Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 86

2

AD VALVAS — 8 OKTOBER 1982

„Banning-order" bestrijder apartheid loopt na vijf Jaar aï

Krijgt Zuidafrikaanse VU-eredoctor Beyers Naudé z'n vrijheid terug? Woensdag 20 oktober zal het tien jaar geleden zijn dat steeds vaker geweigerd zag door bestaande kerkbladen, richtte de Vrije Universiteit aan de Zuidafrikaanse predikant de hij met een aantal anderen een C.F. Beyers Naudé een eredoctoraat verleende. De dag nieuw blad op: Pro Veritate. ^ i t ervoor zal duidelijk worden of de Zuidafrikaanse rege- die groep zou later het Christelijk ontstaan. In 1963 aanring aan deze bekendste apartheidsbestrijder van Afri- Instituut vaardde Naudé het direkteurkaander kom-af zijn bewegingsvrijheid wil teruggeven. schap van dat Christelijk Instidat zou uitgroeien tot een In 1977, op 19 oktober, werd Beyers Naudé een „ban- tuut, multi-raciaal kerkeiyk centrum ning-order" van vijfjaar opgelegd. Hij mocht vanaf dat tegen apartheid. De N.G. Kerk moment niet meer in het openbaar spreken, niet buiten ontnam Naudé daarop zijn status het distrikt Johannesburg komen en zich niet in een als predikant. ontstond er pas echt ruimte met meer dan twee personen bevinden. Ook voor Beroering toen Naudé in 1963 de Broederhet Eeuwfeest van de VU in 1980, waarvoor Naudé was bond verliet, omdat hij het liddaarvan niet langer uitgenodigd, kreeg hij zijn paspoort niet terug. Tijdens maatschap kon verenigen met zijn verandede plechtigheid in de Nieuwe Kerk bleef dan ook een rende ideeën over de Zuidafristoel leeg. Op 19 oktober zal duidelijk worden of de kaanse situatie. eredoctor van de VU weer vrijuit mag spreken. Of die kans groot is, is te betwijfelen. KatOi-boetie In 1960 was Christiaan Prederik Beyers Naudé nog een gevierd man in de AMkaander gemeenschap. Deze zoon van een veldprediker uit de Boerenoorlog stond op vyfenveertigjarige leeftijd op het toppunt van zijn carrière na een lidmaatschap van meer dan twintig jaar van de Broederbond. De nog steeds bestaande Broederbond is een machtig en geheim genootschap van Afrikaans-talige blanken waarvan de leden hoge posten bekleden in kerk, bedrijfeleven en overheid. Naudé was bovendien gekozen als voorzitter van de Transvaalse synode van de

Jeroen Visser mag, in welke trein je kunt stappen etc. De demonstratie in Sharpeville eindigde in een bloedbad. Zonder enige aanleiding opende de politie plotseling het vuur op de ongewapende, vreedzaam demonstrerende groep. Negenenzestig doden en honderdzesentachtig gewonden bleven liggen; de meesten van hen waren in de rug geschoten. Deze gebeurtenis werkte als een katalysator in de internationale

Toen het Christelijk Instituut, op verzoek van de zwarte „Onafhankelijke Kerken" assistentie verleende bij de theologische opleiding van studenten was de maat voor veel Boeren vol. In de jaren die volgden werd Naudé herhaaldelijk bedreigd: „Jy het die Afrikanerdom verraai, ons sal jou vernietig." Verscliillende keren werden aanslagen gepleegd op de gebouwen van het Christelijk Instituut, voerde de politie huiszoekingen uit en nam paspoorten van medewerkers in of arresteerde hen. Een aan het instituut verbonden studiecommissie gaf kritische rapporten en boeken uit. Een lid van die commissie, dr. Richard Turner werd in 1978, voor de ogen van zijn kinderen, door rechtse extremisten doodgeschoten. In 1975 bereikten de spanningen een hoogtepunt toen Naudé weigerde te getuigen voor de Schlebusch-commissie, die in besloten en geheime zittingen onderzoek deed naar de aktiviteiten van het Christelijk Instituut en de studentenvereniging NUSAS. In een beroemd geworden verdediging stelde Naudé, dat men in sommige gevallen God moet gehoorzamen en niet de overheid en verdedigde het recht op burgerlijke ongehoorzaamheid. Het Christelijk Instituut raakte

betrokken bij de zwarte bewustzijnsbeweging, die tegenover het blanke racisme de eigen zwarte identiteit van de onderdrukker plaatste en vanaf dat moment was Naudé, die door de Afrikaander gemeenschap al lang verstoten was, ook bij de Engelstaligen gehaat. Hij was een „kaffir-boetie" (vriend van zwarten) geworden. Een jaar na de opstand in Soweto, op negentien oktober 1977 - in het jaar dat de zwarte leider Steve Biko vermoord werd - werden de zwarte bewustzijnsorganisataties, twee zwarte kranten en het Christelijk Instituut verboden. Beyers Naudé werd voor vijfjaar monddood gemaakt door een „baiming-order", een lot dat hij deelt met een kleine tweehonderd andere, meest zwarte. Zuidafrikanen. < Naudés naam is recentelijk nog genoemd in verband met een proces waarin zijn vriend ds. Cedric Mayson - destijds ook aan het Christelijk Instituut verbonden verwikkeld is. Mayson wordt er o.a. van beschuldigd geluidsbanden met toespraken van Oliver Tambo, de president van de bevrijdingsbeweging ANC, aan Naudé te hebben gegeven.

Endoetaraat Voor 1965 was Naudé in Nederland nog volstrekt onbekend. Maar dóór het werk van mensen als prof. Verkuyl, Van Kaam, het toeimialige IKOR en de Werkgroep Kairos veranderde dat snel. In het oktobernummer 1965 van het studentenblad Pharetra werd reeds gepleit voor een eredoctoraat voor Naudé. Zeven jaar later werd hem dat door de Senaat van de v u aangeboden. Promotor dr. G.C. Berkhouwer eindigde zijn motivatie als volgt: , men kan de arbeid van Naudé waarderen als voorbeeldig voor wat theologie kan bijdragen aan interraciale gerechtigheid en verzoening." Het is op de theologische fakiüteit op de VU stil geworden rond Naudé. Misschien dat daar verandering in komt na 19 oktober

Controle op afwezigheid Vervolg van pag. 1 zijn. Die weeklijsten zijn voor iedereen in te zien. Aan de rijksuniversiteit Utrecht denkt het college van bestuur wel aan de instelling van de prikklok, omdat deze „een zeer duidelijk appèl doet op de medewerker" en de controle objectief plaatsvindt. Ir. A.W. de Jager, personeelspor-" tefeuillehouder in het college van bestuur van de VU, denkt niet dat aan de VU een prikklokkensysteem wordt toegepast. „Ik verwacht niet dat je de zaak er goed mee in de hand hebt. Een prikklok is alleen geschikt als je op vaste tijden op de universiteit werkt, maar als iemand nogal ambulant is, dan is vaak oncontroleerbaar wat die precies doet. Bovendien kost het verwerken van prikklokgegevens erg veel tijd." Het CvB-lid zegt wel allerlei geruchten te hebben vernomen over slechte bereikbaarheid van met name wetenschappelijk personeel, maar vraagt zich af wat daar nu werkeUjk van waar is. „Ik neem aan dat het dichter bij de 5 dan bij de 50% ligt en als dat inderdaad maar zo'n gering percentage is, dan is het effect van een controleregeling wel bijzonder gering." Ir. De Jager vindt overigens een controleregeling wel op z'n plaats. „Iedereen, en zeker hogere functionarissen, moet kimnen verantwoorden hoe zijn tijdsbesteding is. Maar je kunt er trouwens alleen him aanwezigheid maar mee registreren en niet wat ze presteren." Enig inzicht hoe het er met de aan- en afwezigheid van het personeel bij faculteiten en diensten op de VU voorstaat werd onlangs verkregen toen de dienst personeelszaken een enquête hield over ziektemeldingen om te komen tot een imiform en sluitend systeem. Sommige faculteiten lieten blijken dat zij, ook afgezien van ziektemeldingen, steeds weten waar personeelsleden zich bevinden. {J.v.d.V)

Onderwijskunde Vervolg van pag. 1

Ds. CF. Beyers Naudé exclusief blanke Nederduitse Gereformeerde Kerk (S.N.G. Kerk). De kerk waarbij meer dan de helft van alle blanke Zuidafrikanen aangesloten is en die tot op vandaag een steunpilaar van de apartheid is. Een keerpunt in het leven van Naudé werd veroorzaakt door de gebeurtenissen in Öharpeville. Daar demonstreerden in maart 1960 enige duizenden zwarten tegen het gehate pasjessysteem. Elke zwarte Zuidafrikaan die zich in het deel van Zuld-Afrika bevindt dat de blanke minderheid voor zichzelf reserveerde (87 procent van de totale oppervlakte van Zuid-Afrika) is verplicht een pasje bij zich te dragen waarop staat of de houder gerechtigd is zich in dat gebied te bevinden. Ook staat er de rascode op. Iedereen wordt, zo schrijft de Zuidafrikaanse wet voor, ingedeeld in een ras (zwart, kleurling, blank, Indiër) en daarmee is bepaald waar Je mag wonen, met wie je mag trouwen, waar je naar de kerk

politiek ten opzichte van ZuidAfrika.

Cottesloe Op verzoek van een Anglicaanse bisschop kwam een commissie van de Wereldraad van Kerken waar de N.G. Kerk toen nog bij aangesloten was - naar Zuid-Afrika om in het Cottesloe College van de imiversiteit van Witwatersrand (Joharmesburg) met de kerken over het bloedbad te spreken. De verklaring die na afloop van het gesprek naar buiten werd gebracht was tamelijk gematigd van toon over de rassenproblematiek, maar werd door de Zuidafrikaanse leiders en de kerkleiding volledig verworpen. De gebeurtenissen volgden elkaar toen snel op. De Afrikaander kerken verlieten de Wereldraad van Kerken en de meeste Zuidafrikanen waren het daar mee eens. Eén man verzette zich daar tegen en bleef „Cottesloe" verdedigen: Beyers Naudé. Omdat hij zijn artikelen over oecumene en rassenverhoudingen

wat betreft de pedagogiekopleidingen". Ook wijzen de drie erop dat het standpunt van de minister in strijd is met zijn beleid op het terrein van de culturele minderheden, waar de onderwijskunde duidelijk bij betrokken is en waarvoor de bewindsman als enige zowel aan de beide A'damse universiteiten als aan Utrecht een buitengewone leerstoel toewees, resp. voor onderwijs en gezin-samenleving. Bovendien beschikt alleen de UvA over een leerstoel voor volwasseneneducatie. De vu, die met de huidige middelen een volwaardige opleiding onderwijskunde te bieden heeft, noemt zelf nog als eigen arg:ument de bijzondere relatie die zij met bet protestants-christelijk onderwijs in ons land (een derde deel op het totaal) heeft. De VU zal haar eigen opleiding blijven claimen, maar mocht het samenwerkingsverband worden toegestaan dan trekt zij die claim in. Een belangrijke drijfveer voor het indikken van de onderwijskundige opleidingen is voor de minister de constatering dat de

behoefte aan onderwijskundig geschoolden niet meer groeit. Er kan dus best minder geld in onderwijskunde worden gestopt. Prof. Carpay (VU): „We erkeimen best dat er bezuinigd moet worden. Om formeel echte onderwijskunde te zijn zouden de VU, UvA en Utrecht elk drie hoogleraren moeten hebben. In ons samenwerkingsvoorstel doen we het voorstel om het met zes te doen." En prof. Vos (VU) brengt nog wat anders te berde: „Er is geen sprake van een versmalling van de markt, maar van een verschuiving in de richting van culturele minderheden, drop-outs, volwasseneneducatie. Op dat punt hebben wij hier in de Randstad juist vernieuwing gebracht. Het samenwerkingsverband is juist innovatiegericht." Heeft de minister de onderwyskunde de onaantrekkelijke status van taakverdelingsproefveldje gegeven om eens te kijken hoe solidair de dertien instellingen wel zijn? Het Ujkt niet onaaimemelijk. Over een week is bekend hoeveel karaats die solidariteit kan zijn.

Redaktie-adres: De Boelelaan 1105 of postbus 7161, 1007 MC Amsterdam, tel. 020-5484330, b.g.g. 5486930. Redaktle-bureel: kamer GD-Ol, hoofdgebouw VU. Redaktte Jan van der Veen (hoofdredakteuT), Jaap Kamerling, Dirk de Hoog, Wim Crezee, Marianne Creutzberg (redaktle-assistente). Medewerkers( Leo EndediJk, Aart Bouwmeester, Roeleke Vunderink, Hldde van der Veen, Frans Hoogendoom, Harry Endendijk, Peter van EUk, Bemardlne Mac Lean en (nietred.) dienst Pers en Voorlichting. Fotografen: Steve de Reus, Peter Wolters, Kees Keuch, (Adlovlsueel Centrum VU), Bram den Hollander. Tekenaar. Aad MeUer. Universitaire Pers: Ad Valvas werkt met andere unlverslteits- en hogeschoolbladen samen In de „Universitaire Pers", Coordlnatie-adres: Wagenlngs Hogeschoolblad, Salverdaplein 11, 6701 DB Wagentagen. Beleidsraad mevr. T.A. van Bottenburg (viz.) drs. C.J.M, van Gerven, F. Haring, G.H. de Jong, J. Paardekoper, prof. J. van Putten, F. Stoffels, dr. J.N. Zaal. Sekretariaat beleidsraad: ir. B.G.K. Krijger, Kamer 2D-05, hoofdgebouw VU, tel. 020-5482696. Advertenties: opgave b(] Bureau Van Vliet BV, postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 02507-14745, behalve „Ad, jes". Adjes. max. 30 woorden, kosten ƒ 7,50 kontant. Alleen voor VU-personeel en studenten. Opgave vóór maandag 10.00 uur tb.v. nr. diezelfde week. Produktie' Randstad-Handelsdrukkerü BV (Perscombtoatle), Stationsweg 38,1431 EG Aalsmeer, tel. 0297725141. Toezending: per Jaargang ƒ 12,50, bU voorultbetaUng të voldoen op postglronr. 283200 t.n.v. VU onder vermelding „code 7/065/548" Klachten over toezending: dienst Pers en Voorlichting, kamer 1D03 / 2, hoofdgebouw VU. TeL 020-5482671.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen