de VU, betrof het derde thema van het symposium de informatie en rapportage over vluchtelingenstromen. Dr. Ir. G. J. van der Wees, rapporteur van het onderzoek, noemde het noodzakelijk inzicht te hebben in drie „óorzaakskarakteristieken" bü het op gang komen van vluchtelingenstromen: de aard van de tegenstelling, de intensiteit daarvan en de directe aanleiding. Zijn verhaal was er onder meer op gericht aan te tonen dat het niet nodig is je „passief te laten verrassen", maar dat het mogelijk Is je voor te bereiden op vluchtelingenstromen. Bü die voorbereiding, zei hij, past ook stelselmatige evaluatie van zowel het ontstaan als de reactie in vorm van hulpprogramma's van eerdere noodsituaties. Het in kaart brengen van factoren die tot vluchtelingschap lelden en de manier waarop noodsituaties benaderd dienen te worden, maar ook het beschouwen van de verhouding tussen vluchtelingenproblematiek en mensenrechten, en de formulering van het begrip sociaal vluchtelingschap moeten uiteindelijk lelden tot een consistenter beleid, zowel nationaal als internationaal, op het brede terrein van vluchtelingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen