Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 417

>

AD VALVAS — 13 ME11983

7

Ondanks onderzoek van twee jaar

Weinig helderheid over de aanpak van de wetenschapsvoorlichting Wetenschapsvoorlichting is een recent ontwikkelde aktiviteit van de universi­ teiten. Over de resultaten daarvan is weinig bekend, reden waarom de voorma­ lige minister van weten­ schapsbeleid het Nijmeeg­ se instituut voor massa­ communicatie opdracht gaf de effecten van weten­ schapsvoorlichting te me­ ten. Een onderzoek van twee jaar leverde het rap­ port „Wetenschap als ge­ meengoed" op, een rapport waarover de meningen verdeeld zijn. Voor de we­ tenschapsvoorlichters staat er weinig nieuws in. Een van de weinige aardige aan­ bevelingen die uit het rapport te halen zijn, is het, in navolging van Engeland, instellen van een „Week van de wetenschap". In Engeland bestaat al geruime tijd de zogenaamde „Science Week", een jaarlijks terugkerend gebeuren, waarin voordrachten over alle mogelijke wetenschap­ pelijke aktiviteiten worden ge­ houden, fihns en diaseries wor­ den vertoond en excursies en ten­ toonstellingen worden georgani­ seerd. Omdat de toegangsprijzen voor deze evenementen laag zijn, worden ze druk bezocht door het publiek. Omdat er ook van de kant van de pers veel belangstel­ ling is, bereikt informatie over de wetenschappen een breed pu­ bliek. Ter gelegenheid van het verschij­ nen van genoemd rapport vond op 27 april in Amsterdam een congres plaats, waar verschillen­ de deskundigen h u n licht lieten schijnen over de problematiek van de wetenschap en de weten­ schapsvoorlichting, prof. dr. J. G. Stappers, eerste auteur van het rapport, beschreef de relatie tus­ sen wetenschapsvoorlichting en massacommunicatie, een relatie die ook in zijn studie centraal staat. Stappers c.s. gaan er in h u n studie voornamelijk van uit dat wetenschapsvoorlichting via de massamedia moet plaatsvin­ den. Deze benadering is aan nog­ al wat kritiek onderhevig, omdat daarmee de voorlichting via het onderwijs buiten beschouwing blijft. Juist deze laatste vorm van voorlichting wint de laatste tijd aan terrein.

Hidde van der Veen Minister Deetman constateerde dat het niet toevallig was dat bin­ n e n korte tijd twee keer op grote schaal aandacht gevraagd werd voor de wetenschapsvoorlichting. De laatste tijd is er sprake van een toenemende zorg over deze problematiek, niet alleen van de k a n t van de wetenschapsvoor­ lichters zelf, maar ook van tal van maatschappelijke groeperingen in de samenleving. Deetman zag de oorzaak daarvan in de diep ingrijpende gevolgen die de toepassingen van de weten­ schap kunnen hebben. In ver­ band daarmee zijn drie verschil­ lende invalshoeken te onder­ scheiden. Ten eerste is dat de ethische k a n t van het onderzoek, zoals bij DNA­recombinant on­ derzoek en bij genetische mani­ pulatie. Ook de discussie over so­ ciobiologie is in dit verband van belang.

e n politiek. Het was opvallend, zo zei hij, dat de politiek weinig aan­ d a c h t voor het wetenschapsbe­ leid had. Daarvoor zijn overigens wel redenen aan te wijzen. Een van die redenen is het feit dat het publiek weinig oog heeft voor de belangen van de wetenschap. Daardoor kan het geen centraal politiek thema worden. Omdat h e t totale budget van weten­ schappelijk onderzoek in Neder­ land 7 miljard gulden bedraagt, één procent van het nationaal in­ komen, zou een andere houding gewenst zijn. Hoewel de wetenschap haar k r a c h t ontleent aan haar auto­ nomie, meende Van Kemenade toch, dat de politiek invloed moet hebben op omvang en prioritei­

stand tegen het beleid vanuit de wetenschappelijke wereld. Ook daarvan noemde hij een aantal oorzaken. De gevolgen van we­ tenschapsbeleid zijn pas op lan­ gere termijn zichtbaar, de beteke­ nis is vaak niet duidelijk voor niet ingewijden en bovendien past het wetenschapsbeleid, lange termijn beleid als het is, niet in de politie­ ke kalender, die immers maxi­ maal vier jaar beloopt. Dit wat betreft de aard van het terrein. Hij verweet de wetenschappers dat zij behept zijn met „academi­ sche introvertie". Ze hebben de neiging het bestel als een exclu­ sief eigen terrein te beschouwen, waarop slechts de eigen normen als maatstaf gelden." Omdat we­ tenschappers geen organisatori­ sche eenheid vormen, zijn ze geen factor van politiek belang. De „academische introvertie" is er de oorzaak van dat te weinig financiële afwegingen worden ge­ m a a k t en dat te weinig de vraag n a a r de maatschappelijke rele­ vantie van onderzoek wordt ge­ steld. Deze gewoonte zal de we­ tenschappers opbreken in tijden van teruggang van de collectieve uitgaven. Een wetenschapsbeleid met een nieuw elan is daarom

Voorts is er sprake van onderzoek dat grote gevolgen in het maat­ schappelijk verkeer zal hebben. De verdergaande automatisering en de nieuwe informatietechno­ logie vragen bezinning op gebie­ den zoals arbeid en privacy. Ten slotte noemde hy de belangrijke t a a k die de wetenschap heeft „op de weg n a a r herstel van iadus­ triële bedrijvigheid en verbete­ ring van levensomstandighe­ den." Hij vroeg zich af of dit „bui­ ten de kring van de direkt betrok­ kenen wel voldoende wordt inge­ zien." Deetmans indruk was dat de we­ tenschapsjoumalistiek te veel blijft stilstaan bij het popularise­ ren van de wetenschap. De dis­ cussie over wetenschap en tech­ niek wordt in een te beperkte kring gevoerd, voegde hij daar a a n toe. Hij wenste de oorzaak daarvan niet by de pers te zoeken, maar vroeg zich af of zij bij de weten­ schap zelf, bij de voorlichting of bij de politiek gezocht moest wor­ den. Het congres kreeg van Deet­ m a n ter beantwoording voorge­ legd de vraag, hoe de wetenschap ,,getild kan worden op het brede maatschappelijke draagvlak dat zij verdient." De minister kondigde een beleids­ notitie over wetenschapsvoor­ lichting aan. Hij zou bij het op­ stellen van die notitie de resulta­ ten van het congres meenemen.

Nieuw elan Oud­minister Van Kemenade, sprak over de relatie wetenschap

Studieresultaat telt met meer mee voor beurs De eis dat studenten die in toraalstudenten geduren­ aanmerking willen komen de op zijn hoogst vijf jaar. voor een studiebeurs vol­ nieuwe regeling is een gevolg doende studievoortgang vDie a n de invoering van de wet moeten hebben, komt met Tweefasenstructuur. In die wet is ingang van september te de inschrijvingsduur aan banden vervallen. Dit schrijft on­ gelegd, terwijl daarbij geen eisen gesteld aan studiepresta­ derwijsminister drs. W. J. worden Zouden beursstudenten wèl Deetman in een brief aan ties. a a n zekere eisen moeten voldoen, de Colleges van Bestuur, dan zouden zij dus gediscrimi­ d.d. 18 april. In de toe­ neerd worden ten opzichte van de die niet van studiefi­ komst kunnen studenten studenten nanciering afhankelijk zijn. in de propaedeusefase ge­ Hoewel de minister de kans op durende twee jaar studiefi­ oneigenlijk gebruik van de nieu­ nanciering krijgen, en doc­ we regeling als klein inschat, is

schap geëvolueerd is en pleitte er­ voor in aansluiting op die evolu­ tie het pluralistisch beeld van de wetenschap te propageren. Juist om dit laatste ingang te doen vin­ den, was er n a a r zijn mening een t a a k weggelegd voor de voorlich­ ters. Mevrouw prof. Hommes, vice­ voorzitter van de RAWB, hield zich bezig met de vraag hoe maat­ schappelijke behoeften in weten­ schappelijk onderzoek vertaald k u n n e n worden. Zij had een der­ gelijke vraagstelling in het rap­ port gemist. Een belangrijke rol zag zij in dit verband voor de we­ tenschapswinkels en transfer­ punten. Verder lag er een taak voor belangengroepen zoals vak­ beweging en organisaties van werkgevers. Zeer veel invloed zouden de speciaal voor dit doel opgerichte sectorraden kunnen hebben. W a t betreft de uitvoering van ge­ vraagd onderzoek benadrukte zij dat het verricht moet worden door onderzoekers die geloven in de noodzaak van zulk onderzoek. Deze onderzoekers moeten de mentaliteit van een detective hebben: geloven dat er een moor­ denaar is en net zo lang zoeken tot hij gevonden is. Zulk een men­ taliteit zou de objectiviteit van h e t onderzoek niet in de weg staan. Immers, in het sociaal­we­ tenschappelijk onderzoek, onder­ zoek waarop zij in het bijzonder doelde, gaat het erom te kiezen tussen variabelen. Juist die keuze k a n het onderzoek relevant ma­ ken. De Leidse psycholoog en publicist Vroon besloot de reeks lezingen met een uiteenzetting over we­ tenschapsjournalistiek in Neder­ land.

Uiterst kritisch

I n het Nijmeegse rapport wordt aanbevolen in het onderwijs meer a a n d a c h t te schenken aan weten­ schap. Onderwijsgevenden moe­ ten het inzicht in de maatschap­ pelijke implicaties van de weten­ schap bij leerlingen vergroten. De Delf tse hoogleraar Doorman ging op de rol van het onderwijs verder in. Hij schetste hoe in de loop der jaren het denken over weten­

Niet alleen tijdens de discussies in de middag, al eerder was in de wandelgangen te vernemen dat er veel kritiek op het door Stap­ pers geleverde werk was. De kwa­ lificaties varieerden van „lucht" tot „gemiste kans". „Lucht", om­ dat in het rapport met veel om­ h a a l van woorden wordt gezegd wat al lang bekend was, een wel meer gehoord bezwaar tegen on­ derzoek van dit type, maar daar­ om niet minder geldig. ,,Gemiste kans" om twee redenen. Ten eerste was gevraagd de effec­ ten van wetenschapsvoorlichting te meten. Het rapport moet deze meting ontberen, vooral omdat er geen zogeheten nulmeting uitge­ voerd kon worden. Ten tweede omdat wetenschapsvoorllchters bezig zijn een beleid te ontwikke­ len dat minder op massamedia en meer op scholen voor basis­ en middelbaar onderwijs gericht is. Aan voorlichting anders dan via de massamedia wordt in het rap­ port geen aandacht besteed. Een van de aanwezige voorlich­ ters vroeg zich dan ook af of een meer in voorlichting en minder in massacommunicatie geïnteres­ seerde onderzoeker niet een volle­ diger beeld had kunnen geven. D a t had een pakkender, boeien­ der en uiteindelijk zinvoller ge­ schrift kunnen opleveren.

dentendecaan kan aantonen dat e r wel degelijk is gestudeerd ook al legde men nog geen tentamen af. Voor de lichtingen studenten van vóór de Tweefasenstructuur blijft de oude regeling overigens gehandhaafd. Die houdt in, dat men nog een studietoelage kan krijgen wanneer men hooguit 1,5

maal de nominale studieduur no­ dig heeft. De nieuwe regeling is op zijn praktische haalbaarheid ge­ toetst, in overleg met het Lande­ lijk Beraad Studentendecanen en de Centrale Directie Studiefi­ nanciering. Die zien daarbij geen onoverkomenlijke problemen. (UP Esther Hageman

De wetenschapsvoorlichters in Amsterdam bijeen naar aanleiding van een onderzoeksrapport over hun vak, getiteld „Wetenschap als gemeen­ goed". Het rapport kreeg kritiek: „Lucht" en „Gemiste kans". (Foto: Bram de Hollander). ten van het onderzoek. Boven­ dien moet de politiek zich ook be­ zig houden met voorwaarden en omstandigheden van organisato­ rische en financiële aard, waar­ onder wetenschappelijk onder­ zoek tot stand komt. Wetenschap is in wezen cultuur­ beleid en daarom is het te betreu­ ren dat er geen minister van we­ tenschapsbeleid meer is. De drei­ gende versnippering van het we­ tenschapsbeleid (een deel wordt ondergebracht bij economische zaken) zal tot gevolg hebben dat h e t beleid weer ondergeschikt ge­ m a a k t zal worden aan de belan­ gen van een bepaald ministerie en daarmee aan één maatschap­ pelijk belang. Verder stond Van Kemenade stil bij het gebrek aan verzet en weer­

toch een beperkte controle inge­ bouwd: er moet in een studiejaar op zijn minst enige studiepresta­ tie (in de vorm van een afgelegd tentamen) geleverd worden. Is d a t niet het geval, dan vervalt ook de studietoelage: er is dan sprake van oneigenlijk gebruik. Uit die controle is evenwel een sluipweg mogelijk: wanneer men de stu­

hoognodig. De wetenschap dreigt anders de naderende slag te ver­ liezen. Op langere termijn zal dat ernsti­ ge gevolgen kunnen hebben voor welvaart en welzijn en daarmee voor de kwaliteit van het bestaan. Een nieuw beleid zal wetenschap pas echt als gemeengoed ingang moeten doen vinden, aldus Van Kemenade.

'Gezelschap Gepensioneerden': al 100 leden Voor het „Gezelschap Gepensioneerden" aan de VU en de met h a a r gelieerde instellingen AZVU (ziekenhuis), VLVU (vrije leergangen) en Valeriuskliniek hebben zich al circa honderd leden aangemeld. Het gezelschap werd eind april opgericht als zelfstandige groep binnen de Personeelsvereniging VU (PVU), die zelf 3000 leden heeft. Op de oprichtingsvergadering waren ongeveer zestig geïnteresseerden aanwezig. Een kleinere opkomst dan was verwacht, maar, zei dr. K. van Nes ­ een van de motors achter de gepensioneerdengroep ­, dat zal wel hebben samengehangen met de berichten in de ochtendkranten over de bezetting in het hoofdgebouw door studenten. Het „G.G.", dat voor zijn eigen financiën moet zorgen (contributies en giften), begint niet met een lege kas. De PVU stortte / 5.000,­ als startsom. Tot dusver werd gedurende de afgelopen jaar of zes alleen een uitgaansdag voor gepensioneerden verzorgd door de PVU. Op foto: De oprichtingsvergadering met achter de tafel (en microfoon) o.a. leden van de Initiatiefgroep, die het „G.G." voorbereidde. (Red.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen