Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 471

AD VALVAS — 17 JUN11983

g

Antropoloog Peter Geschiere (VU) bestudeerde gezagstructuren

Bruidsprijzen bij Maka in Kameroen: oudsten houden touwtjes in handen Het verschijnsel bruidsprijzen is al een oud raadsel in de antropologie. Deze vorm van huwelijksbetaling is namelijk precies het omgekeerde van de bruidsschat, die in veel Europese en Aziatische samenlevingen gebruikelijk was of is. Bij een bruidsschat brengt de bruid geld, bezit of goederen mee in haar huwelijk, bij een bruidsprijs betaalt de familie van de man een prijs aan de familie van de vrouw. In de meeste Afrikaanse landen ten zuiden van Sahara wordt dit systeem gehanteerd. Zo ook in Kameroen, bij de Maka, waar Peter Gteschiere, cultureel antropoloog aan de VU, in 1971, 1973 en in 1980 onderzoek deed. Hij bestudeerde daar vooral de gezagsstructuren, de nieuwe, maar ook de oude. Er blijkt een relatie te bestaan tussen de bruidsprijzen en de machtsstructuur in de dorpen. De oudsten bij de Maka hebben de controle over de bruidsprijzen. Zij hebben nog steeds de touwtjes in handen, ondanks de politieke veranderingen in Kameroen. De Maka-dorpen Uggen in het zuidoosten van Kameroen. De bevolking telt ongeveer 80.000 zielen, een vrij kleine groep, op een bevolking van 7,5 miljoen in het hele land. De Maka wonen in een moeilijk toegankelijk oerwoud gebied in de bovenloop van de rivieren de Nyong en de Doumé. Van 1902 tot 1960 heeft Kameroen onder koloniaal bewind gestaan van respectievelijk Duitsland en Frankrijk. De koloniale overheersing ging gepaard met het invoeren van de markteconomie. Vóór de koloniale verovering hielden de Maka zich vooral bezig met de jacht en het verbouwen van voedselgewassen. Vooral na 1945 raakte de bevolking ook betrokken bij de markteconomie. Naast het verbouwen van voedsel voor eigen gebruik, produceerden ze ook voor de markt en hielden daardoor geld over voor nieuwerwetse bestedingen als belasting, schoolgeld voor de kinderen, kleren, radio's en fietsen. Peter Geschiere: „In 1971 en 1973 deed ik vooral onderzoek naar de effecten van de bredere politieke veranderingen op de gezagsverhoudingen binnen de Maka-dorpen, ik beperkte me toen vooral tot de politiek en had dan ook weinig informatie verzameld over de bruidsprijzen. Ik dacht dat die niet belangrijk waren voor de politieke verhoudingen. In de dorpen regeren de oudsten over de jongeren. Ik bleef toen zitten met de vraag waar het gezag van die oudsten eigenlijk op steunde. Er zijn namelijk intussen ook hele nieuwe gezagsstructuren ontstaan, maar de macht van die oudsten duurt ook nog steeds voort." „Toen ik terug in Nederland was las ik de theorieën van de Franse marxistische antropologen Rey en Maillassoux. Zij zeggen dat het gezag van de oudsten vooral steunt op de controle die die oudsten hebben over de bruidsprijzen. Over de produktie van goederen hebben zij geen macht omdat de productiemiddelen algemeen beschikbaar zijn (gereedschap en land). Waar ze wel macht over hebben is de reproductie, de biologische reproductie van de groep. Een jonge man heeft een vrouw nodig. Zijn familie moet aan de familie van de vrouw een bruidsprijs betalen. Omdat de prijs vaak hoog is kunnen de jonge mannen die vaak niet opbrengen en zijn voor de prijs afhankelijk van de oudsten." „Om meer materiaal over die bruidsprijzen te krijgen ben ik in 1980 nog een keer naar Kameroen gegaan. Ik heb daar toen vooral gepraat met oude vrouwen, over hoe de prijzen zich in de loop van de tijd ontwikkeld hebben. Opvallend is dat de vrouwen erg met die bruidsprijzen bezig zijn. Ze worden helemaal niet gezien als een soort folklore en spelen ook nu nog een grote rol in hun leven. Doordat de "prijzen vaak in geld worden uitgedrukt is het een be-

Piet Verhoeven langrijk instituut geworden om mee in de geldeconomie te participeren. De kapitalistische ontwikkeling van Kameroen steunt dus op instituties als de bruidsprijzen die op zichzelf helemaal niet kapitalistisch zijn."

Hoe het werkt Hoe werkt zo'n bruidsprijzensysteem nu precies? Er bestaan verschillende families of verwantengroepen. De man en de vrouw die trouwen moeten allebei uit een andere verwantengroep komen. De familie van de man betaalt dan een bruidsprijs aan de familie van de vrouw. Essentieel hierbij is dat de prijs circuleert, dat wil zeggen: hij moet worden doorgegeven. Een oudste (vader) die een bruidsprijs ontvangt voor zijn dochter dient die te gebruiken om een vrouw voor z'n zoon te betalen. Zo ontstaat een continue uitwisselingssysteem tussen verwantengroepen, waarbij vrouwen en bruidsprijzen in tegengestelde richting circuleren. Rond de betaUng van de bruidsprijs wordt een heel feest opgezet. Een voorbeeld: Begin 1980 gingen er steeds stelliger geruchten in het dorp dat binnenkort een bruidsprijs zou worden betaald. De familie van Célestin Meva, 26 jaar, was nu eindelijk van plan 2rijn huwelijk met Rosalie Koeboda, 22 jaar, te bevestigen. Het werd inderdaad hoog tijd: Rosalie leefde al ruim twee jaar bij Célestin en ze hadden samen een baby van drie maanden oud. Bovendien had Célestins familie vijf maanden geleden een bruidsprijs voor zijn zuster ontvangen en als dat geld te lang bewaard werd,, zou het wel eens geleidelijk kunnen verdwijnen. De familie van RosaUe, van een buurdorp op anderhalve kilometer afstand, werd gepolst en die bleek inderdaad bereid de bruidsprijs in ontvangst te nemen: zondag 21 juU zouden ze na afloop van de mis, naar het dorp toe komen voor een beraad om de affaire af te handelen, 's Middags tegen een uur of één arriveerde de delegatie. Voorop liepen een achttal oudsten (50 jaar en ouder) die niet alleen uit Rosalie's familie afkomstig waren, maar ook uit andere takken van het dorp. Daarachter liepen de jongeren en de vrouwen, onder wie Rosalie's moeder. Bij elkaar ongeveer 40 personen, allemaal op hun paasbest gekleed. Ze werden voor Célestins huis verwelkomd door enthousiast dansende vrouwen van het ontvangende dorp, die opgewonden liederen zongen over de prachtige kado's die uitgewisseld zouden worden. De directe familie van Célestin (met de bruid zelf) hield zich voorlopig schuil achter het huis. MaaP toéiï de» gasten 'eenmaal in de grote ontvangstkamer waren

belangrijke rol in het leven van de vrouwen en ze zijn er dan ook vaak druk mee bezig. Het raadsel van de bruidsprijzen blijkt dus vooral te maken te hebben met machtsverhoudingen. Het is geen leuke folklore die ondanks de westerse invloed bewaard is gebleven. In de Maka dorpen behouden de oudsten hun macht omdat ze de volledige con-

gezeten, kwamen Célestins jongere broers en zusters colanoten en palmwijn ronddelen.

Onderhandelingen Na een goed uur beginnen de onderhandelingen over de bruidsprijs. Melal, de oudste broer van Célestins vader treedt de kring binnen, spreekt een kort wel-komswoord en haalt zonder veel omhaal het geld tevoorschijn. Hij telt het uit op een heupdoek, nadat een aantal vrouwen nadrukkelijk gevraagd hadden om een deken om het geld op te tellen. Melal legt een totaalbedrag neer van 80.000 francs CFA, wat neerkomt op ƒ 800. Daarnaast worden met duidelijke trots de volgende kado's uitgestald: 1 lap stof van zes yard, 1 kostuum, 1 zak zout, 3 kratten pils, 1 fles whisky, 1 fles jenever en 2 flessen rode wijn van elk twintig liter. De heupdoek is niet naar de zin van de vrouwen; er moet een deken komen. Zima, één van de oudsten van de familie van de bruid neemt het woord. Na harde onderhandelingen over meer geld, die geen resultaat opleveren, zegt de vader van de bruid dat de bruidsprijs nooit in één keer betaald wordt, daarmee aangevend dat er ook in de toekomst nog heel wat kado's van de schoonzoon worden verwacht. Daarop geeft hij zijn vrouw een teken. Die gaat haar dochter halen en leidt haar de kring binnen. Zima houdt opnieuw een lange toespraak, ditmaal tot het meisje: „Als je het huwelijk echt wilt, moet je het geld maar oppakken. Misschien is het inderdaad beter dat je huwelijk eindelijk bevestigd wordt. Maar vóór je die stap doet, moet je goed weten dat wij altijd je verwanten bUjven". Een andere oudste begint daarop alle bloedverwanten van het meisje in het dorp van haar toekomstige echtgenoot op te sommen: alle dochters van haar eigen dorp die hier ingetrouwd zijn en alle zonen uit die huwelijken. „Dat zijn de mensen op wie je kunt vertrouwen." Dan komt Melal, de bruidegoms oom, plotseling met 5000 francs CFA extra aanzetten en met een deken. Dan wordt het stU en iedereen kijkt naar de bruid: Rosalie. Die pakt zenuwachtig en verlegen één biljet van de stapel en geeft dat aan Zima. Dat is het sein voor algemeen gejoel. De jongens van de familie van Rosalie storten zich op de kado's en brengen die haastig in veiligheid. Zima pakt het geld en geeft het aan Bega, de alleroudste man van het dorp. Daarna breekt het feestgejoel los, waar direct een deel van de kado's genuttigd worden.

Positie oudsten bedreigd Uit dit verhaal blijkt dat de oudsten nog steeds een allesoverheersende rol spelen. Zij voeren de onderhandelingen, zij nemen de bruidsprijs in ontvangst of delen hem uit. Maar de controle over de bruidsprijs wordt op allerlei punten bedreigd. Peter Geschiere: „Geld is nu veruit het belangrijkste bestanddeel van de bruidsprijs geworden. Daardoor wordt het makkelijker om de bruidsprijs te laten circuleren buiten een gesloten circuit. Geld kan makkelijker omgezet worden in andere goederen. Daar komt nog bij dat de jonge mannen nu de mogelijkheid hebben de bruidsprijs zelf te verdienen. Dat blijft alleen erg moeilijk omdat de prijzen in de afgelopen jaren flink omhoog geschoten zijn. De mannen blijven daardoor afhankelijk van de oudsten omdat die het geld beheren wat ontvangen is voor de zussen van de mannen." De positie van de vrouw in het geheel van uitwisseling tussen families lijkt alles behalve roos*kleurig. Zij wordt in feite klem

Rond de betaling van de bruidsprijs wordt een heel feest opgezet. gezet in haar huwelijk. Als ze het met haar man niet meer uithoudt, is ze verplicht een minnaar te zoeken die haar bruids-, prijs terug kan betalen aan de familie van haar man. Vindt ze die niet dan zal haar broer dat moeten doen of zal ze zelf bijvoorbeeld door prostitutie zoveel geld by elkaar moeten brengen dat ze de prijs terug kan geven. Maar de vrouwen voelen zich erg betrokken bij hun bruidsprijs. Hun rol is zeker niet passief. Iedere vrouw voert haar eigen poUtiek rond de bruidsprijs. Ze voelt zich direct betrokken bij de bestemming van häär prijs. De vrouw heeft er belang bij dat het geld dat door haar is binnen gekomen wordt gebruikt voor een vrouw voor haar broer. Dat geeft haar weer allerlei rechten op dienstbetoon van de vrouw van haar broer. De bruidsprijs speelt een

trole hebben over de bruidsprijzen. Om die macht veilig te stellen verhogen zij steeds de prijzen zodat het vrijwel onmogelijk is voor jongeren om zoveel geld te verdienen om zelf de bruidsprijs te betalen. Zo blijven zij afhankelijk van de oudsten. De invloed van de kapitalistische markteconomie op de bruidsprijzen is beperkt gebleven tot de hoogte en de vorm van de prijs. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de prijzen flink gestegen en wordt een veel groter deel in geld uitgedrukt dan voorheen het geval was. De nieuwe gezagsstructuren die ontstaan zijn onder invloed van kapitalisme en kolonialisme hebben geen invloed gehad op de positie van de oudsten in de Maka dorpen. Zolang de jongeren niet in staat zijn de gevraagde prijzen te betalen bUjven de oudsten hun macht behouden.

Onderwijsraad laat weinig heel van nota-Beiaard De kwaliteit van het wetenschappelijk corps wordt aangetast als minister Deetman de rang assistent-in-ópleiding invoert. De plannen daarvoor, zoals die staan in de concept nota-Beiaard, doen afbreuk aan zaken die essentieel zijn voor het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Universiteiten en hogescholen zullen in de toekomst opgescheept zitten met „lieden van tweede garnituur". Dat schrijft de Onderwijsraad in een 'eerste en volstrekt voorlopige reactie' op de conceptbeleidsnota-Beiaard. In deze nota wil minister Deetman samenhang brengen in de vier ingrijpende operaties in het wetenschappelijk onderwijs: de taakverdeling, de twee-fasenstructuur, voorwaardelijke financiering en de herstructurering van het wetenschappelijke corps. De onderwijsraad maakt zich zorgen over de gevolgen die deze plannen kunnen hebben. Hij vindt dat de minister in ieder geval had moeten aangeven welke kwaliteitscriteria en garanties zullen moeten blijven gelden om te kunnen spreken van een redelijk functioneren van wetenschappers en instellingen voor wetenschappelijk onderwijs. Als de assistent-in-opleiding er komt zal dat leiden tot een grote verzwaring van de onderwijslast voor hoogleraren en senior-docenten. De ruimte voor hun eigen onderzoek wordt dan ten zeerste beperkt. Dat eerstegraads lerarenopleidingen los komen te staan van het wetenschappelijk onderwijs vindt de raad heel cru. Deze maatregel leidt tot onaanvaardbare gevolgen, namelijk verlies

aan kwaliteit, terwijl de universitaire lerarenopleiding haar waarde voor de wetenschap heeft bewezen, onder meer op het gebied van didactisch onderzoek. Verder blijkt er over de hele linie niets gedaan te zijn met de onderzoekersopleiding, een pijnlijke kwestie gezien de energie die hierin is gestoken, aldus de onderwijsraad. De maatregelen zijn kennelijk ingegeven door een zucht tot noodzakelijke en snelle bezuinigingen. De raad vraagt zich af of de minister wel voldoende heeft beseft of wat hy wil gefundeerd is en zich zo snel leent voor verwerkelijking. Er wordt gewaarschuwd tegen overhaaste beslissingen. Die kunnen funeste en onherstelbare konsekwenties hebben voor het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. JDe nota vertoont veel tekenen van gejaagdheid en is ook daarom voor verbetering vatbaar. Als de nota een Voorlopige vorm heeft gekregen is de raad van plan om weer te reageren. Ze zal dan meer gedetailleerd op de voorgestelde beleidskeuzen ingaan. " (P.V.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen