Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 65

AD VALVAS — 24 SEPTEMBER 1982

Rechtshulp VU anders

-f

s

Op het Bijlmerplein in Amsterdam werd vorige week zaterdag de aktieweek „Duur recht is geen recht" besloten met ludieke aktiviteiten en gratis rechtshulp op straat.

Advocaat Bram van der Deure (VU) over het bezuingingsplan voor de rechtshulp van minister De Ruiter:

,,De mensen zullen gaan zeggen: Ik pak mijn eigen recht wel 99

„Je kunt niet zomaar opeens drastisch op de rechtshulp gaan bezuinigen als je als overheid de mensen er eerst jarenlang op hebt gewezen dat ze recht hebben op rechtshulp. Wat minister De Ruiter van justitie van plan is treft de laagst betaalden en dat heeft maatschappelijk gezien enorme consequenties. Als je die mensen afhoudt van rechtshulp verlening, bewerk je daarmee niet dat hun problemen niet ontstaan, maar wel dat hun mentaliteit verslechtert. Je moet oppassen voor anarchie. De mensen zullen gaan zeggen: als de overheid mij mijn rechten afpakt, pak ik mijn eigen recht wel. In Amsterdam zijn er nu al genoeg voorbeelden van dat ,jouw recht is het mijne niet". Het heeft allemaal te maken met de geestelijke gezondheid van onze samenleving, die op sommige punten al bedenkelijk is geworden. Als je bijvoorbeeld ziet dat men de extreem rechtse Centnmipartij in het parlement heeft weten te krijgen. Het overgrote deel van de stemmers op die partij bleek uit mensen uit de verarmde woonwijken in de grote steden afkomstig te zijn." Advocaat Bram van der Deure van Rechthulp VU ziet het somber in. Hij en zijn medewerkers stonden helemaal achter de aktie „Duur recht is geen recht" die de afgelopen week in het hele land, maar vooral in Amsterdam, door de bureaus van rechtshulp, advocatencoUectieven en rechtswinkels tegen de ministeriele plannen werd gevoerd. Het recht op gratis rechtsbijstand voor „on- en minvermogenden", ruwweg degenen met een inkomen beneden de ziekenfondsgrens, verdwijnt volgens die plannen. Voortaan zal iedereen voor een rechtszaak een eigen bijdrage van ƒ 50,— moeten betalen. Voor elk van de negentien arrondissementen wordt een maximumbedrag voor verdere gratis rechtshulp door advocaten vastgesteld, zodat wie het laatst' komt pech heeft gehad. Zaken waarin niet geprocedeerd maar bemiddeld wordt, moet de cliënt in het vervolg zelf betalen, de overheidskas gaat er niet meer voor open. En tenslotte gaan de sociale advocaten, die zich concentreren op de rechtshulp aan de minderbedeelden en zelfs al tegen een minimimiloon van gemiddeld ƒ1.800,— per maand

Jan van der Veen werken, er in inkomen stevig op achteruit. „Ik denk dat het effect van deze maatregelen is dat de klok vele jaren wordt teruggezet. Zoveel mensen plotseling buiten spel zetten kan niet. Dat behoort niet tot de taak van de rechtsstaat die ons land is. Waar blijven we? Volgend jaar wordt de eigen bijdrage misschien alweer verhoogd tot ƒ 75,—. Nog even en er wordt bijvoorbeeld gezegd: de vreemdelingendienst weet precies wat die doen moet, dus maar geen gratis advocaat meer toevoegen. Waar blijven we? Want dit soort dingen wordt niet bij de wet geregeld, maar is allemaal aan de minister gedelegeerd."

Nulgroei Voor 1983 gaat het om een besnoeiing van twintig procent op de post rechtshulpverlening. Dat wil zeggen, de post wordt niet met twintig procent verhoogd, wat gezien de jaarlijks toenemende vraag naar rechtshulp noodzakelijk zou zijn. „Nulgroei" dus. De ongeveer ƒ 200 miljoen die het

ministerie van justitie aan kosteloze rechtsbijstand uitgeeft blijft ƒ200 miljoen. Bram van der Deure, die naast zijn baan aan de VU lid is van het bestuur van de stichting Bureau Rechtshulp Amsterdam, waar Rechtshulp VU los van staat: „Er moet bezuinigd worden, dat staat buiten kijf. Maar de mannier waarop dat nu, als het parlement er tenminste geen stokje voor steekt, bij de behandeling van de justitiebegroting, zal gaan gebeuren, daar kan je niet mee werken. De minister wil zien te bereiken dat er meer mensen door de bureaus voor rechtshulp worden geholpen, waardoor de advocatuur er minder mee van doen heeft, waardoor er minder geld aan toevoegingen (gratis hulp) behoeft te worden betaald. En dat, terwijl de bureaus al door de enorme vraag verstopt zitten. Ze kunnen het al niet meer aan." De minister is volgens mr. Van der Deure blind voor de autonome ontwikkeling van de groeiende vraag naar rechtshulp. „Die vraag wordt onder andere beheerst door de steeds verdergaande regels van de overheid, de economische malaise met alles wat daaruit voortvloeit, zoals ontslagen, echtscheidingen, de toenemende mondigheid van de burgers. Natuurlijk is het ook zo dat de vraag groter wordt als je snel en gratis advies kunt krijgen, maar door dit alles laat die vraag zich niet in een corset dwingen." De rechtshulpbeweging, tien jaar geleden ontkiemd in de alternatieve wetswinkels die er speciaal voor de lagere inkomensgroepen waren, kreeg later in de jaren zeventig vaste grond onder de voeten. Het ministerie van justitie pakte de versgesponnen draad beet en subsidieerde de geheel door juristen bemande bureaus voor rechtshulp en er ontstonden niet-commercieel georiënteerde advocatencollectieven. Rechtshulp op professionele basis en om de kwaliteit te bevorderen werd er veel geld ingepompd. De bureaus voor rechtshulp fungeren als eerste hulppos-

Vervolg op pag. 11

Rechtshulp VU, dat sinds 1973 aan de universiteit bestaat, is er evenals de bureaus voor rechtshulp daarbuiten op gericht de laagstbetaalden in de samenleving aan hun recht te helpen, maar verschilt er toch in meer dan een opzicht van. In feite is Rechtshulp VU een keuzevak voor juridische studenten waar een stuk praktische hulpverlening aan vastgekoppeld is. Toen Rechtshulp VU nog slechts in gedachten bestond - de jaren 19711 72 - werd er gepraat over de oprichting van een juridische polikliniek, vergelijkbaar met een medische polikliniek, waar studenten onder leiding van docenten een brok praktijkervaring kunnen opdoen. In die jaren was de vraag naar sociale rechtshulp al geweldig groot, maar de bureaus voor rechtshulp en advocatencollectieven bestonden nog niet. De VU was „voorlijk" met haar rechtshulp, ook ten opzichte van de andere universiteiten, waar zoiets tot op heden niet is nagevolgd. Elke dag was er op de rechtenfaculteit op de 6e etage van het VU-hoofdgebouw een open spreekuur en werden in de Amsterdamse buurthuizen „De Tulp" (Postjesbuurt, Surinameplein) en „Het Anker" {Floradorp in noord) adviezen gegeven. Dat sloeg zo aan dat het onderwijs er onder leed. Rechtshulp VU dreef toen op Bram van der Deure, advocaat, een secretaresse en de toen nog student-assistent. Dick Jalink. In augustus 1974 werd het piepkleine team aangevuld met de jurist Cees Speelman, die onderwijsmedewerker werd. Later zou er nog een secretaresse bijkomen, waarmee de personeelsformatie van de vakgroep nu 4,3 plaatsen omvat (slechts twee werken voltijds.) Ook kwam het buurthuis de „Meerpaal" (Schinkelbuurt en Hoofddorpplein) er als werkterrein bij, terwijl het open spreekuur op de VU door een dagelijks telefonische adviesdienst werd vervangen. Jaarlijks doorlopen 36 studenten het hele Rechtshulp VUprojekt. In twee groepen van 18. Ze krijgen een praktijkgerichte spoedcursus van drie maanden en gaan daar dan mee aan de slag. Aan het onderwijs werken docenten van buiten de vakgroep mee. In de buurthuizen zitten steeds zes studenten, de telefonische adviesdienst wordt door twee studenten bemand. In principe wordt iedereen die aanklopt geholpen met advies, al zal duidelijk zijn dat Rechtshulp VU bijv. niet voor het gemiddelde VU-personeel in het leven is geroepen. Soms wordt er bemiddeld of geprocedeerd bij juridische problemen. Studenten kunnen pleiten bij kantongerechten en dat gebeurt dan ook wel. Als er een echte advocaat nodig is, knapt mr. Van der Deure dat op, maar de studenten bereiden dan het pleidooi voor. Om een idee te geven van de aantallen procedures: in 1980 waren dat er 60 (in de drie buurthuizen werden dat jaar in totaal een kleine 800 kwesties behandeld; de telefonische adviesdienst werkte ruim 4500 gevallen af; 80% kan normaliter door Rechtshulp VU zelf worden afgedaan, maar 20% van de zaken moet worden doorverwezen). De bureaus voor rechtshulp verwijzen alleen naar advocaat of deurwaarder. Bij de bureaus voor rechtshulp werken uitsluitend professionals.

Het buurthuis de „Meerpaal", waar Rechtshulp VU werkt voor de bewoners van de Schinkel- en Hoofddorppleinbuurt. De soorten kwesties waar Rechtshulp VU zich mee bezighoudt liggen vooral op het terrein van huren en wonen, arbeidsrecht en sociaal verzekeringsrecht. Met vreemdelingen-, straf- en belastingsrechtproblemen laat Rechtshulp VU zich niet of nauwelijks in. Het vreemdelingenrecht is te specialistisch voor studenten, idem het belastingrecht en strafrechtkwesties geven te veel belemmeringen voor studenten, bijv. omdat zij geen toegang hebben tot politiebureaus in geval iemand ergens van wordt verdacht. De bureaus voor rechtshulp houden zich wel met in het bijzonder het vreemdelingenrecht bezig. Rechtshulp VU omvat naast de twee poten onderwijs en praktische hulpverlening nog een klein derde pootje: onderzoek, niet-individuele ofwel structurele rechtshulpverlening. "Anders blijfje pleisters plakken," zoals mr. A. van der Deure zegt. Om problemen te voorkomen worden stukjes in de periodiek verschijnende buurtkranten geschreven. Voorlichting dus. Verder wordt de ontwikkeling van nieuwe wetgeving bijgehouden, voorzover men dat kan. "We zouden er meer tijd voor moeten hebben," aldus Van der Deure. Bij de drastische herziening van het woonruimtehuurrecht werd kritisch gecorrespondeerd met justitie en de vaste kamercommissie en men had daar oor voor de kritiek. Bij Rechtshulp VU wordt de kwaliteit van de adviezen, die studenten geven, goed bewaakt. Van alle zaken wordt schriftelijk verslag gedaan; in de buurthuizen wordt bijgehouden wat cliënten na advisering hebben gedaan, terwijl adviezen onderling worden besproken voor ze de deur uitgaan. Bij de bureaus voor rechtshulp ontbreekt die controle. De juristen daar werken hun zaken afzonder dat collega's over hun schouder meelezen, ook is er geen schriftelijke verslaglegging. Tenslotte nog een overeenkomst tussen de bureaus voor rechtshulp en Rechtshulp VU: bij beide wordt met het vuur van de gedrevenheid geprobeerd het recht sociaal overeind te houden. (J.v.d.V)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen