Ad Valvas 1982 - 1983 - pagina 266

AD VALVAS — 4 FEBRUAR11983

Vijftig jaar geleden kwam in Duitsland Hitler aan de macht, waarmee het historisch fenomeen fascisme tot volledige ontplooiing kwam met alle afschuwelijke gevolgen vandien. Maar met de capitulatie van de Duitse troepen in mei 1945 hield het fascisme als politiek verschijnsel niet op te bestaan. Nu twee jaar geleden schreef een anti­fascisme comité aan de VU een lijvige brochure onder de titel „fascisme, terug van nooit weggeweest". Dat was in de periode dat de VU in rep en roer was vanwege het feit dat Brookman, de oprichter van de Centrumpartij dezelfde Brookman bleek te zijn, die op de VU werkt bij de faculteit wis­ en natuurkunde. Sindsdien lijkt het weer stil geworden op de VU. Maar het comité tegen fascisme bestaat nog steeds. De afgelopen perio­ de heeft het comité vooral besteed aan interne bezinning en discussie over de vraag hoe fascisme het meest effectief bestreden kan worden. Die bezinning heeft geleid tot een uitvoerig artikel van Harry van den Berg en Bas­Jan Stam, dat onlangs onder de titel „Bestrijding van het Fascisme!... Maar welk fascisme?" verscheen in het tijdschrift Komma (3e jaargang nummer 3). Met hen en twee andere leden van het VU­comité, namelijk Jan Erik Dubbelman en Erik van der Hoeven, maakte Dirk de Hoog onderstaand interview. En Brookman werd door Wim Crezee aan de tand gevoeld over het waarheidsgehalte van recente persberichten, waarin ge­ rept wordt over nieuwe aktiviteiten voor de Centrumpartij van deze VU­medewerker.

­ Wat heeft het VU­comité tegen fascisme ertoe bewogen zo'n uit­ voerige diskttssie te voeren, waar het artikel in Komma de neerslag van is? Bas­Jan: „Het verhaal is vooral voortgekomen uit de konstate­ ring dat er ontzettend veel opvat­ tingen de ronde doen over wat fascisme inhoud, zonder dat die verschillende opvattingen op el­ kaar betrokken worden. Allerlei discussies blijven naast elkaar bestaan. Daarnaast merken we, dat veel anti­fascisme comité's ontstaan zijn als reactie op het optreden van de Centrumpartij, maar dat ze in hun activiteiten blijven steken in het reageren op wat die club doet, zonder een eigen strategie te ontwikkelen". Jan­Erik: „Zo is het VU­comité ook ontstaan, namelijk vanwege het feit dat Brookman, de oprich­ ter van de Centrumpartij, hier op de universiteit actief was. We vin­ den het een te beperkte werkwij­ ze om alleen maar een bepaalde organisatie of een individu aan de kaak te stellen. Daarmee ben je er niet, omdat de voedingsbo­ dem van het fascisme en de spe­ cifieke dynamiek, waarmee het fascisme probeert aan de macht te komen, buiten het gezichts­ veld dreigen te vallen". Erik: „Wat ook meegespeeld heeft is, dat vaak naar extreem­ rechtse organisaties gekeken wordt in welke mate ze kenmer­ ken vertonen van het fascisme, dat we uit de jaren dertig in Duitsland kennen. Dus of ze bij­ voorbeeld wel of niet een haken­ kruis als symbool gebruiken. En dan krijg je een in mijn ogen heel krakkemikkig onderscheid tus­ sen clubs als de Centnmipartij, de Nederlandse Volksunie en het Oud­Strijders­Legioen. We wil­ den nadenken wat nu eigenlijk wezenlijke elementen van fascis­ me zijn. Harry: „Bij de oprichting van het VU­comité was de eerste inzet propagandistische activiteiten van de Centrumpartij op de uni­ versiteit tegen te gaan. Maar al vrij snel zijn we als comité tot de conclusie gekomen, dat er meer zou moeten gebeuren. Op de eer­ ste manifestatie, die we organi­ seerden, hebben we een aantal punten naar voren gebracht voor een anti­fascistische en anti­ra­ cistisch beleid van de Vrije Uni­ versiteit. Niet alleen wat betreft het weren van propagandistische activiteiten, maar ook welke ini­ tiatieven de VU kan nemen op het gebied van onderwijs, onder­ zoek en personeelsbeleid, die het aanslaan van ideeën, zoals ver­ kondigd worden door de Cen­ tnmipartij, kan tegengaan. Maar we hebben ontdekt dat het heel moeilijk aan mensen duidelijk is te maken dat er meer moet ge­ beuren, dan alleen maar distan­ tie van de Centrumparty".

Dirk de Hoog veel gehoorde opvatting komt er op neer, dat als de fascisten maar niet meer in het openbaar optre­ den, het gevaar geweken is. Maar het feit, dat de Centrumpartij bij de kamerverkiezingen in bepaal­ de buurten veel stemmen heeft gekregen zonder dat ze daar ac­ tief propaganda hebben ge­ maakt, toont aan dat hun ideolo­ gie door veel mensen aantrekke­ lijk gevonden wordt".

Anti­fascisme méér dan te de vraag hoe de Centrumpartij een zetel in de Tweede Kamer kon behalen. Het overheidsbe­ leid zou buitenlanders en Neder­ landers op zo'n manier tegen el­ kaar uitspelen, dat de Centrum­ partij alleen nog maar hoefde te oogsten, wat de staat al gezaaid had. De staat als moederschoot, waar al het kwade in deze wereld in grootgebracht wordt, als het ware. Zo'n idee laat geen ruimte om de Centrumpartij te begrij­ pen en te bestrijden als een apar­ te specifieke politieke ontwikke­ ling. Alles wordt tot één grote zwarte bry gemaakt, die ertoe leidt, dat mensen de noodzaak niet meer zien voor specifieke activiteiten tegen fascisme en ra­ cisme". Erik: „Die opvattingen leiden er ook toe, dat mensen niet meer de mogelijkheid zien om de over­ heid juist te gebruiken om fascis­ me, of andere kwalijke ontwikke­ lingen, te bestrijden. Zoals men

hand dat je zegt: fascisme is zo'n wordt, maar van "invloed beroofd. beladen begrip, waarom zullen Wat toch andere consequenties we dat hanteren om de Centrum­ heeft. Want hoe ziet het paradijs partij te kwalificeren? Want bij eruit volgens de fascisten?: alle de Centrumpartij gaat het toch (buitenlandse) indringers weg! met name om racisme. Maar voor En hoe ziet ideaal Nederland er­ een deel is dat een verschuiving uit volgens het OSL? Alle com­ van het probleem. Het racisme munistische invloed weg! Het van de Centrumpartij, het poli­ fascisme heeft in de kiem altijd tiek programma dat ze heeft, het een soort uitroeiingsidee. In Nazi politiek georganiseerde racisme, Duitsland werd vaak het beeld wijkt af van het racisme dat in van een ziekte opgeroepen: Jo­ bepaalde woonwijken aanwezig den zijn de syfBlus van de natie. is. Je ontkomt er niet aan om de Misschien is de Centrumpartij eigen dynamiek en de gevaren wat dat betreft nog geen volledig van zoiets als de Centrumpartij fascistische partij, maar het idee te onderkennen. Je moet zowel van de indringers, die binnen­ het alledaags racisme, als ook de stromen en onze nationale identi­ Centrumpartij bestrijden. Van­ teit aantasten is wel duidelijk daar dat het naar mijn mening aanwezig". wel van belang is, die fascisme­ discussie te voeren, omdat het er Toch kan je niet zeggen dat de juist om gaat duidelijk te krijgen, ­Centrumpartij het racisme of wat het specifieke karakter is vreemdelingenangst uitgevon­ van deze politieke beweging. den heeft! In met name oude Dat wordt ontkent door zo'n be­ stadsdelen je al jarenlang perkte fascisme­opvatting in de de verhalenhoor van mensen, die de zin dat die teveel naar uiterUjke Turk of de Marokkaan op de trap

•"•,'"':r'..%'""-'

^^""i­h

'l f ^n

'^?è!.

Te eng, te breed ­ Jullie kritiseren in het artikel twee fascisme­opvattingen, na­ melijk een te enge en een te brede opvatting. Wat houdt een te enge opvatting in? Harry: „Dat is vooral de opvat­ ting dat het Nazi­fascisme uit de jaren '40­'45 als model voor fas­ cisme gezien wordt. Oftewel het fascisme dat van buitenaf de maatschappij binnenrolt. Op zich is dat wel begrijpelijk, want zeker in Nederland kennen we het fascisme vooral als buiten­ landse militaire bezettings­ macht, met alle geweldspraktij­ ken die daar bij hoorden. Maar uit dat beeld is verdwenen hoe de fascisten de weg naar de macht afgelegd hebben, op welke ma­ nieren het allerlei machtsposities verovert". Jan­Erik: „Dat beeld wordt mede in stand gehouden door het on­ derwijs over de tweede wereld­ oorlog. We hebben een tijdje gele­ den een enquête gehouden onder tweedejaars studenten over wel­ ke associaties ze met fascisme hebben. Duidelijk kwam het beeld naar voren uit de „Wereld in wording" geschiedenisboekjes. Het fascisme ontstaat door een paar gevaarlijke gekken en hield op te bestaan met de capitulatie van het Duitse leger in 1945. In dat beeld ontbreekt iedere diag­ nose van hoe het fascisme aan de macht gekomen is; welke aan­ trekkingskracht het heeft. Ter­ wijl juist het specifieke van het fascisme ten opzichte van andere vormen van dictatuur is, dat het een massabasis onder de bevol­ king heeft en niet iets is wat van buitenaf opgelegd wordt. Dat is voor je te voeren tegenstrategie heel belangrijk". ­ Wat verstaan jullie onder een te brede opvatting?

Erik: „Bijvoorbeeld opvattingen, die ervan uitgaan dat fascisti­ sche partijen overbodig gewor­ den zijn, omdat de overheid nu al zo'n autoritair apparaat is, dat elke activiteit voor werkelijke maatschappijverandering toch doodgedrukt wordt. Dat soort ge­ luiden hoor je nogal eens binnen de kraak­ en de anti­kemenergie­ Jan­Erik: „Het blijkt een hard­ beweging. Om de huidige staat nekkig iets te zijn, dat fascisme gelijk te stellen met fascisme geïdentificeerd wordt met het op­ geeft geen enkel perspectief meer treden van bepaalde personen en voor een anti­fascismebewe­ organisaties. Het feit, dat het ging". gaat om een fenomeen met een heel eigen ontwikkelingsgang Jan­Erik: „Dat soort geluiden wordt vaak niet onderkend. Een hoor je ook wel als antwoord op

•­s

Ë^M} 0

tip'^^

De demonstratie tegen de installatie van Janmaat als lid van de Tweede Kamer voor de C entrumpartij. binnen de kraakbeweging zelf maar knokploegen te lijf gaat, als de politie het niet doet. De conse­ quentie daarvan is dat de politie­ ke ontwikkelingen in straatge­ vechten bepaald worden. Nu, dat gebeurde voor een deel ook in de dertiger jaren en daar hebben de fascisten toen zeker garen bij ge­ sponnen".

Racisme ­ Als het begrip fascisme tot zo­ veel verwarring leidt, is het dan niet beter om vooral aandacht te besteden aan het racisme. Het gaat de Centrumpartij er toch vooral om buitenlanders Neder­ land uit te mieteren? Jan­Enk: „Ik denk wel dat je moet onderkennen, dat het racis­ me of het aanwakkeren van vreemdelingenhaat het hoofd­ punt is, waaruit zulke rechts­ex­ treme clubs als de Centrumpartij politieke munt proberen te slaan. En de anti­fascistische beweging zal in de discussie ook dat moe­ ten betrekken wat ze de belang­ rijkste punten vindt om aan te pakken. Maar het gevaar is bre­ der dan alleen maar racisme". Bas­Jan: „Ik vind het een schijn­ discussie. Racisme, sexisme en autoritair gedrag zijn de drie po­ ten waarop het fascisme steunt. Dat organiseert het fascisme op een bepaalde manier. Volgens mij kan je nooit zeggen dat iets alleen maar racistisch is, zonder fascisme daar bij te betrekken. Het gaat er juist om te zien hoe verschillende elementen met el­ kaar verweven zijn". Harry: „Het ligt wel voor de

voorbeelden kijkt van fascisme, dat al aan de macht is geweest. Maar het wordt ook onderschat door een te ruime opvatting. Want die zegt: het eigenlijke pro­ bleem is niet het fascisme, maar de kapitalische crisis; of het op­ treden van de staat. Daar wordt het probleem telkens ergens an­ ders gelegd. Het zijn allemaal verschillende uitingen van dit specifieke karakter en het gevaar dat het fascisme onderschat wordt".

­ Kan je dan iets zeggen over dat specifieke karakter? Harry: „Eén van de allesbeheer­ sende kenmerken is, dat het gaat om het creëren van angst voor een bepaalde groep. Het fysieke bestaan van een bepaalde groep mensen in de maatschappij wordt gezien als de bedreiging van die maatschappij zelf. Dat is denk ik één van de wezenlijke trekken van het fascisme, waar­ mee je het ook kan afgrenzen van andere extreme poUtieke opvat­ tingen. Het gaat fascisten niet om mensen die verkeerde ideeën hebben, die in een democratisch debat overtuigd moeten worden, maar het fysieke bestaan van een groep is de oorzaak van verkeer­ de ideeën. Dus de ideeën zijn alleen maar weg te krijgen door eliminatie van die groep. Het land uit, vergassen, of wat dan ook". Jan­Erik: „Het Oud Strijders Le­ gioen voert bijvoorbeeld een ideeënstrijd met links. Die willen niet, dat links fysiek vernietigd

liever vandaag dan morgen zien vertrekken? Harry: „Het gekke is dat men­ sen, die dit soort dingen zeggen, vaak niet bang zijn voor die Turk op de trap. Dat zijn systemati­ sche geluiden die je hoort uit anti­fascisme comite's. In vrij veel gevallen kan men redelijk goed opschieten met de directe buitenlandse buurtbewoners. Maar er bestaat toch een vaag soort angstgevoel. Mensen zoe­ ken een oorzaak voor de bedrei­ ging van hun eigen bestaansze­ kerheden. En dat wordt gevon­ den in de aanwezigheid van „De buitenlanders". Racisme bestaat zelden in de vorm van angst voor de Turkse buren. Je kan dan ook niet zeggen, dat wat dat betreft in buurten een massaal racisme bestaat, wat volledig door de Centrumpartij gemobiliseerd kan worden. Het beeld is heel tegenstrijdig in dat opzicht". Bas­Jan: „Het gaat vooral om een anoniem soort racisme. Het richt zich niet tegen deze of gene buren. Maar ik ben bang dat juist dit anonieme racisme wel dege­ lijk door de Centrumpartij gemo­ biliseerd wordt. Het gaat niet om mijn buurman, maar de buiten­ landers als zodamg, die moeten weg, het land uit". Jan­Enk: „Het bekende verhaal van: „Mohammed, m'n buurman is toevallig een prima vent, maar alle andere Marokkanen moeten oprotten", is volgens mij de kern van de zaak. Het is de beeldvor­ ming over buitenlanders in het algemeen, die natuurlijk soms ook wel gevoed wordt door con­ crete ervaringen met buitenlan­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen